“દુર્લભ જુના પુસ્તકો ની pdf બનાવો. પ્રોફેશનલ ક્વોલેટી માં બનશે 🙏 અથવા ફાટી ગયેલા પુસ્તકોની ફોટો કોપી કરાવો.
પુસ્તકો ભેજ માં ચોંટી જાય, મિત્રો પાછા ન આપે, ઉધઈ ખાઈ જાય, આપણી હયાતી બાદ તે રદ્દી માં જાય. તે પહેલા pdf બનાવી લેશોજી 🙏🙏 તમારા હસ્તલિખિત પાનાઓ, છાપાઓના કટિંગ ની વ્યવસ્થિત pdf બનાવી લો. સંભાળવાની ઝંઝટ ખતમ.
સ્ટેમ્પ કે ઈત્યાદી દાગા કાઢી અને ચોખ્ખી pdf બનશે 🙏
pdf બનાવવાનો ચાર્જ = એક પાનાના 1 ₹ પુસ્તક લેઝર પ્રિન્ટ ૨ ₹ – બાઈન્ડીંગ ના અલગ
“दुर्लभ पुरानी पुस्तकों का pdf बनाएं। व्यावसायिक गुणवत्ता में किया जाएगा 🙏 या फटी हुई किताबों की फोटोकॉपी प्राप्त करें।
किताबें नमी में फंस जाती हैं, दोस्त वापस नहीं देते, दीमक खा जाते हैं, हमारे जीवन के बाद कूड़ेदान में खत्म हो जाते हैं। उससे पहले एक pdf बना लें अपने हस्तलिखित पृष्ठों का एक संगठित पीडीएफ बनाएं, कटिंग प्रिंट करें। अब कोई परेशानी नहीं है.
स्टाम्प आदि हटा दें और क्लीन पीडीएफ तैयार हो जाएगी
पीडीएफ जेनरेशन चार्ज = ₹1 प्रति पेज बुक लेजर प्रिंट ₹ 2 – बाइंडिंग अलग से
આખી પોસ્ટ વાંચશો તો તમારી આંખમાંથી આંસુ વહેવા લાગશે- શું આપ ભારત ની આ બેટી ને ઓળખો છો?? ઈતિહાસમાં તેમનો કોઈ ઉલ્લેખ છે..?
આઝાદ હિન્દ સેના ની તસ્વીર તો બધા એ જોય જ છે. તસ્વીર માં નેતાજી સાથે આ ભારત ની બેટી ને કેટલા ઓળખે છે.
આઝાદી ચરખા ની નથી મળી.
નીરા આર્યનો જન્મ 5 માર્ચ 1902ના રોજ ઉત્તર પ્રદેશના મેરઠના ખેકરા ગામના એક સમૃદ્ધ અને ભદ્ર જાટ પરિવારમાં થયો હતો. પરંતુ અચાનક તેના માતા-પિતા બીમાર પડ્યા. કોઈ કમાનાર વ્યક્તિની ગેરહાજરી અને તેની સારવાર પાછળ મોટી રકમ ખર્ચવાને કારણે તેના ઘરની હાલત ખરાબ થઈ ગઈ. તેણે લોન લેવી પડી. પરંતુ થોડા સમય પછી તેના માતા-પિતાનું અવસાન થયું. નીરા અને તેનો નાનો ભાઈ બસંત કુમાર અનાથ થઈ ગયા. લોન વસૂલવા માટે નીરાના પિતાની હવેલી અને જમીન શાહુકારો દ્વારા જપ્ત કરી લેવા માં આવી હતી. બંને બાળકો ઘરે ઘરે ભટકતા રહ્યા. ફરતા ફરતા એક દિવસ આ બાળકો હરિયાણાના ચૌધરી શેઠ છજુરામ (છજ્જુમલ)ને મળ્યા. જેમનો કલકત્તામાં મોટો બિઝનેસ હતો. ચૌધરી સાહેબ વૈશ્ય સમાજના ચોક્કસપણે ઘણા મોટા ઉદ્યોગપતિ હતા .અને તેઓ હરિયાણાના જાટ ક્ષત્રિય સમુદાયના મોટા અગ્રણી હતા. છજ્જુરામ જી ખૂબ જ દયાળુ, સેવાભાવી અને દેશભક્ત વ્યક્તિ હતા. જ્યારે તેને બાળકોની હાલત ખબર પડી તો તેની આંખોમાંથી આંસુ વહેવા લાગ્યા. શેઠજીએ બંને બાળકોને તેમના ઉછેર અને શિક્ષણ માટે દત્તક લીધા હતા. બાળકોએ તેમને પિતા તુલ્ય તરીકે સ્વીકાર્યા.
શેઠજી નીરાને કલકત્તા લઈ ગયા અને ત્યાં તેને ઘણું શીખવ્યું. પિતાના પ્રભાવથી નીરા અને બસંત પણ આર્યસમાજી બન્યા. તમને જાણીને નવાઈ લાગશે કે એક વખત ભગતસિંહ પણ બ્રિટિશ પોલીસથી બચવા માટે એક મહિના સુધી શેઠજી સાથે રહ્યા હતા અને તેમની સાથે તેમની ક્રાંતિકારી સાથી સુશીલા ભાભી પણ હતા. નીરાને ભણાવવાનું કામ સુશીલા ભાભીએ કર્યું. ભગતસિંહના વિચારોનો પડછાયો નીરા પર પણ પડયો. ક્રાંતિકારીઓ અને દેશભક્ત નેતાઓ શેઠ જીના ઘરે આવતા રહેતા હતા, જેની નીરા પર ઘણી અસર પડી હતી.
નેતાજી સુભાષચંદ્ર બોઝ સાથે પ્રથમ મુલાકાત , એકવાર નીરા તેના સાથી બાળકો સાથે પિકનિક પર ગઈ હતી. નીરા તરવાનું જાણતી હતી પણ તે ક્યારેય મોટા તળાવ કે મોટી નદી કે દરિયામાં તરતી નહોતી. તે દિવસે નીરાને દરિયામાં તરવાનું મન થયું અને તેણે કૂદી પડી. ત્યારે નીરા ઘણી નાની હતી. દરિયાના મોજાનો સામનો ન કરી શક્યો અને ડૂબવા લાગ્યો. આ જોઈને તેના સાથીઓ બૂમો પાડવા લાગ્યા. ત્યારે એક યુવકે દરિયામાં કૂદીને નીરાનો જીવ બચાવ્યો હતો.
નીરા તેનો આભાર માને છે અને કહે છે ભાઈ તમે કોણ છો. તો નેતાજીએ પોતાનું નામ જણાવ્યું. નેતાજીએ કહ્યું કે બહેન, તમે એકલા ન તરવું જોઈએ, તમારા પિતા ક્યાં છે. તો નીરાએ કહ્યું કે તે ખૂબ જ મોટા બિઝનેસમેન છે, તે વ્યસ્ત હોવાથી સાથે નથી આવી શક્યા. નીરાએ કહ્યું ભાઈ તમે મારો જીવ બચાવ્યો હું તમારો આભાર કેવી રીતે માનું. તો નેતાજીએ કહ્યું કે આજે રાખડીનો દિવસ છે, મને રાખડી બાંધો અને તમારા ભાઈનો સ્વીકાર કરો. આ રીતે નેતાજી અને નીરા ની પહેલી મુલાકાતમાં થય.
નીરાના લગ્ન , શેઠ ચૌધરી છજ્જુરામ જીએ નીરાની જવાબદારી લીધી હતી. નીરા અને શેઠજી આર્યસમાજી હતા, નીરાના લગ્ન માટે શેઠજીને એક શ્રીમંત અને શિક્ષિત વર મળ્યો. તેણે તેના લગ્ન શ્રીકાંત જયરંજન દાસ સાથે કરાવ્યા અને લગ્નમાં ઘણો ખર્ચ કર્યો. શ્રીકાંત જયરંજન દાસ બ્રિટિશ પોલીસના ગુપ્તચર વિભાગમાં અધિકારી હતા. શેઠજી તેમના અધિકારી હોવા અંગે જાણતા હતા પણ ગુપ્તચર વિભાગમાં હોવા અંગે તેઓ જાણતા ન હતા.
નીરાને પાછળથી ખબર પડે છે કે જયરંજન દાસ દેશદ્રોહી અને અંગ્રેજોનો ગુલામ છે. અંગ્રેજોએ પહેલા તેમને રાજા મહેન્દ્ર પ્રતાપની જાસૂસીમાં રોક્યા હતા અને હવે તેઓ સુભાષ ચંદ્ર બોઝની જાસૂસીમાં રોકાયેલા હતા. નીરાએ તેના બંગાળી અધિકારી પતિને દેશના ક્રાંતિકારીઓ સામે લડવાનું બંધ કરવા કહ્યું. પરંતુ તેમણે કહ્યું કે આનાથી અમને ઘણા પૈસા મળે છે, અમારી આવનારી પેઢીઓ કમાવ્યા વગર જ ખાશે. પણ નીરાએ કહ્યું કે દેશ કરતાં વધુ મહત્વનું કંઈ નથી, કાં તો તું આ રસ્તો છોડી દે નહીં તો હું તારી સાથે નહીં રહી શકું. તેના ઓફિસર પતિએ કહ્યું કે પૈસા હશે તો બીજી ઘણી પત્નીઓ હશે. આ સાંભળીને નીરા ખૂબ ગુસ્સે થઈ ગઈ અને તે તેના પિતા ચૌધરી શેઠ છજ્જુરામ જીના ઘરે પરત આવી.
આઝાદ હિંદ ફોજમાં ભરતી અને દેશની પ્રથમ મહિલા જાસૂસ બનવાનું ગૌરવ- ,
નીરાના ઘણા સંબંધીઓ અને સાથીઓ આઝાદ હિંદ ફોજમાં જોડાઈ રહ્યા હતા. તો નીરાએ પણ સાંભળ્યું કે નેતાજીએ ઝાંસી રેજિમેન્ટની રચના કરી છે. આ સાંભળીને નીરાની ખુશીનો પાર ન રહ્યો. નીરાએ પોતાની ઈચ્છા ભાઈ રામસિંહને જણાવી જે પોતે નેતાજી સાથે સેનામાં જોડાવા જઈ રહ્યા હતા. તેણે પણ સંમતિ આપી. અને તે પછી નીરા નેતાજીને મળી. નેતાજીએ તેમને ઝાંસી રેજિમેન્ટમાં સામેલ કર્યા. નેતાજીએ તેમને અંગ્રેજોની જાસૂસી કરવાનું કામ પણ આપ્યું હતું. નીરા અને તેના સાથીઓ બ્રિટિશ છાવણીમાં જાસૂસ અને વેશમાં જતા હતા. તેમને નેતાજીનો ખાસ આદેશ હતો કે જો પકડાઈ જાઓ તો તમારી જાતને ગોળી મારી દો, અંગ્રેજોના હાથમાં જીવતા પકડશો નહીં.
પરંતુ એકવાર આવી ઘટના બની, અંગ્રેજોને તેમના વિશે ખબર પડી, નીરા અને તેના તમામ સાથીઓ ત્યાંથી ભાગવામાં સફળ થયા, પરંતુ તેના એક સાથીદારને અંગ્રેજોએ જીવતો પકડી લીધો. બાદમાં નીરા અને તેના સાથીઓએ ઘૂસણખોરી કરી અને તેને બચાવવા માટે બ્રિટિશ છાવણી પર હુમલો કર્યો. તેણે તેના સાથીદારને બચાવ્યો પરંતુ તેના બહાદુર સાથીદારોમાંના એક, રાજામણિ દેવીને તેના પગમાં ગોળી વાગી, જેના કારણે તેણી જીવનભર લકવાગ્રસ્ત થઈ ગઈ. આ રીતે નીરાને દેશની પ્રથમ મહિલા જાસૂસ બનવાનું ગૌરવ પ્રાપ્ત થયું.
તેણે નેતાજીને બચાવવા માટે તેના પતિની હત્યા કરી અને તેને નાગીની કહેવામાં આવી. ,
એક દિવસ નેતાજી રાત્રે તેમના તંબુમાં સૂતા હતા, નીરા અને તેના સાથીદારો રાત્રિના ચોકીદાર હતા. નીરા તંબુની પાછળની તરફ બંદૂક લઈને નિર્ભય થઈને ઊભી રહી. પછી નીરાએ થોડો અવાજ સાંભળ્યો અને એક પડછાયો જોયો, જ્યારે નીરાએ ધ્યાનથી જોયું તો તે તેના પતિ શ્રીકાંત જયરંજનદાસ હતા, જે અંગ્રેજોના જાસૂસ અધિકારી હતા, તે નેતાજીની હત્યા કરીને 2 લાખનું ઈનામ મેળવવા માંગતા હતા. નીરાએ તેને ઓળખીને કહ્યું કે તું અહીં શું કરે છે? તો તેણે કહ્યું કે હું આજે નેતાજીને મારી નાખીશ અને ઈનામ મળ્યા પછી બહુ મોજ કરીશું. પરંતુ નીરાએ કહ્યું કે નેતાજી મારા ભાઈ અને આ દેશના ક્રાંતિકારી છે, નેતાજી સાથે વિશ્વાસઘાત એટલે દેશનો વિશ્વાસઘાત અને હું આ દુષ્કર્મ ક્યારેય થવા નહીં દઉં. સારું, તમે પાછા જાઓ નહિતર હું તને ગોળી મારી ને પાડી દઈશ. આ સાંભળીને શ્રીકાંત હસવા લાગ્યો કે તમે એક ભારતીય મહિલા હોવાના કારણે તમારા પતિ સાથે આવું ન કરી શકો. શ્રીકાંત સૂતેલા નેતાજી તરફ આગળ વધવા લાગ્યો કે તરત જ નીરાએ તેની બંદૂકની ટોચ પર બેયોનેટ વડે તેના પેટમાં છરો મારી દીધો. શ્રીકાંત ગુસ્સામાં આવી ગયો અને નીરા પર ગોળીબાર કર્યો. પરંતુ નીરા નસીબદાર હતી, એક ગોળી તેના કાનની નજીકથી પસાર થઈ હતી અને બીજી ગોળી તેના ગળાને સ્પર્શી ગઈ હતી. નીરા બેહોશ થઈ ગઈ. ઈજાગ્રસ્ત શ્રીકાંત નીચે પડ્યો હતો. ગોળીનો અવાજ સાંભળીને તેના સાથીદારો ત્યાં દોડી આવ્યા હતા અને શ્રીકાંતને માર માર્યો હતો. બેભાન નીરાને ખોળામાં લઈને નેતાજી પોતે તેને કારમાં લઈ ગયા અને ડોક્ટરને કહ્યું કે કોઈ પણ ભોગે નીરાને બચાવો, દેશને આ નીડર સૈનિકની જરૂર છે.
જ્યારે નીરા હોશમાં આવી ત્યારે નેતાજીએ કહ્યું કે આજે તમે મારા માટે તમારા પતિને મારી નાખ્યા. હું તમારી દેશભક્તિથી ખુશ છું. દેશની આઝાદી બાદ જ્યારે લાલ કિલ્લા પર શહીદોના નામ લખવામાં આવશે ત્યારે તમારું નામ સૌથી ઉપર હશે.
આ પછી નેતાજીએ નીરાને ઝાંસી રેજિમેન્ટમાં કેપ્ટન બનાવી.
નીરાએ આઝાદ હિંદ ફોજમાં ઘણી વખત પોતાની બહાદુરી દર્શાવી હતી. આઝાદ હિંદ ફોજે આંદામાન નિકોબાર, આસામ વગેરેમાં ધ્વજ ફરકાવ્યો અને અંગ્રેજ શાસનને હચમચાવી નાખ્યું. પરંતુ પાછળથી જાપાનના સૈનિકોએ દગો કર્યો અને બીજી તરફ અમેરિકાએ જાપાન પર હુમલો કર્યો જેના કારણે સેના નબળી પડી ગઈ. તમામ ક્રાંતિકારી સૈનિકોને પકડીને જેલમાં ધકેલી દેવામાં આવ્યા અને તેમની સામે કાર્યવાહી કરવામાં આવી. પરંતુ દેશભરમાં બળવાને કારણે લગભગ તમામ સૈનિકો પાસેથી કેસ પાછા ખેંચી લેવામાં આવ્યા હતા. પરંતુ અંગ્રેજોએ નીરાને બક્ષી નહીં, તેણીને બંગાળની જેલમાંથી આંદામાન અને નિકોબાર લઈ ગઈ અને કાળા પાણીની સજા કરી.
કાળા પાણીની સજા દરમિયાન નીરાએ સેલ્યુલર જેલમાં અંગ્રેજોના ઘાતકી ત્રાસને સહન કર્યો. ,
નીરાને સેન્ટ્રલ જેલ આંદામાન લઈ જવામાં આવી હતી. ત્યાં નીરાને તમામ પ્રકારની સજા આપવામાં આવી હતી. તેની સાથે દુર્વ્યવહાર કરવામાં આવ્યો હતો. અંગ્રેજોએ તેમને નેતાજી ક્યાં છે તે જણાવવાનું કહ્યું તો નીરાએ કહ્યું કે તેમનું મૃત્યુ પ્લેન ક્રેશમાં થયું હતું. પરંતુ તેણે કહ્યું કે તમે ખોટું બોલી રહ્યા છો, નેતાજી જીવિત છે, મને કહો કે તેઓ ક્યાં છે? તો નીરા હસવા લાગી અને કહ્યું હા તે જીવિત છે… તો તેણે કહ્યું ક્યાં? તો નીરાએ કહ્યું… તે મારા દિલમાં છે. આ સાંભળીને અંગ્રેજ ઓફિસર ગુસ્સે થઈ ગયો, તેણે નીરા ના કપડા ફાડી નાખ્યા અને લુહારના મોટા પલસાથી નીરા ને એવો ત્રાસ આપવામાં આવ્યો જેનું વર્ણન થઇ શકે એમ નથી.ઓફિસરે કહ્યું કે અમે સુભાષને તારા હૃદયમાંથી કાઢી નાખીશું. નીરાની આંખોમાંથી આંસુ હતા પણ તેના ચહેરા પર સ્મિત હતું.
નીરાને એક ખૂબ જ નાની અંધારા વાળી ઓરડી માં બંધ કરવામાં આવી હતી, જ્યાં નીરાએ પેશાબ કરવો પડ્યો હતો અને ઉત્સર્જન કરવું પડ્યું હતું, અને ગંદકી,દુર્ગંધને કારણે નીરા નું શરીર સડવા લાગ્યો હતો. નીરાને આકરાં કામો કરવા પડતા. નીરા બેભાન થઈ ગઈ ત્યાં સુધી તેને એક હાથ બાંધીને ઉંચી લટકાવી દેવામાં આવી હતી. નીરાને આપવામાં આવેલ પીવાનું પાણી પણ ઓછું અને દૂષિત હતું. નીરા શાકાહારી અને આર્યસમાજી હતી, અંગ્રેજોએ તેને મુસ્લિમોના હાથે રાંધેલું સડેલું માંસ બળપૂર્વક ખવડાવ્યું હતું. અંગ્રેજોએ નીરાને વારંવાર પાણીમાં બોળી રાખતા. નીરાના ખુલ્લા શરીર પર ચાબુક મારવામાં આવી હતી. દુષ્ટ અંગ્રેજો દ્વારા તેમના શરીર ને અનેક યાતના ઓ આપવામાં આવી. પરંતુ નીરાએ હજારો યાતનાઓ બાદ પણ અંગ્રેજો સાથે કોઈ ગુપ્ત માહિતી શેર કરી ન હતી. છેવટે ગુસ્સે થઈને અંગ્રેજોએ નીરાને એક ગોળ ચકરડા પર બેસાડીને ફેરવી. આના કારણે નીરાનું આખું શરીર તૂટી ગયું, નીરા બેહોશ થઈ ગઈ. અંગ્રેજો બેભાન નીરાને એક ખતરનાક ટાપુ પર લઈ ગયા અને ફેંકી દીધા. જ્યારે નીરા ફરી હોશમાં આવી, ત્યારે તેણે પોતાને આદિવાસીઓમાં વિસ્તાર માં જોય. આદિવાસીઓ નીરાને વિચિત્ર રીતે જોઈ રહ્યા હતા અને ખતરનાક દેખાતા હતા. નીરા તેમની ભાષા પણ સમજી શકતી ન હતી, તેથી નીરાએ ભગવાનને યાદ કરી ને ૐ કાર શબ્દ ઉચ્ચાર્યો. ૐ કાર સાંભળીને આદિવાસીઓ નીરાને દેવી માનતા થયા. નીરા એ પણ સમજી ગઈ કે તેઓ ગમે તે ભાષા કે પ્રદેશના હોય, તેઓ આપણા જ લોકો છે. થોડા દિવસોમાં નીરા તેમની ભાષા સમજી ગઈ, પછી નીરાએ તેમને પોતાનો ભૂતકાળ સંભળાવ્યો. આદિવાસીઓ પણ અંગ્રેજોથી ગુસ્સે હતા, તેઓએ નીરાને પ્રણામ કર્યા અને નીરાને ત્યાંથી બહાર નીકળવા માટે એક મજબૂત હોડી બનાવી અને હોડીમાં રસ્તામાં જ ભોજનની તમામ વ્યવસ્થા કરી. નીરા હૈદરાબાદ પહોંચી ત્યાં સુધીમાં દેશ આઝાદ થઈ ગયો હતો.
આઝાદી પછી નીરાનું લાચાર જીવન , નીરાનું શરીર નબળું પડી ગયું હતું. નીરાએ હૈદરાબાદમાં ઝૂંપડી બનાવી અને ફૂલ વેચીને ગુજરાન શરૂ કર્યું. હૈદરાબાદમાં નિઝામનું શાસન હતું અને ઇસ્લામિક કટ્ટરવાદ ચરમસીમાએ હતો. નીરા તેના કપાળ પર તિલક લગાવતી હતી, જેને જોઈને જેહાદીઓએ તેને માર માર્યો હતો અને તેની ફૂલોની ટોપલી વેરવિખેર કરી દીધી હતી. પણ નીરાએ કપાળ પરથી તિલક હટાવ્યું નહિ. નીરાએ હૈદરાબાદની આઝાદી માટે આર્ય સમાજના સત્યાગ્રહને પોતાની આંખે જોયો. નીરા હવે ઘરડી હતી. આ સમયગાળા દરમિયાન તે એક વખત તેના ગામ પણ આવી હતી પરંતુ કોઈએ તેને ઓળખી ન હતી અને કોઈએ તેની મદદ કરી ન હતી. તેની નજીકના ગામના એક ક્રાંતિકારી ચૌધરી કરણ સિંહ તોમરે જ તેને ઓળખી અને તેને મદદ કરવાની વાત કરી અને સરકારને તેની મદદ કરવા માટે વિનંતી કરવાનું કહ્યું, પરંતુ નીરાએ ના પાડી અને કહ્યું કે તેણે આ સંઘર્ષ કોઈ સરકારી મદદ માટે નથી કર્યો. કરણ સિંહે તેમને અહીં જ રહેવાની સલાહ આપી પરંતુ નીરાએ એમ કહીને ના પાડી દીધી કે તે તેમના પર બોજ બનવા માંગતી નથી અને હૈદરાબાદ પરત આવી ગઈ. એક દિવસ સરકારી જમીન પર બનેલી નીરાની ઝૂંપડી પણ તોડી પાડવામાં આવી. નીરા ઘણી વૃદ્ધ થઈ ગઈ હતી. એક દિવસ તેને ખૂબ તાવ આવ્યો અને તે બેભાન થઈ ગઈ. ત્યારબાદ એક લેખક અને હિન્દી દૈનિક વાર્તાના પત્રકાર તેજપાલ સિંહ ધામાએ તેમને જોયા. આ એ જ લેખક છે જેણે ભારત માતાના વાંધાજનક ફોટાને લઈને એમએફ હુસૈન સાથે ઝઘડો કર્યો હતો. તેણે નીરાને તેની પત્ની મધુ ધમા સાથે હોસ્પિટલમાં દાખલ કરાવી. નીરાના દસ્તાવેજો જોયા પછી અને આત્મકથા પર લખેલા પાના જોઈને અંદાજ આવી ગયો કે તે કોઈ સામાન્ય મહિલા નથી. જ્યારે નીરા ફરી હોશમાં આવી ત્યારે, ધમાજીના કહેવા પર, નીરાએ પોતાની બહાદુરી અને સંઘર્ષથી ભરેલી અડધી અધૂરી વાર્તા ધમાજીને કહી.
નીરાનો ભૂતકાળ સાંભળીને ધમાજી ખૂબ જ ભાવુક થઈ ગયા. થોડા સમય પછી નીરાએ 26 જુલાઈ 1998ના રોજ હોસ્પિટલમાં જ ધમાજી પાસે અંતિમ શ્વાસ લીધા. ધમાજી તેની ડેડ બોડી લેવા માટે કાર લાવવા ગયા, તો હોસ્પિટલ સંચાલકો એ નીરાની ડેડ બોડીને જલદી હોસ્પિટલમાંથી બહાર લય જવા ની સૂચના આપી. જ્યારે ધમાજી આવ્યા ત્યારે તેમની પત્ની નીરાના મૃતદેહને હાથમાં લઈને હોસ્પિટલની બહાર ઊભા હતા. ધમાજીએ કોઈક રીતે ત્રિરંગા ની વ્યવસ્થા કરી અને સન્માન સાથે તેમના અંતિમ સંસ્કાર કર્યા. તેમનો કલશ, ડાયરી, જૂના ફોટા અને અન્ય સામાન હજુ પણ હૈદરાબાદના મંદિરમાં સુરક્ષિત છે અને હજુ પણ સ્મારકની રાહ જોઈ રહ્યા છે.
આ રીતે, દેશની પ્રથમ મહિલા જાસૂસ, આઝાદ હિંદ ફોજની મહાન ક્રાંતિકારી કેપ્ટન, નેતાજીની બહેન ,ચૌધરી શેઠ છજ્જુરામની દીકરી નીરા આર્યનું સંઘર્ષમય જીવન. કાળા પાણીની સજા, નો અંત આવ્યો.
જો આપણે આવા મહાન ક્રાંતિકારી જીવતા હતા ત્યારે તેમને કંઈ આપી શક્યા ન હોત તો ઓછામાં ઓછું હવે તેમના મૃત્યુ પછી, આપણે તેમનું નામ પુનર્જીવિત કરવું જોઈએ, તેમની વીરતાની ગાથા દરેક લોકો સુધી પહોંચાડવી જોઈએ, તેમના માટે સ્મારકો બનાવવા જોઈએ જેથી ભાવિ પેઢી ને પ્રેરણા મળે. #neera_arya #azad_hind_fauj #netaji_subhash_chandra_bose
बहुत समय पहले की बात है, एक राजा को उपहार में किसी ने बाज के दो बच्चे भेंट किये । वे बड़ी ही अच्छी नस्ल के थे और राजा ने कभी इससे पहले इतने शानदार बाज नहीं देखे थे। राजा ने उनकी देखभाल के लिए एक अनुभवी आदमी को नियुक्त कर दिया। कुछ समय पश्चात राजा ने देखा कि दोनों बाज काफी बड़े हो चुके थे और अब पहले से भी शानदार लग रहे हैं । राजा ने बाजों की देखभाल कर रहे आदमी से कहा, ” मैं इनकी उड़ान देखना चाहता हूँ। तुम इन्हे उड़ने का इशारा करो। आदमी ने ऐसा ही किया। इशारा मिलते ही दोनों बाज उड़ान भरने लगे पर जहाँ एक बाज आसमान की ऊंचाइयों को छू रहा था वहीँ दूसरा , कुछ ऊपर जाकर वापस उसी डाल पर आकर बैठ गया जिससे वो उड़ा था। ये देख , राजा को कुछ अजीब लगा। “क्या बात है जहाँ एक बाज इतनी अच्छी उड़ान भर रहा है वहीँ ये दूसरा बाज उड़ना ही नहीं चाह रहा ?”, राजा ने सवाल किया। सेवक बोला, “ जी हुजूर , इस बाज के साथ शुरू से यही समस्या है , वो इस डाल को छोड़ता ही नहीं।” राजा को दोनों ही बाज प्रिय थे , और वो दूसरे बाज को भी उसी तरह उड़ता देखना चाहते थे। अगले दिन पूरे राज्य में ऐलान करा दिया गया कि जो व्यक्ति इस बाज को ऊँचा उड़ाने में कामयाब होगा उसे ढेरों इनाम दिया जाएगा। फिर क्या था , एक से एक विद्वान् आये और बाज को उड़ाने का प्रयास करने लगे , पर हफ़्तों बीत जाने के बाद भी बाज का वही हाल था। वो थोडा सा उड़ता और वापस डाल पर आकर बैठ जाता। फिर एक दिन कुछ अनोखा हुआ , राजा ने देखा कि उसके दोनों बाज आसमान में उड़ रहे हैं। उन्हें अपनी आँखों पर यकीन नहीं हुआ और उन्होंने तुरंत उस व्यक्ति का पता लगाने को कहा जिसने ये कारनामा कर दिखाया था। वह व्यक्ति एक किसान था। अगले दिन वह दरबार में हाजिर हुआ। उसे इनाम में स्वर्ण मुद्राएं भेंट करने के बाद राजा ने कहा , ” मैं तुमसे बहुत प्रसन्न हूँ , बस तुम इतना बताओ कि जो काम बड़े-बड़े विद्वान् नहीं कर पाये वो तुमने कैसे कर दिखाया।“ “मालिक ! मैं तो एक साधारण सा किसान हूँ , मैं ज्ञान की ज्यादा बातें नहीं जानता , मैंने तो बस वो डाल काट दी जिस पर बैठने का आदि हो चुका था, और जब वो डाल ही नहीं रही तो वो भी अपने साथी के साथ ऊपर उड़ने लगा। हम सभी ऊँची उड़ान भरने के लिए ही बने हैं। लेकिन कई बार हम जो कर रहे होते है उसके इतने आदि हो जाते हैं कि अपनी ऊँची उड़ान भरने की क्षमता को भूल जाते हैं। जन्म जन्म हम वासनाओं की डाल पर बैठते आए हैं और अज्ञानवश ये भी हमें ज्ञात नहीं कि जो हम आज कर रहे हैं वहीं हमने जन्मों जन्मों में किया है और ये हम भूल ही गए हैं कि हम उड़ान भर सकते हैं। अतृप्त वासनाओं की डाल पर बैठे बैठे हमें विस्मृत हो गया है कि ध्यानरूपी पंख भी हैं हमारे पास जिससे हम उड़ान भर सकते हैं पदार्थ से परमात्मा तक की, व्यर्थ से सार्थक की।
आखिर मदर टेरेसा का मकसद क्या था – सेवा या धर्मांतरण. मदर टेरेसा की ईसाई धर्म में आस्था बेहद गहरी थी. जीसस क्राइस्ट के लिए उनका समर्पण ही उन्हें ईसाई मिशनरी बनाकर भारत ले आया था. कोलकाता के कालीघाट इलाके से शुरु हुआ ये सेवा का सफर मदर टेरेसा के लिए लाया बेशुमार शोहरत. उनका गरीबों से ये प्रेम दुनिया के सामने तब आया जब 1969 में इंग्लैंड के खबरिया चैनल बीबीसी ने उनके इस काम को अपने कैमरे में कैद कर दुनिया के सामने पहुंचा दिया. मदर टेरेसा को जो शोहरत मिली वो जल्द ही विवादों में भी आ गई. साल 1989 में बड़ा सवाल उठाया कोलकाता में उनके साथ 9 साल काम करने वाली सुजैन शील्ड ने सुजैन ने लिखा कि मदर को इस बात की बेहद चिंता थी कि हम खुद को गरीब बनाए रखें. पैसे खर्च करने से गरीबी खत्म हो सकती है. उनका मानना था इससे हमारी पवित्रता बनी रहेगी और पीड़ा झेलने से जीसस जल्दी मिलेगा. यहां तक कि वह जिनकी सेवा करती थीं उन्हें पुराने इंजेक्शन की सुई खराब हो जाने से दर्द होता था लेकिन वह नए इंजेक्शन भी नहीं खरीदने देती थीं. मदर टेरेसा ऐसा क्यों चाहती थीं? इसका जवाब 1989 में मदर टेरेसा ने खुद टाइम मैगजीन को दिए एक इंटरव्यू में दिया था. सवाल – भगवान ने आपको सबसे बड़ा तोहफा क्या दिया है? मदर टेरेसा – गरीब लोग सवाल – (चौंकते हुए) वो तोहफा कैसे हो सकते हैं? मदर टेरेसा –उनके सहारे 24 घंटे जीसस के पास रहा जा सकता है. मदर टेरेसा ने इसी इंटरव्यू में धर्मांतरण पर भी अपना रुख साफ किया था सवाल – भारत में आपकी सबसे बड़ी उम्मीद क्या है? जवाब – सब तक जीसस को पहुंचाना. सवाल – आपके दोस्तों का मानना है कि आपने भारत जैसे हिंदू देश में ज्यादा धर्मांतरण ना करके उन्हें निराश किया है? जवाब – मिशनरी ऐसा नहीं सोचते. वे सिर्फ जीसस के शब्दों पर भरोसा करते हैं. संख्या का इसके कोई लेना देना नहीं है. लोग लगातार सेवा करने और खाना खिलाने आ रहे हैं. जाइए और देखिए. हमें कल का पता नहीं लेकिन क्राइस्ट के दरवाजे खुले हैं. हो सकता है ज्यादा बड़ा धर्मांतरण ना हुआ हो लेकिन हम अभी नहीं जान सकते कि आत्मा पर क्या असर हो रहा है. सवाल – क्या उन लोगों को जीसस से प्यार करना चाहिए? जवाब – सामान्य तौर पर अगर उन्हें शांति चाहिए, उन्हें खुशी चाहिए तो उन्हें जीसस को तलाशने दीजिए. अगर लोग हमारे प्यार से बेहतर हिंदू बनें, बेहतर मुसलमान बनें, बेहतर बौद्ध बनें तो इसका मतलब है उनमें कुछ और जन्म ले रहा है. वो ऊपरवाले के पास जा रहे हैं. जब वो उसके और करीब जाएंगे तो वो उसे चुन लेंगे. क्या यही वजह है कि अब आरएसएस के समर्थक और बीजेपी दोनों मदर टेरेसा की सेवा को धर्मांतरण से जोड़ कर देख रहे हैं. मीनाक्षी लेखी ने कहा कि मदर टेरेसा अपने बारे बेहतर जानती थीं, उनकी बायोग्राफी लिखने वाले नवीन चावला खुद स्वीकार कर रहे हैं कि मदर टेरेसा ने खुद कहा था कि मैं कोई सोशल वर्कर नहीं हूं. मेरा काम जीसस की बातों को लोगों तक पहुंचाना है. मीनाक्षी जिस पूर्व मुख्य चुनाव आयुक्त नवीन चावला का जिक्र कर रही हैं मदर टेरेसा के अच्छे दोस्त थे और उन्होंने मदर टेरेसा की जीवनी लिखी है. इसके मुताबिक उन्होंने नवीन चावला से पूछा था. नवीन चावला – क्या आप धर्मांतरण करवाती हैं? मदर टेरेसा – बिल्कुल. मैं धर्मांतरण करवाती हूं. मैं बेहतर हिंदू बनाती हूं या बेहतर मुसलमान या बेहतर इसाई. एक बार आपको आपका भगवान मिल गया तो आप तय कर सकते हैं किसे पूजना है. ये वही बात थी जो वो टाइम मैगजीन से पहले भी कह चुकी थीं. 90 के दशक में भगवान में भरोसा ना रखने वाले क्रिस्टोफर हिचिन्स ने भी मदर टेरेसा पर गंभीर आरोप लगाते हुए एक डाक्यूमेंट्री बनाई जिसकी आज भी चर्चा होती है. इसी डाक्यूमेंट्री में एक सीनियर पत्रकार ने भी कहा कि उनका मकसद धर्म था ना कि सेवा. भारत में भी मदर टेरेसा के मकसद को लेकर कई बार सवाल उठते रहे हैं. हालांकि मदर टेरेसा के साथ काम करने वाली सुनीता कुमार उनके मकसद पर देश और दुनिया में बार बार उठने वाले सवालों को गलत ठहराती हैं. मदर टेरेसा ने भारत के पूर्व प्रधानमंत्री मोरारजी देसाई को धर्म की आजादी का कानून बनाते वक्त भी एक खत लिख कर इसका विरोध किया था. एम एस चितकारा की किताब के मुताबिक मदर टेरेसा ने तत्कालीन प्रधानमंत्री को 1978 में एक खुला खत लिखा था और इसकी प्रतियां सांसदों में बांटी थीं. खत का रिश्ता धार्मिक स्वतंत्रता के कानून से था. मदर टेरेसा इसके विरोध में थीं क्योंकि इससे धर्मांतरण की प्रक्रिया खतरे में पड़ सकती थी. मदर टेरेसा की जिंदगी पर उठे से सवाल पिछले 20 साल से बार बार सामने आते रहे हैं. इल्जाम ये भी लगा कि वो अपने मरीजों की देखभाल इसलिए नहीं करती थीं ताकि वो भगवान को याद करते रहें. ये बेहद खूबसूरत है कि कोई भी बिना सेंट पीटर के स्पेशल टिकट के नहीं मर सकता. हम इसे सेंट पीटर का बपतिस्मा टिकट कहते हैं. हम लोगों से पूछते हैं क्या तुम्हें अपने पापों को माफ करने वाला आशीर्वाद और भगवान चाहिेए. उन्होंने कभी मना नहीं किया. कालीघाट में 29 हजार लोगों की मौत हुई है. मदर टेरेसा कैलिफोर्निया, 1992
#रामकृष्ण एक दिन गंगा पार कर रहे हैं। बैठे हैं नाव में। अचानक चिल्लाने लगते हैं जोर से, कि मत मारो, मत मारो, क्यों मुझे मारते हो? पास, आस-पास बैठे लोग कोई भी उनको नहीं मार रहे हैं। सब भक्त हैं, उनके पैर छूते हैं, पैर दबाते हैं, उनको कोई मारता तो नहीं। सब कहने लगे, आप क्या कह रहे हैं? कौन आपको मार रहा है? रामकृष्ण चिल्लाये जा रहे हैं। उन्होंने पीठ उघाड़ दी। पीठ पर देखा तो कोड़े के निशान हैं। खून झलक आया है। सब बहुत घबड़ा गये। रामकृष्ण से पूछा, यह क्या हो गया? किसने मारा आपको? रामकृष्ण ने कहा, वह देखो, वे मुझे मार रहे हैं।
उस किनारे पर मल्लाह एक आदमी को मार रहे हैं कोड़ों से, और उसकी पीठ पर जो निशान बने हैं वे रामकृष्ण की पीठ पर भी बन गये। ठीक वही निशान। और जब तट पर उतर कर भीड़ लग गई है और दोनों के निशान देखे गये हैं तो तय करना मुश्किल हो गया कि कोड़े किसको मारे गये? ओरिजिनल कौन है? रामकृष्ण को चोट ज्यादा पहुंची है मल्लाह से। निशान वही हैं, चोट ज्यादा है। क्योंकि मल्लाह तो विरोध भी कर रहा होगा भीतर से, रामकृष्ण ने तो पूरा स्वीकार ही कर लिया! चोट ज्यादा गहरी हो गई। लेकिन रामकृष्ण के मुख से जो शब्द निकला–“मुझे मत मारो’, इसका मतलब समझते हैं? एक शब्द है हमारे पास, सिम्पैथी, सहानुभूति। यह सहानुभूति नहीं है।
सहानुभूति हिंसक के मन में होती है। वह कहता है, मत मारो उसे। दूसरे को मत मारो। सहानुभूति का मतलब है कि मुझे दया आती है। लेकिन दया सदा दूसरे पर आती है। यह सहानुभूति नहीं है, यह समानुभूति है, इम्पैथी है। सिम्पैथी नहीं है। यहां रामकृष्ण यह नहीं कह रहे हैं कि “उसे’ मत मारो। रामकृष्ण कह रहे हैं “मुझे’ मत मारो–यहां दूसरा गिर गया!
असल में दूसरे से जो हमारा फासला है वह शरीर का ही फासला है, चेतना का कोई फासला नहीं। चेतना के तल पर दो नहीं हैं। हम दूसरे को बचायें तो वह अहिंसा नहीं हो सकती। हम दूसरे को बचायें, तो वह भी हिंसा ही है। जिस दिन हम ही रह जाते हैं, और बचने को कोई भी नहीं रह जाता, उस दिन अहिंसा फलित होती है।
27 जून 1976 की घटना है। इजराइल के व्यस्ततम शहर तेल अवीव से एक फ्रांसीसी यात्री विमान लगभग 248 लोगों को लेकर फ्रांस की राजधानी पेरिस जा रहा था।
बीच में यूनान की राजधानी एथेंस में कुछ देर रुकने के बाद विमान ने ज्योहीं आगे की यात्रा शुरू की, त्योंही चार यात्री उठे, जिनमें दो फलीस्तीनी व दो जर्मन थे। उनमें एक जो महिला थी, उसने अपने हाथों में छुपाए ग्रेनेड को दिखाते हुए चेतावनी दी कि यदि किसी ने चुचप्पड़ किया तो पूरे विमान को उड़ा देगी!
विमान को इन चारों ने हाईजैक कर लिया था। धमकी के बल पर ये सभी विमान को मुड़वा कर अफ्रीकी देश लीबिया के शहर बेनगाजी ले गये, सात घण्टे वहाँ रुके। वहाँ उनके साथ कुछ और अपहरणकर्ता जुड़ गये, जिससे इनकी कुल संख्या सात हो गयी और बेनगाजी से ये सभी विमान को लेकर पूर्वी अफ्रीकी देश युगांडा के एयरपोर्ट एन्तेबे लेकर पहुँच गये।
इस समय युगांडा पर तानाशाह ईदी अमीन का शासन था। ईदी अमीन ने अपहरणकर्ताओं के साथ पूरा सहयोग किया। एन्तेबे हवाई अड्डे की एक पुरानी इमारत में इन सभी विमान यात्रियों को बंधक बना कर रखा गया। इनमें जो कुल 94 यहूदी यात्री थे तथा फ्रांसीसी विमान चालक दल के 12 सदस्य यानी 106 लोगों को छोड़कर बाकी सभी यात्रियों को दो दिनों के भीतर रिहा कर दिया गया।
अपहरणकर्ताओं ने इजराइल से मांग की कि उसकी जेल में जो 40 फलीस्तीनी तथा चार अन्य देशों में 13 अन्य फलीस्तीनी कैद हैं, उन सबको रिहा किया जाए, अन्यथा वह सभी 106 बंधकों को मार देंगे!
इजराइल में आपातकालीन बैठक बुलायी गयी। तब प्रधानमंत्री थे यितजिक राबिन। इजराइल से युगांडा की दूरी तकरीबन 4000 किलोमीटर है। ऐसे में वहाँ जाकर अपने लोगों को छुड़ाकर लाने जैसा दुस्साहस दुनिया में शायद ही कोई देश कर सकता था। तब जबकि फ्रांस के यात्री विमान सहित फ्रांसीसी विमान चालक दल के 12 सदस्य भी थे, पर फ्रांस को भी कुछ समझ न आ रहा था!
तीन रास्ते थे। सड़क मार्ग से केन्या होते हुए घुसा जाए, या समुद्री मार्ग से जाए अथवा हवाई मार्ग से ऑपरेशन को अंजाम दिया जाए। तय हुआ कि हवाई मार्ग से “ऑपरेशन थंडरबोल्ट” को अंजाम दिया जाएगा।
इसके लिए इजराइल के सबसे बेहतरीन 100 कमांडोज को चुना गया। ब्रिगेडियर जनरल डैम शॉमरॉन को मिशन का प्रमुख तथा लेफ्टिनेंट कर्नल योनातन नेतन्याहू (वर्तमान प्रधानमंत्री बेंजामिन नेतन्याहू के बड़े भाई) को ऑपरेशन का इंचार्ज बनाया गया।
इजराइली खुफिया एजेंसी ‘मोसाद’ को काम पर लगा दिया गया। मोसाद के एक एजेंट ने युगांडा के पड़ोसी देश केन्या से विमान किराए पर लेकर एन्तेबे हवाई अड्डे की कई तस्वीरें खींच अच्छे से जानकारी जुटाई। जानकारी मिली कि एन्तेबे हवाई अड्डे के जिस इमारत में बंधकों को रखा गया है, उसका निर्माण एक इजराइली कंपनी ने ही किया था!
फिर क्या था! उक्त कंपनी से पूरी इमारत के नक्शे को लिया गया। वैसा ही ढाँचा तैयार किया गया। सभी कमांडोज को रिहर्सल करायी गयी कि युगांडा के सैनिकों व अपहरणकर्ताओं से कैसे निबटना है!
इस दरमियान इजराइल सरकार अपने स्तर से ईदी अमीन से सम्पर्क कर रही थी। उसे यह भ्रम होने दिया जा रहा था कि इजराइल सरकार अपहरणकर्ताओं से बंधकों की रिहाई के लिए बातचीत हेतु तैयार है। ऐसा इसलिए ताकि इजराइल को उपर्युक्त ऑपरेशन के लिए आवश्यक समय मिल सके।
इस बीच युगांडा का आश्वस्त तानाशाह ईदी अमीन अफ्रीकी एकता संगठन के शिखर सम्मेलन में भाग लेने मॉरिशस की राजधानी पोर्ट लुई रवाना हो गया था। अतः इजराइल को समुचित समय मिल गया। यानी ईश्वर भी इजराइल की मदद कर रहे थे।
3 जुलाई को शाम में इजराइल के साइनाइ एयर बेस से चार हरक्यूलिस विमान महज 30 मीटर की ऊँचाई पर उड़ते हुए लाल सागर को पार कर गये। ऐसा इसलिए ताकि मिस्र, सऊदी अरब व सूडान के राडार उन्हें पकड़ न सके, अन्यथा इजराइल के ये दुश्मन तुरन्त अपहरणकर्ताओं को आगाह कर देते!
अब 4000 किलोमीटर जाकर वापस 4000 किलोमीटर लौटना भी था, अतः बीच आकाश में इन चारों विमानों में ईंधन भी भरा गया ताकि रास्ते में ईंधन की दिक्कत न हो। रास्ते में ही इजराइली कमांडोज ने युगांडा के सैनिकों की वर्दी पहने ली थी। एक हरक्यूलिस विमान को खाली ले जाया गया था ताकि वापसी में इसमें यात्रियों को लाया जा सके।
सात घण्टे की लगातार उड़ान के बाद ये विमान युगांडा के एन्तेबे हवाई अड्डे पर रात एक बजे चुपके से पहुँचे। अब तारीख थी 4 जुलाई 1976 यानी यात्रियों को बंधक बने लगभग एक सप्ताह होने को था।
इजराइली कमांडोज अपने साथ एक काली मर्सेडीज़ भी लेकर गये थे क्योंकि ईदी अमीन काली मर्सेडीज़ में ही चलता था। ऐसा इसलिए ताकि युगांडा के सैनिकों को लगे कि ईदी अमीन मॉरिशस से लौट कर बंधकों को देखने आया है।
पर यहीं एक गड़बड़ हो गयी। दरअसल कुछ दिनों से ईदी अमीन काली की बजाय सफेद मर्सेडीज़ में चलने लगा था। अतः युगांडा के सैनिकों ने काली मर्सेडीज़ देखते ही इन लोगों पर राइफल्स तान दी। पर युगांडा के थकेले सैनिक दुनिया के सबसे बेहतरीन जाबांजों के सामने क्या टिकते। पलक झपकते इजराइली कमांडोज ने युगांडा के इन सैनिकों को अपनी साइलेंसर लगे हथियारों से वहीं ढेर कर दिया!
उसके बाद अपने साथ लाये दो लैंड रोवर गाड़ियों में भरकर ये कमांडोज तेजी से उस इमारत की तरफ गये, जहाँ बंधकों को रखा गया था। वहाँ पहुँच कर इन कमांडोज ने अंग्रेजी व हिब्रू भाषा में अपना परिचय बंधकों को देकर उन सभी को सुरक्षा वास्ते फर्श के सहारे लिटा दिया तथा उनसे ही पूछ कर उस मुख्य हॉल की तरफ बढ़े, जिधर अपहरणकर्ता निश्चिंत होकर पड़े थे।
इन अपहरणकर्ताओं ने सपने में भी नहीं सोचा होगा कि उनकी मौत कुछ इस तरह उनके सामने आकर खड़ी हो जाएगी। देखते ही देखते इजराइली कमांडोज ने सातों अपहरणकर्ताओं को मौत की नींद सुला दिया। पर अपहरणकर्ताओं की तरफ से हुयी गोलीबारी में तीन बंधकों की भी मौत हो गयी।
तब तक अलर्ट हो चुके युगांडा के सैनिकों ने एन्तेबे एयरपोर्ट को घेरना शुरू किया। इसी दरमियान इजराइली कमांडोज सभी यहूदी यात्रियों व फ्रांसीसी चालक दल के सदस्यों यानी कुल 102 लोगों को लेकर चौथे विमान में बिठाने लगे।
उसी दौरान इजराइली ऑपरेशन के इंचार्ज लेफ्टिनेंट कर्नल योनातन नेतन्याहू को सीने में गोली लग गयी। जवाबी कार्रवाई में इजराइली कमांडोज ने युगांडा के कमसेकम 45 सैनिकों को मौत के घाट उतार दिया। साथ ही एन्तेबे हवाई अड्डे पर खड़े 11 मिग विमानों समेत युगांडा के कमसेकम 30 विमानों को नष्ट कर दिया ताकि ये उनका पीछा न कर सकें!
महज 58 मिनट में इस लगभग असंभव ऑपरेशन को अंजाम देकर इजराइल के ये बेहतरीन कमांडोज वापस लौट गये। वापसी में घायल हो चुके लेफ्टिनेंट कर्नल योनातन नेतन्याहू ने दम तोड़ दिया, जबकि पाँच कमांडोज ज़ख्मी हुए थे।
एक यहूदी बंधक डोरा ब्लॉक को वापस नहीं लाया जा सका क्योंकि उसे युगांडा की राजधानी कम्पाला के मुलागो अस्पताल में अचानक तबियत बिगड़ने पर भर्ती कराया गया था। जब युगांडा का तानाशाह ईदी अमीन वापस आया तो उसने गुस्से में भरकर डोरा ब्लॉक की अस्पताल के बिस्तर से ही खींच कर हत्या करवा दी!
इस प्रकार अपने मात्र एक सैनिक (वर्तमान प्रधानमंत्री के बड़े भाई) व चार बंधकों को खोकर इजराइल ने वह अंसभव-सा कारनामा कर दिखाया था, जो आज तक के मानव इतिहास में किसी की औकात नहीं है करने की।
जब “ऑपरेशन थंडरबोल्ट” को अंजाम देकर ये जाबांज़ कमांडोज वापस अपने देश इजराइल पहुँचे, तो अपार जनसमूह उनके स्वागत के लिए पलकें पावड़े बिछाए इंतजार कर रहा था। जाबांजों ने हिम्मत दिखायी, तो ऊपरवाले ने भी कदम-कदम पर इनका साथ दिया!
देश के प्रधानमंत्री यितजिक राबिन ने जब विपक्ष के नेता मेनाखिम बेगिन को यह खुशखबरी देते हुए सिंगल माल्ट शराब पेश की, तो विपक्ष के नेता ने कहा कि वह चूँकि शराब नहीं पीते, इसलिए चाय पीकर इस खुशखबरी को सेलिब्रेट करेंगे। तब प्रधानमंत्री ने विपक्ष के नेता को कहा कि अरे समझ लीजिये कि आप रंगीन चाय पी रहे, तो मारे खुशी के विपक्ष के नेता ने कहा कि लाइये, आज के इस ऐतिहासिक दिन तो मैं कुछ भी पी सकता हूँ!
*कुछ राज्यों में भाजपा को वोट न देकर हमने #मोदी का अहंकार तोड़ दिया था ।* यह हमने कोई पहली बार नहीं किया है, इसी तरह पहले भी हमने साथ न देकर बड़ों-बड़ों का अहंकार तोड़ा है।
बहुत पहले सिंध के हिन्दू राजा #दाहिर का अहंकार तत्कालीन अफगानिस्तान और राजस्थान के हिन्दू राजाओं ने खत्म किया था। दाहिर ने सहायता के लिये पत्र लिखा, पर कोई भी नहीं आया। बहुत अहंकार था दाहिर को अपने पराक्रम का, मारा गया। अब ये अलग बात है कि उसके बाद सिंध में हिन्दुओं का निरंतर पतन ही होता रहा और आज अफगानिस्तान पूर्णतः इस्लामिक राष्ट्र है।
इसी तरह हमने मुहम्मद गौरी के आक्रमण के समय #पृथ्वीराज चौहान का साथ न देकर उनके अहंकार को तोड़ा था। अब अलग बात है कि बाद में गोरी ने जयचंद को भी कुत्ते की मौत मारा।
मेवाड़ वालों को भी अपनी बहादुरी का बड़ा अहंकार था। जब खिलजी ने मेवाड़ घेर लिया तब पूरे राजपूताने से किसी ने भी साथ नहीं दिया, रावल रतन धोखे से मारे गये और पद्मावती को 16000 औरतों के साथ जौहर करना पड़ा। #पद्मावती को भी अपनी सुंदरता पर बड़ा अहंकार था, तोड़ दिया।
राणा सांगा ने जब लोधी को कैद किया था, तब उनके अहंकार को तोड़ने के लिये डाकू बाबर को बुलाया गया। युद्ध में किसी ने राणा सांगा का साथ नहीं दिया, उनका सेनापति तीस हजार सैनिकों के साथ मारा गया, सांगा का अहंकार टूट गया। लेकिन लोधियों को भी मुगलों की गुलामी करनी पड़ी, मन्दिर तोड़े गए, स्त्रियां लूटी मुगलों ने, पर #सांगा का अहंकार तो टूट ही गया था न।
#मराठे बड़े प्रतापी थे, मुगलों की वाट लगा दी थी उन्होंने। उनको भी बहुत अहंकार था। मुगल हार गये तो काफिरों को रोकने के लिए अफगानिस्तान से अब्दाली बुलाया गया, पानीपत के मैदान में सेनाएं सज गयीं। अब्दाली की सेना को तो रसद मिलती रही पर मराठों को किसी ने भी रसद नहीं भेजी, क्योंकि अहंकार जो तोड़ना था मराठों का। भूखे पेट मराठे लड़ते रहे, मरते रहे हार गये। महाराष्ट्र का कोई ऐसा घर नहीं जिसका कोई बेटा शहीद न हुआ हो, लेकिन अहंकार तो टूट गया न।
न जाने कितनी बार हमने समय पर साथ न देकर अपनों के अहंकार को तोड़ा है, तो हम मोदी को भी सत्ता से हटा कर रहेंगे। भले ही हमें इसके लिये गौरियों, मुगलों, अब्दालियों या फिर इटली, पाकिस्तान की मदद लेनी पड़े और देश को उनके हाथों गिरवी रखना पड़े। पर हम मोदी का अहंकार तोड़ कर ही रहेंगे।
क्यों कि? हमें ग़ुलामी में ही जीने की आदत जो है। हम हिन्दुओं से बड़ा बेवकूफ ना कोई था। ना है। और ना होगा।
याद रखना यदि हम नहीं सुधरे नहीं जागे। तो फिर वही होगा। भाग मिल्खा भाग।
પ્રહલાદપુરી મંદિર: હોળીના ઉદ્ગમનું વિસરાયેલું પ્રકરણ આપણે દર વર્ષે હોલિકા દહનની ઉજવણી કરીએ છીએ, પરંતુ બહુ ઓછા લોકો જાણે છે કે આ પર્વનું મૂળ મુલતાન (વર્તમાન પાકિસ્તાન) માં આવેલું છે. મુલતાનનું પ્રાચીન નામ ‘મૂલ સ્થાનમ’ હતું, જેનો અર્થ ‘મુખ્ય મથક’ કે ‘મૂળ ઘર’ થાય છે. ઐતિહાસિક પૃષ્ઠભૂમિ અને મહત્વ * સ્થાપના: માનવામાં આવે છે કે મુલતાનની સ્થાપના ઋષિ કશ્યપે કરી હતી (તેથી તેનું નામ કશ્યપપુર પણ હતું). તેમના પુત્ર હિરણ્યકશિપુના ત્રાસમાંથી ભક્ત પ્રહલાદને બચાવવા માટે ભગવાન વિષ્ણુએ જ્યાં નરસિંહ અવતાર લીધો હતો, તે સ્થળ એટલે જ મુલતાનનું પ્રહલાદપુરી મંદિર. * આદિત્ય સૂર્ય મંદિર: મુલતાન માત્ર હોળી માટે જ નહીં, પણ ભારતના સૌથી ભવ્ય સૂર્ય મંદિરો પૈકીના એક માટે પણ જાણીતું હતું. ચીની મુસાફર હ્યુએન ત્સાંગે પણ આ મંદિરની ભવ્યતાના વર્ણન કર્યા છે. વિનાશનો ઈતિહાસ * ક્રૂર આક્રમણો: મુલતાન પર પ્રથમ આક્રમણ મુહમ્મદ બિન કાસિમે કર્યું અને ત્યારબાદ ૧૦૨૬માં મહમુદ ગઝનીએ આદિત્ય સૂર્ય મંદિરનો નાશ કર્યો. * આધુનિક કરૂણતા: ૧૯૪૭ના વિભાજન બાદ આ વારસો પાકિસ્તાનના ભાગે ગયો. ૧૯૯૨માં અસામાજિક તત્વો દ્વારા પ્રહલાદપુરી મંદિરને ભારે નુકસાન પહોંચાડવામાં આવ્યું, જેના અવશેષો આજે પણ ન્યાયની રાહ જોઈ રહ્યા છે. “જે સંસ્કૃતિ પોતાનો ઈતિહાસ ભૂલી જાય છે, તેને ક્યારેય માફ કરવામાં આવતી નથી.” જ્યારે આપણે હોળીના રંગોમાં રાચીએ છીએ, ત્યારે આપણા પૂર્વજોના આ સંઘર્ષ અને આપણા પવિત્ર સ્થળોની સ્થિતિને યાદ રાખવી એ આપણી નૈતિક ફરજ છે. સાચો ઈતિહાસ જ ભવિષ્યની પેઢી માટે માર્ગદર્શક બની શકે છે. જયતુ સનાતન સંસ્કૃતિ 🚩 #Holi2026 #HolikaDahan #PrahladpuriTemple #Multan #HistoryOfHoli #HinduHeritage #NarsimhaAvatar #SanatanDharma #ForgottenHistory #IndianHistory #Moolsthanam #AdityaSunTemple #Kashyappur #Prahlad #AncientTemples #CulturalHeritage #Partition1947 #SaveHeritage #IndianCivilization #હોળી #હોલિકા_દહન #પ્રહલાદપુરી_મંદિર #મુલતાન #ઈતિહાસ #ગુજરાતી #સનાતન_ધર્મ #ભારતીય_વારસો
दीना जिन्ना का नाम शायद बहुत कम लोगो ने सुना होगा!
वो भारत विभाजन और लाखो हिन्दुओ के कत्लेआम के जिम्मेदार मोहम्मद अली जिन्ना की बेटी थी ।
जो व्यक्ति मानते है की जिन्ना धर्म निरपेक्ष और महान था वो लोग सिर्फ खानदानी मुगलिया भाट है ।
मुहम्मद अली जिन्ना ने एक पारसी लड़की रतन बाई से शादी की थी। रतनबाई के पिता दीनशा इस शादी के लिये राज़ी नहीं थे। 42 साल के अधेड़ जिन्ना ने प्रेम जाल में फांस कर अपने से 24 साल छोटी रतन बाई से इस्लाम क़बूल करवा के निकाह पढ़वा लिया था। धर्म परिवर्तन के बाद रतन बाई का नाम बदल कर उनका नाम मरियम जिन्ना रखा गया, हालाँकि ये भी सही है कि ख़ुद रतन बाई ने इस नाम का इस्तेमाल कभी भी नहीं किया।
दीना, मुहम्मद अली जिन्ना और रतन बाई की इकलौती सन्तान थीं। उनका जन्म लंदन में 14 अगस्त, 1919 को आधी रात को हुआ। दीना के इस दुनिया में आने से जिन्ना को बहुत खुशी नहीं हुई. जिन्ना की क़रीबी दोस्त सरोजिनी नायडू ने लंदन में नवजात बच्ची को और उसकी मां रति (रतन बाई) से मिलने के बाद लिखा, “रती एक कमज़ोर पतंगे की तरह दिख रही थीं… वो बहुत खुश नहीं दिख रही थीं….”
कारण वही जो आज भी इसी श्रेणी की लड़कियाँ किसी मजहबी से शादी करने के बाद महसूस करती है।
जब दीना महज दो महीने की थीं, जिन्ना परिवार (मुंबई) लौट आया. दीना को नौकरों की देखरेख में छोड़ दिया गया जबकि दोनों दो दिशाओं में चल पड़े. इसके तुरंत बाद जिन्ना राजनीति में व्यस्त हो गए जबकि रती हैदराबाद में अपने दोस्त से मिलने चली गईं. वो अपने कुत्ते को साथ लेती गईं, लेकिन अपनी नवजात बेटी को वहीं छोड़ दिया।
छह साल की उम्र तक जिन्ना परिवार की ये इकलौती बच्ची बेनाम रही और एक नर्सरी के दायरे में बंद रही। उसके बाद का लंबा समय दीना के लिए बेहद कष्टप्रद रहा पर मुम्बई की ख्यात औद्योगिक परिवार की उनकी नानी लेडी पेटिट उनके लिए अवतार बन कर आगे आई जिसने उन्हें युवावस्था तक सम्हाला।
1938 में युवा दीना ने अपने पिता मुहम्मद अली जिन्ना से एक ग़ैर-मुसलमान आदमी नेविल वाडिया से शादी करने की इजाज़त माँगी। नेविल वाडिया उस वक़्त ईसाई थे, लेकिन बाद में उन्होंने अपने पुश्तैनी पारसी धर्म को अपना लिया था।
अपनी एकलौती बेटी दीना के मूँह से शादी की बात सुनकर42 साल की आयु में 18 साल की छोटी आयु वाली रतनबाई से शादी करने वाले जिन्ना ने कहा कि 19 साल की उम्र उसके लिए काफी कम है और उसे एक अच्छे मजहबी लड़के के लिए इंतजार करना चाहिए!
जिन्ना ने अपनी बेटी को कहा कि भारत में लाखों योग्य मजहबी मुसलमान लड़के हैं जिनसे ब्याह कर वह अपने मजहब का पालन करते हुए सुखी और सम्मानित जीवन जी सकती है।
जिन्ना की बात से सन्न दीना अवाक थी !
उन्हें अपने पिता के असली मजहबी चरित्र को देख कर बेहद दुख हुआ।
अपने पिता के दोहरे चरित्र से आहत दीना ने कहा कि इण्डिया में लाखों मुसलमान लड़कियाँ थीं। फिर भी आपने एक पारसी लड़की से शादी क्यों की।
जिन्ना ने जवाब दिया कि वह मजहबी मुसलमान बन गयी थी। गुस्से में काँप रहे जिन्ना ने उससे पूछा कि क्या नेवल हमारे मज़हब को क़बूल कर मुसलमान बनने को तैयार है।
दीना ने कहा, नहीं !
लेकिन मैं उसी से शादी करूँगी।
जिन्ना ने कहा कि तब मैं तुम को अपनी बेटी नहीं कह सकता।
ये फैसला अब तुम्हे करना है कि तुम जिन्ना की बेटी कहलाना चाहती हो या एक गैर मजहबी की पत्नी !
टेक्सटाइल मिलों के मालिक वाडिया सभी तरह से एक योग्य वर थे, लेकिन जिन्ना का विरोध इस बात पर था कि वो मुसलमान नहीं हैं और इस वजह से ये उनके लिए एक राजनीतिक शर्मिंदगी का सबब था.
दीना ने अपने पिता के घोर विरोध के बावजूद नेविल वाडिया से शादी की और दीना वाडिया के नाम से जानीं गयीं। पाकिस्तान बनने के बाद वह भारत में ही रहीं। 1948 में जिन्ना की मौत के बाद वह अपने पिता को सपुर्द-ए-ख़ाक करने के मौके पर पाकिस्तान कुछ दिनों के लिये गयीं। उसके बाद भी वह एक बार पाकिस्तान की यात्रा पर गयीं थीं, लेकिन कभी भी पाकिस्तान की नागरिकता हासिल नहीं की।
कई सालों से वह न्यूयॉर्क के अपने घर में रह रही थीं और 2 नवम्बर 2017 को उनका देहांत हुआ। दीना वाडिया के बेटे नुस्ली वाडिया हैं, जो वाडिया ग्रुप के चेयरमैन हैं।
आज भी मजहबी चरित्र वही है जिसका अनुपालन, अकबर औरंगजेब ,जिन्ना या उसके जैसे असंख्य मजहबी लोग करते आये है पर फर्क यही है कि ये पहले से ज्यादा मारक और घातक हो चुका है #news #lovestory #trendingnow #story #Saadi #successstory #reels #izrael #foryouシ #viralphoto
ગયા વર્ષે મોડેકથી લખેલું તો અનેક લોકોએ કીધું હતું કે બેન આવતા વર્ષે અગાઉથી યાદ કરાવજો ને…અમે કરીશું… તો આજે repost…
હોલિકા દહન સંપૂર્ણ ભારતમાં ફાગણ પુનમે થાય છે. એના બીજા દિવસે “ધૂળેટી” આવે છે. હવે ખરેખર તો મહારાષ્ટ્ર અને અન્ય અમુક દક્ષિણના રાજ્યોમાં, ધૂળેટીના દિવસે શાંત અને ઠંડી થયેલ હોળીની રાખથી એકમેકને રગદોળીને રાખોડી કરવાની પ્રથા છે! રાખથી સરાબોર કર્યા બાદ ગામમાં નદી તળાવમાં માણસો નહાતા. એ ધૂળેટી. રાખ પત્યા બાદ માણસો ત્યાંની જ ધૂળ પણ ઉપાડે અને સામેવાળાને આખોય ધૂળમય કરી નાખે એટલે જ તો ધૂળેટી!!
તો રંગો ક્યાં ગયા?? તો રંગોથી રમવા માટે અલગ વ્યવસ્થા આપેલ હતી જ જેને આપણે ભૂલવાડી બેઠા… હોળીના ચાર દિવસ બાદ એટલે કે ફાગણ કૃષ્ણપક્ષ પંચમી એ રંગોત્સવ માટેની “રંગપંચમી” આવે છે. હજુય આવે જ છે હોં … કેલેન્ડર જોઈ લેજો….તો તે દિવસે રંગોથી રમવાનો દિવસ હોય છે.😄 કેસુડાના રંગ, ગુલાલ એનાથી આપણે રમીએ એમ જ… પણ રમવાનું રંગપંચમીના દિવસે.
ખબર નહી ક્યારથી પણ ઉત્તર ભારતમાં રાખ અને ધૂળને સ્થાને રંગો જ ગોઠવાઈ ગયા!!!
બાકી, ભસ્મ અને રાખમાં કાર્બન નેનો પાર્ટિકલ બને છે હોં..મારું ડિપાર્ટમેન્ટ છે નેનોસાયન્સ યાદ કરાવી દઉં…અને હા એના ફાયદા હજાર છે.. પણ આપણે ધૂળથી રમવાનો આખો તહેવાર જ ખોઈ બેઠા! અને નાનપણમાં જેમણે ધૂળિયું બાળપણ કાઢ્યું છે, એમને યાદ આવશે કે આપણે આપણી શેરીની ધૂળ સાથેનું સગપણ જ કમી કરી નાખ્યું છે!!
હા, મહારાષ્ટ્રના અમુક ગામડાઓમાં આજે પણ આ પ્રથા એના નામ ધૂલીવંદનને જીવંત રાખીને મનાવવામાં આવે છે.❤️ આપણે તો હોલિકાદહન કર્યા બાદ ખાલી ઘૂઘરી અને બળેલું ટોપરું જ ખાવામાં ધ્યાન રાખ્યું….અને એની ભસ્મ વિસરાઈ ગઈ છે.
પણ આસપાસમાં હોળી દહન થશે ને , તો ત્યાંથી એ રાખ લેતા આવજો.. ક્યારેક નહાતી વખતે મોઢે ચોપડીને પછી નહાઈ નાખજો😄 ( જોજો ઝીણી ચારણીમાં ચાળીને વાપરજો હોં .. નહિતર મોઢા ઉપર ઉઝરડા પડે તો આપણે જવાબદાર નથી😛)
પછી જોજો, ચારકોલ વાળા મોંઘા બ્રાન્ડેડ કોસ્મેટિકની જરૂર નથી. એ સાવ સસ્તું અને બેસ્ટ ચારકોલ બની રહેશે.💫
અસ્તુ. ડૉ. અશ્વિની જોશી.
ખાસ નોંધ: આપણે તો પામર જીવો, કોઈ મહાકાલ નથી કે સ્મશાનની ભસ્મથી સ્નાન કરી શકાય.. પણ સનાતન હરેક મનુષ્યને પણ ઈશ્વર બનવાની તક આપે છે. દરેક જીવમાં શિવને માને છે. એટલે હોળીમાં દરેક નેગેટિવ વસ્તુઓ બળીને “ભસ્મ” થયા બાદ એને મંગલકારી માનવામાં આવે છે. અને એટલે જ આ દિવસોમાં જ મનુષ્ય એનાથી સ્નાન કરી શકે છે, એને લાલ કપડામાં પોતાના ઘરમાં કબાટમાં મૂકી શકે છે, મસ્તક ઉપર એનું તિલક કરીને કોઈ વીરતા વાળા કાર્યમાં , રમત ગમતમાં, શૌર્ય સાહસિકતાની જરૂર હોય ત્યાં નીકળી શકે છે.
સિંદૂર અને કંકુ મંગલ કાર્ય માટે, સૌભાગ્ય અને શક્તિનું પ્રતીક છે. એમ જ ભસ્મ શિવનું પ્રતીક છે..ભોળાનાથને ભસ્મ ગમે છે…🌸💫🌸 મેં પણ જૂની એક પંક્તિ લખી છે ને કે
અને મને તો સાદી અગરબત્તીની ભસ્મ અથવા રામ “રક્ષા” સ્તોત્ર સમયે હાથમાં લઈને બેસ્યા હોઈએ એ રાખ/રક્ષા પણ મસ્તકની સાથે સાથે જ આપણા ગળામાં જ્યાં પ્રાણ બિરાજમાન હોય છે , એ જગ્યાએ અચૂક લગાવવાની ટેવ છે. બીજો ફોટો જોજો જો આપણા શરીરમાં પ્રાણ ક્યાં છે ખ્યાલ ન હોય તો.😊
આ તો સનાતની માહિતી છે એટલે મને પૂછ્યા વગર શેર કરી જ શકશો… આજે હોળી પ્રગટશે એટલે આવતીકાલે આ ભસ્મ લગભગ તો આખા ભારતમાં સહજતાથી પ્રાપ્ય છે.🚩🚩 લઈ જ આવજો અને કરજો ઉપયોગ. 🙏
जार्ज गुरजिएफ ने लिखा है कि वह बचपन में एक छोटे-से खानाबदोशों के कबीले में रहा। उस खानाबदोश कबीले की औरतें एक तरकीब जानती थीं। क्योंकि खानाबदोश कबीले, जैसे हमारे यहां बलूची आते थे। पाकिस्तान बन गया तो बलूची आने बंद हो गए। उनके न आने से एक रौनक चली गई। वे नहीं आते हैं तो कुछ कमी हो गई।
बलूची आवारागर्द थे, घुमक्कड़ थे। उनकी औरतें मजबूत थीं। घुमक्कड़ होना हो तो औरतों को मजबूत होना ही पड़े। औरतें कमजोर हो गईं घरवाली हो कर। घर में बंद हो गईं, कमजोर हो गईं। बलूची की औरत तुम्हारे दो-चार मर्दों को पानी पिला दे। बलूची औरत किसी का हाथ पकड़ ले तो छुड़ाना मुश्किल हो जाए।
मुझे याद है, जब मैं छोटा था, मेरे गांव में बलूची आते थे तो लोग डरते थे। अच्छी-अच्छी चीजें बेचने लाते थे, लेकिन उनसे खरीदना मुश्किल था। क्योंकि उनसे अगर खरीद-फरोख्त की…छोटे-से चक्कू के दस रुपए बताएंगे। अब कोई दस रुपए बताएगा दाम तो तुम बहुत भी हिम्मत करोगे तो कम से कम दो रुपए तो कहोगे। वह बलूची स्त्री राजी हो जाएगी कि ठीक है, दो रुपए सही। हाथ पकड़ लेगी। हाथ छुड़ाना मुश्किल हो जाएगा। भीड़ इकट्ठी कर लेगी। दो रुपए निकलवा कर रख लेगी। चाकू मुश्किल से होगा आठ आने का, चार आने का।
बलूची स्त्रियां मजबूत थीं। सभी खानाबदोश कबीलों की औरतें मजबूत होती हैं। होना ही पड़ेगा। ऐसे हर कोई बलात्कार कर दे तो नहीं चलेगा। रोज चलना है, यात्रा करनी है। और दिन भर काम में लगे रहना है। इस तरह नहीं चलेगा, जैसा कि घूंघट मार कर बैठ गए।
गुरजिएफ ने लिखा है: मैं एक कबीलों में रहा, जो खानाबदोश था।
खानाबदोश बड़ा प्यारा शब्द है। खानाबदोश का अर्थ होता है, जिसका मकान अपने कंधे पर है। खाना यानी मकान। इसलिए कहते हैं–शराबखाना, मयखाना, दवाखाना। खाना यानी मकान। और बदोश…दोश का अर्थ होता है: कंधा। खानाबदोश का अर्थ होता है, जिसका मकान अपने कंधे पर; जो हमेशा चल रहा है; जो चलता ही रहता है; जो रुकता ही नहीं; जो कहीं मजबूत मकान नहीं बनाता, तंबू बांधता है। अभी बांधा और सांझ उखड़ जाएगा। सांझ बांधा और सुबह उखड़ जाएगा। सच पूछो तो हम भी सब खानाबदोश हैं संसार में। सुबह बांधा तंबू, सांझ उखड़ जाएगा।
गुरजिएफ ने कहा है कि उस कबीले की औरतें एक तरकीब जानती थीं, जो मुझे बहुत हैरान करती थी। वह तरकीब यह थी कि वे अपने बच्चों को–दिन भर तो उन्हें काम करना है, बाजार में सामान बेचना है, तरहत्तरह के धंधे करने हैं–वे अपने बच्चों को क्या करें? अपने बच्चों को बिठा देतीं, खड़िया मिट्टी से उन बच्चों के चारों तरफ एक सफेद लकीर खींच देतीं और बच्चों से कह देतीं कि इस लकीर के बाहर तुम निकल न सकोगे; लाख उपाय करोगे और निकल न सकोगे। बचपन से ही बच्चों को यह बात सिखाई जाती।
और बच्चों की तो बात और, गुरजिएफ ने लिखा है कि खानाबदोश औरत अपने पति के चारों तरफ लकीर खींच देती और कह देती कि बस इसके बाहर नहीं निकल सकोगे। गुरजिएफ तो बड़ा हैरान हुआ। बच्चा समझ लो कि बच्चा है, मान गया। लेकिन जिसने बीस-पच्चीस साल तक यह बात मानी हो, उसके भीतर गहरी बैठ गई। वह अब पति ही सही, मगर भीतर तो वही बच्चा है; और कहने वाली आज मां न सही, पत्नी है, मगर है तो वही औरत, है तो वही स्त्री। वही बल, वही धमकी–बाहर निकल न सकोगे! बाहर निकले कि मुसीबत में पड़ जाओगे, बीमार पड़ जाओगे, लंगड़े हो जाओगे, अंधे हो जाओगे। इस तरह की सारी धमकियां।
गुरजिएफ ने देखा कि जवान आदमी, बूढ़े आदमी के चारों तरफ लकीर खींच दें औरतें, वे बाहर न निकल सकें। निकलने की कोशिश करें तो यूं हो जैसे कि कोई अदृश्य दीवार, कांच की कोई पारदर्शी दीवार उन्हें रोक लेती है। बस वे लकीर तक आएं, हाथ से टटोलें, जैसे कोई चीज रोक रही है और वापस लौट जाएं।
गुरजिएफ ने कहा है, वहां मुझे पहली बार समझ में आया कि आत्म-सम्मोहन क्या है। और वहीं मैंने समझा कि यह संसार का उपद्रव क्या है।
हम सब आत्म-सम्मोहित हैं। जिस चीज को हमें धन बता दिया गया, हमने धन मान लिया। और जिस चीज को हमें पद बता दिया गया, हमने पद मान लिया। जिस चीज को हमसे कहा गया बहुमूल्य है, हमने बहुमूल्य मान लिया। और कंकड़-पत्थरों को हीरों की तरह पूज रहे हैं। दो कौड़ी की चीजों के पीछे जिंदगी भर दौड़ रहे हैं।
Free Hindi eBooks 