1. 1965 ના યુદ્ધમાં, પાકિસ્તાનને મોટો ફટકો પડ્યો કારણ કે ભારતીય સેનાએ ઇચોગિલ નહેર પાર કરી અને લાહોર અને સિયાલકોટ પહોંચી, જેના કારણે સ્થાનિક રહેવાસીઓ આ શહેરોમાંથી ભાગી ગયા. ઝુલ્ફીકાર અલી ભુટ્ટો પાકિસ્તાનના વિદેશ પ્રધાન હતા. સંયુક્ત રાષ્ટ્રમાં, સરદાર સ્વર્ણ સિંહના નેતૃત્વ હેઠળ ભારતીય પ્રતિનિધિમંડળ જઈ રહ્યું હતું ત્યારે ભુટ્ટોએ ટિપ્પણી કરી: “ભારતીય કૂ…રા…ઓ જઈ રહ્યા છે.” યુએનએસસીના અન્ય સભ્યોએ ભાષાની નિંદા કરી, અને દાયકાઓ સુધી કાશ્મીર ચર્ચાઓનો એજન્ડા કરવાનો ઇનકાર કર્યો.

2. 1977 માં, જનરલ ઝિયા ઉલ હક દ્વારા લશ્કરી બળવામાં ભુટ્ટોને ઉથલાવી દેવામાં આવ્યા. 1978 માં તેમને ફાંસી આપવામાં આવી. ફાંસી પહેલાના દિવસોમાં ‘બહાદુર’ પાકિસ્તાનીએ કેવું વર્તન કર્યું તે અહીં છે.

3. ભુટ્ટોએ તેમના છેલ્લા દિવસો રાવલપિંડી સેન્ટ્રલ જેલમાં એક ભયંકર મૃત્યુ કોટડીમાં વિતાવ્યા, એકાંત કેદ, નબળી સ્થિતિ અને દાંતની સમસ્યાઓ અને વજન ઘટાડા જેવી સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ સહન કરી, જેના કારણે તેઓ નબળા અને હાડપિંજર જેવા બની ગયા, માત્ર 28 કિલો વજન.

૪. તેમણે ખૂબ વાંચ્યું અને પોતાનું વસિયતનામું લખ્યું, પરંતુ ૩ એપ્રિલની સાંજે, અધિકારીઓએ તેમને ફાંસી આપવાની જાણ કરી – વહેલી સવારે ફાંસી માટેના પ્રમાણભૂત જેલ નિયમોની વિરુદ્ધ, સવારે ૨ વાગ્યે નક્કી કરાયેલ.

૫. હાજર ખાસ સુરક્ષા અધિકારી લેફ્ટનન્ટ કર્નલ રફીઉદ્દીન (તેમના પુસ્તક “ભુટ્ટો કે અખરી ૩૨૩ દિન” માં વિગતવાર) અનુસાર, સાંજે ૬ વાગ્યે વોરંટ વાંચવામાં આવ્યું ત્યારે ભુટ્ટો શરૂઆતમાં શાંત દેખાતા હતા, હસતા પણ હતા, પરંતુ ટૂંક સમયમાં તેમનો ચહેરો આઘાતથી પીળો અને નિસ્તેજ થઈ ગયો. તેમણે ૨૪ કલાકની સૂચનાના અભાવ જેવી પ્રક્રિયાગત ખામીઓનો વિરોધ કર્યો અને પોતાના વકીલો અને દંત ચિકિત્સકને મળવાની વિનંતી કરી. તેમનો અવાજ નબળો પડી ગયો, અને ઊભા રહેવાનો પ્રયાસ કરતી વખતે તેઓ ઠોકર ખાઈ ગયા, તેમને ટેકોની જરૂર હતી.

૬. જેમ જેમ રાત વીતતી ગઈ, ભુટ્ટોએ મુંડન કરાવ્યું, ગરીબો માટેના તેમના વારસા વિશે તેમના સહાયક સાથે આંખ માં આંસુ સાથે   વાત કરી.
તેમણે સૂવાનો પ્રયાસ કરતી વખતે તેમની પુત્રી બેનઝીરનું નામ બૂમ પાડી. અધિકારીઓએ નોંધ્યું કે તેઓ ક્યારેક પ્રતિભાવવિહીન લાગતા હતા, કદાચ તેનો ઢોંગ કરતા હતા. તેમની આંખો ભયભીત દેખાતી હતી, અને તેમણે પેટની સમસ્યાઓની ફરિયાદ કરી હતી.

૭. ૪ એપ્રિલના રોજ સવારે ૧.૩૫ વાગ્યે, સમય પૂરો થઈ રહ્યો હતો, ભુટ્ટો પોતાના ગાદલા પર આરામ કરી રહ્યા હતા, ઝાંખા અને ભાગ્યે જ સંભળાતા હતા. જ્યારે તેમને પૂછવામાં આવ્યું કે શું તેઓ ફાંસીના માંચડા સુધી ચાલી શકે છે, ત્યારે તેમણે તેમની પત્ની નુસરત માટે દયા દર્શાવતા કંઈક બડબડાટ કર્યો અને ચાલવામાં  અસમર્થ અથવા અનિચ્છા ધરાવતા  હતા. એક સ્ટ્રેચર લાવવામાં આવ્યું, કારણ કે તેઓ ખૂબ નબળા હતા અને (કાદવ અને વરસાદમાં લગભગ ૨૨૮ મીટર) ચાલી શકતા ન હતા.

૮. “મને છોડી દો” ના તેમના નબળા વિરોધ છતાં, ચાર વોર્ડરોએ તેમને હાથ અને પગ પકડીને ઉંચા કર્યા. તેમનું શરીર લથડી ગયું હતું, તેમની પીઠ ક્યારેક ફ્લોર પર લગભગ ચોંટી ગઈ હતી, અને તેમનો શર્ટ થોડો ફાટી ગયો હતો – કદાચ તેઓ પ્રતિકાર કરી રહ્યા હતા. અહેવાલો તેમના પગ પીળા અને લોહી વગરના હોવાનું વર્ણવે છે, તેઓ સ્થળ પર મદદ વગર ચાલ્યા ન હતા.

૯. ફાંસીના માંચડા પર – ૫ ફૂટ ઊંચા પ્લેટફોર્મ પર – વોર્ડરોએ તેમને પાટિયા પર ઊભા રહેવામાં મદદ કરી. તેમના હાથ પાછળ થી બાંધેલા હતા, તેમના ચહેરા પર કાળો માસ્ક લગાવવામાં આવ્યો હતો (જેથી ફરિયાદ દબાઈ ગઈ હતી), અને ફાંસો ગોઠવવામાં આવ્યો હતો. સવારે 2.04 વાગ્યે, જલ્લાદ તારા મસીહે લિવર ખેંચ્યું. ભુટ્ટોનો મૃતદેહ નીચે પડી ગયો, થોડા સમય માટે ઝૂલતો હતો; 30 મિનિટ પછી તેમને મૃત જાહેર કરવામાં આવ્યા. ફાંસી આપ્યા પછી, તેમના અંગોને સીધા કરવા માટે માલિશ કરવામાં આવી હતી જેથી તેમને દફનાવવામાં આવે.

10. તેમના શરીરને ગુપ્ત રીતે દફનાવવા માટે સિંધના લરકાના લઈ જવામાં આવ્યો. આ રીતે એક પાકિસ્તાની જેહાદીનું જીવન સમાપ્ત થયું જેણે હિન્દુ ભારત સામે 1,000 વર્ષનું યુદ્ધ કરવાનું વચન આપ્યું હતું. અને ભારતીયો ને..કુ… રા…કહ્યું હતું..