Share this:

સત્યવાદી રાજા હરિશ્ચંદ્ર
     
      સૂર્યવંશમા ઘણા પ્રતાપી રાજાઓ થઈ ગયા.મરીચિ, ઈશ્વાકુ,પૃથુ,હરિશ્ચંદ્ર,દિલીપ, ભગીરથ,રઘુ,દશરથ અને રામ.રાજાઓ પોતાના આપેલ વચન ખાતર ગમે તેવા કપરા સંજોગોમાં પણ ક્યારેય કર્તવ્યપાલનથી પીછેહટ કરતા નહી.સુર્યવંશી રાજાઓ માટે કહેવાતુ કે “પ્રાણ જાયે પણ વચન ના જાયે” જ્યારે સત્યપાલન,ત્યાગ – સમર્પણની વાત આવે ત્યારે બધાના મોઢે એક જ નામ સર્વોપરી આવે સત્યવાદી રાજા હરિશ્ચંદ્ર.
         હરિશ્ચંદ્ર અયોધ્યાના રાજા હતા,તેમના પિતાનુ નામ સત્યવ્રત માતાનુ નામ સત્યવતા હતુ.તેમની પત્નિ નુ નામ તારામતી અને પુત્ર નુ નામ રોહિત હતુ.તેમના શાસનકાળ માં પ્રજા બહુ સુખી હતી.હરિશ્ચંદ્ર જો કોઈ વાત સ્વપ્ન માં પણ બોલી હોય તો પણ તેનુ અચૂક પાલન કરતા.
       સ્વર્ગમાં ઇન્દ્ર,આચાર્ય વશિષ્ઠ અને વિશ્વામિત્ર સત્ય અને ત્યાગની વાતો કરી રહ્યા હતા.ત્રિલોક માં સૌથી મોટા ત્યાગી અને સત્યવાદી કોણ?એ વિશે સૌ કોઇ પોતપોતાના મંતવ્યો રજુ કરી રહ્યા હતા.ગુરુ વશિષ્ઠ બોલ્યા કે મારી દ્રષ્ટિ એ સૌથી મોટા સત્યવાદી અને ત્યાગી રાજા હરિશ્ચંદ્ર છે.વિશ્વામિત્ર બોલ્યા કે હું માનવા તૈયાર નથી કે ત્રિલોક માં સૌથી મોટા ત્યાગી,સત્યવાદી પૃથ્વી પરનો કોઈ માનવી હોય શકે! ત્યારે વશિષ્ઠ બોલ્યા કે આપ સ્વયં તેની પરીક્ષા કરો.
           હરિશ્ચંદ્ર વનમાં વિહાર કરી રહ્યા હતા ત્યારે વિશ્વામિત્ર તપસ્વી નુ રૂપ લઈ પ્રકટ થયા.હરિશ્ચંદ્ર તેમના આશીર્વાદ લેતા કહ્યુ કે હું આપની શુ સહાયતા કરી શકુ?વિશ્વામિત્ર આશીર્વાદ આપતા કહ્યુ હું એક મોટા યજ્ઞ ની તૈયારી કરી રહ્યો છું ,જરૂર પડશે ત્યારે હું આપને જરૂર યાદ કરીશ.થોડા દિવસ બાદ વિશ્વામિત્ર અયોધ્યાના રાજમહેલ પધાર્યા,હરિશ્ચંદ્ર ને કહ્યુ હવે મારે યજ્ઞ કરવા માટે આપના દાનની આવશ્યકતા છે,પરંતુ મને નથી લાગતુ કે આપ તે દાન કરી શકશો.હરિશ્ચંદ્ર બોલ્યા મહારાજ અમે સુર્યવંશી રાજાઓ પોતાના પ્રાણની પરવા કરતા અમારા આપેલ વચનોનુ પાલન કરીએ છીએ, ત્યારે વિશ્વામિત્ર બોલ્યા મને દાનમા આપનુ ઐશ્વર્ય,ધન,સંપદા બધુ જોઈએ.બધા રાજદરબારીઓ આશ્ચર્ય પામ્યા,ત્યારે હરિશ્ચંદ્ર એક પલનો પણ સમય ગુમાવ્યા વગર કહ્યુ હું પંચતત્વો ની સાક્ષી એ મારી સંપદા આપને દાન કરું છું.
          રાજા ના આવા વચનો સાંભળીને વિશ્વામિત્ર બોલ્યા આપ ધન્ય છો રાજન,પણ શાસ્ત્રોમાં લખ્યુ છે કે દાન આપવા માટે દક્ષિણા આપવી પડે તો જ દાન નુ મહત્વ રહે.માટે મને દાન મા એકહજાર સુવર્ણમુદ્રાઓ આપો.હરિશ્ચંદ્ર ખજાનચી ને કહ્યુ કે રાજકોષ માંથી એક હજાર સુવર્ણમુદ્રાઓ લઈ આવો,ત્યારે વિશ્વામિત્ર બોલ્યા થોડા સમય પહેલા જ આ તમામ સંપદા આપે મને દાન માં આપી દીધી છે એટલે હવે આ સંપદા પર આપનો કોઈ અધિકાર નથી.હરિશ્ચંદ્ર હાથ જોડતા કહ્યું ક્ષમા કરો મહારાજ હું આજ સાંજ સુધીમા આપને દક્ષિણા આપી દઈશ.યાદ રાખજો સાંજ સુધીમાં મને દક્ષિણા નહી આપો તો હું આપે દાન માં આપેલી બધી સંપદા આપને જ પરત કરી આપીશ.એટલુ કહી વિશ્વામિત્ર ચાલ્યા ગયા.
       હરિશ્ચંદ્ર તારામતી અને રોહિત ને લઈ રાજમહેલ ની બહાર નીકળી ગયા.જ્યારે મનુષ્ય પાસે સુખસાહેબી હોય ત્યારે બધુ સાવ સામાન્ય લાગે પણ સાંજ સુધીમાં એકહજાર સુવર્ણમુદ્રા લાવવી કંઈ રીતે તે મોટો પ્રશ્ન થઈ પડ્યો.હરિશ્ચંદ્ર દાસ(ગુલામ) ના બજારોમાં જઈ પોતાની બોલી લગાવવા લાગ્યા.ગંગાકિનારે સ્મશાનઘાટ ધરાવનાર એક વ્યકિતએ હરિશ્ચંદ્ર ને એકહજાર સુવર્ણમુદ્રાઓ આપી ખરીદી લીધા,અને સ્મશાન ની બધી જવાદારીઓ સોંપી દીધી.હરિશ્ચંદ્ર એ સુવર્ણમુદ્રાઓ વિશ્વામિત્ર ને દક્ષિણા આપી દીધી.પતિ દાસ થઈ ગયા એટલે પત્નિ નો તેના પર કોઈ અધિકાર રહ્યો નહી. કાળનુ ચક્ર અવિરત ચાલતુ રહે છે.હરિશ્ચંદ્ર સ્મશાન ની જવાબદારીઓ પ્રમાણિકતા થી નીભાવતા રહ્યા.તારામતી રોહિત સાથે ઝૂંપડીમાં રહેવા લાગ્યા,તેઓને કોઈ ઓળખી ના શકે તેવી દયનીય,દારુણ સ્થિતિ થઈ ગઈ.
          હરિશ્ચંદ્ર અડધી રાત્રે સ્મશાનની વ્યવસ્થા જોઈ રહ્યા હતા ત્યારે તેમણે એક સ્ત્રીના રુદનનો અવાજ સાંભળ્યો.તે સ્ત્રી સ્મશાન પાસે બાળકને બે હાથે તેડી ઊભી હતી,તેના મુખ પર ધુંધટ રાખેલો હતો.હરિશ્ચંદ્ર એ પૂછ્યું આપ કેમ રડો છો,આપને શુ સમસ્યા છે?સ્ત્રીએ કહ્યુ મારો પુત્ર બહાર રમી રહ્યો હતો ત્યારે સાપે દંશ દેતા મારો એકનો એક પુત્ર મુત્યુ પામ્યો છે.મારી પાસે ધન નથી કે તેના અગ્નિસંસ્કારની વિધિ કરી શકુ.દુઃખીયારી સ્ત્રી પોતાનુ દુઃખ વર્ણવી રહી હતી ત્યારે હરિશ્ચંદ્ર ને લાગ્યુ કે તેને આ અવાજ પહેલા પણ ઘણીવાર સાંભળ્યો છે, અને આ અવાજ સાથે તેના ભવોભવના બંધનો જોડાયેલા છે.
         હરિશ્ચંદ્ર એ પૂછ્યું દેવી આપના પુત્રનુ નામ?સ્ત્રીએ કહ્યુ મારા પુત્રનુ નામ રોહિત, અને મુજ દુખયારી,અબલાનુ નામ તારામતી છે.હરિશ્ચંદ્ર એ તેમનો ધુંધટો ઉઠાવ્યો.બંનેની નજરો મળી ઘણીવાર સુધી બને કશુ બોલી ના શક્યા.બંનેની આંખોમાંથી આંસુની ધારાઓ વહેવા લાગી.હરિશ્ચંદ્ર એ રોહિત ના શબને નીચે રાખ્યો.તારામતી એ કહ્યુ સ્વામી રોહિતના અંતિમ સંસ્કાર ની વ્યવસ્થા કરો.હરિશ્ચંદ્ર બોલ્યા એના માટે સ્મશાનનો નિયમ છે કે કફનની સગવડતા કરવી પડે અને તેનુ મૂલ્ય ચૂકવવું પડે.તારામતી એ કહ્યું હું તો સાવ નિર્ધન છું.હરિશ્ચંદ્ર બોલ્યા ક્ષમા કરો હું દાસ છું,મારા સ્વામીનો આદેશ છે કે કોઈપણ વ્યકિત મૂલ્ય ચૂકવ્યા વગર શબ ના અંતિમ સંસ્કાર કરવા દેવા નહી.બને વચ્ચે મહાસંકટ ઉભુ થઈ ગયુ.નિયતિ કોણ જાણે કેવા ખેલ કરી રહી હતી!
        તારામતી એ પોતાની સાડીમાંથી અડધી સાડી ફાડી નાખી હરિશ્ચંદ્ર ને આપતા કહ્યું હું શરીરે અડધી સાડી પહેરીશ અને અડધી સાડી પુત્રના કફન માટે લઈ જાવો,ત્યારે આકાશમાંથી વીજળી ચમકી વિશ્વામિત્ર પ્રકટ થયા તેમણે હરિશ્ચંદ્ર ને ગળે લગાવી લીધા.આકાશમાંથી દેવતાઓએ પુષ્પવૃષ્ટિ કરી.વિશ્વામિત્ર બોલ્યા ધન્ય છો રાજન!આ બધી લીલાઓ માત્ર આપની ત્યાગ અને સત્યવ્રત્તતા માટેના ઉદ્દેશ્યથી હતી.હું આપના પુત્ર ને જીવનદાન આપું છું.આપના ધન,રાજ, વૈભવ,સંપદા આપને અર્પણ કરું છું.જગતમાં જ્યાં સુધી સૂર્ય પ્રકાશિત રહશે ત્યાં સુધી આપના કીર્તિ,ત્યાગ અને સત્યવાદિતા અમર રહેશે.જગત આપને સત્યવાદી રાજા હરિશ્ચંદ્ર ના નામથી ઓળખશે.

ભાવિન કથ્રેચા ના રાધે રાધે

Share this:

#सुनो
ज्यादा नहीं, थोड़ा सा ही
मोदी बनने की कोशिश
कर सकता है क्या कोई ?
यह लेख मुझे WhatsApp से मिला है जो पोस्ट कर रहा हूँ –
*नोट:-यह पोस्ट मेरी व्यक्तिगत सोच है l अगर किसी को परेशानी हो…?  तो –  निःसंकोच मुझे ब्लॉक  करें, और अपने रास्ते चलते बने।*
*”मोदी” से, “लड़ने के लिये”:-  “मोदी” बनना पड़ेगा l*
*अपने बचपन के दिनों में मैंने पढ़ा था, एक ट्रक पर कई टन “गन्ने”, ट्रक से आधे लटकी हुई अवस्था में, लटके होते थे…l  ऐसी ट्रकें बहुत धीमे चलती थी… l कभी खराब होती, या दुर्घटनाग्रस्त होती, तो – वहां “गन्ने लूटने वालों की भीड़” लग जाती…l ड्राइवर ने लोगों को हटाने की बहुत प्रयास किये…l लेकिन, सैकड़ों लोगों की भीड़, भला एक आदमी का कहा क्यों मानती ?? जब तक ट्रक वहां खड़ी रही, तब तक, ना जाने “कितने लोगों” ने -“गन्ने लूटे” होंगे…?*
*जब लोग कहते हैं, की :- “मोदी देश को “मुर्ख” बना रहा है”….. l जब लोग कहते हैं, की:-  मोदी तो “अडानी /अम्बानी” और, “टाटा /बिडला” का “एजेंट” है…l तो – मुझे, उसी -“गन्ने से लदी हुई ट्रक” की “याद” आ जाती है… l”मोदी” ने -“भारत जैसे देश को महान” बनाने की “चुनौती”, “स्वीकार” की है..?? “उस देश को”….  जो –  “स्वघोषित” रूप से महान है…l “जिस देश में ट्रेन”…, या ..”बस दुर्घटनाओं” के बाद:-  “सबसे पहले”- “घायल और मृतकों” के “गहने तक लूट लिए जाते हों”… ? “जिस देश” में -“आयल टैंक” पलट जाने पर, “ड्राइवर की जान बचाने” के स्थान पर ,..लोग –  “पेट्रोल लूटना ज्यादा पसंद करते हों”… ? “जिस देश” में, “एक बोतल दारु” के लिए -“लोग अपना वोट बेच देते हों”…? “जिस देश” में -“इमानदारों” को “मूर्ख” “घोषित कर दिया जाता हो”…? “जिस देश” में – “लोगों” को ये भी, “समझाना पड़े”…?  की – “हगने के लिए शौचालय जाना चाहिए”…l  और… “हगने के उपरांत हाथ साबुन से धोना चाहिए”…? “जिस देश’ में, “सुविधा को अधिकार” समझ लिया जाता हो…? “जिस देश” में – “ट्रेन से लेकर राशन की दुकान तक”…., और “दवाई से लेकर दारु तक” के लिए, “लाइन लगानी पड़े”…? “उस देश” को :- “महान” बनाने का “संकल्प” लेने वाला  “इंसान” भी, :- “अपने आप में महान है”…l*
*”दुनिया का सबसे आसान काम” है :- “दूसरों में दोष निकलना”…l आप – “मोदी में भी दोष निकाल सकते हैं”…l “बिलकुल निकालिए”… l”मोदी”- “भगवान नहीं है”…l “उससे” भी, “गलती हो सकती है”…? हो सकता है:-  “मोदी”, “नाटकबाज हो”… ?? हो सकता है ?  “मोदी”- “जातीवादी हो”… ?हो सकता है ?”मोदी”, “अमीरों को फायदा भी पंहुचा रहे हो”…?”आप”,” कुछ भी कह सकते हैं मोदी को”.. ?आखिर –  “वो” हैं क्या..?? एक- “प्रधान मंत्री” ही, तो है… ? “JNU वाले” तो -“मोदी” को “भड़वा” भी, कह देते हैं”…l “केजरीवाल” तो -“मोदी” को, “चोर” कहता है… l”सोनिया”- “मौत का सौदागर” कहती है…l “युवराज”- “फेंकू” कहते हैं… l”ममता”- “तानाशाह” कहती है…l “लालू” ने, “मोदी” को -“नौटंकीबाज” कहा है…l “कुल मिलाकर”…, “मोदी” की “हैसियत ही क्या है”..?? “स्वतंत्र भारत के स्वतंत्र लोकतंत्र” में :- “आप”- “भारत के प्रधानमंत्री”, “पद” पर बैठे हुये, “व्यक्ति को गाली भी दे सकते हैं”…l*
*लेकिन :- एक चीज़ है, जो –  “आप”, “मोदी से छीन नहीं सकते”…? क्योंकि :- “यह चीज़”, “छीनी नहीं जा सकती”…? ये -“पैदा” करनी पड़ती है… lऔर ..”ये चीज़ है”:-  “अपनी धरती”, “अपने देश”, “अपनी भारत माता” के “प्रति”: – “मोदी का अथाह और निश्छल प्रेम”…l.ये – “वो चीज़” है.., जो – “आप”, “मोदी से नहीं छीन सकते…?l “आप” – “मोदी से उसकी कुर्सी छीन सकते हैं”…l लेकिन – “वो संकल्प” “नहीं छीन सकते”…? जो – “उसने” -“भारत को महान बनाने के लिए लिया हुआ है…l “आप”- “मोदी से वो साहस नहीं छीन सकते”….?  जो – “उन्हें”, “प्रधानमंत्री” होते हुये भी, ये – “बोलने के लिए प्रेरित करता है”…, की :-  “हाँ मै एक हिन्दू राष्ट्रवादी हूँ“… l”आप”- “मोदी” से -“नहीं छीन सकते”:- “उनकी बेबाकी”….,”काम के प्रति उनका उत्साह”…, “उनके”- “कड़े और बडे निर्णय लेने की क्षमता”…l “आप”- “नहीं छीन सकते” हैं :- “वो धैर्य”, जो – “10 घंटे सीबीआई की जांच और गहन पूछताछ के दौरान भी नहीं टूटा”…?l और – “आप”-” नहीं छीन सकते है वो 56 इंच सीना”…, जो-  “मोदी को, मोदी” बनाता है।*
*”ऐसा देश”…., जहाँ :- “हर इंसान”, “जन्म से भ्रष्टाचार और चोरी के गुण लेकर पैदा होता है”…l जहाँ :- “एक खड़ी गन्ने से लदी ट्रक को भी लोग लूटने से बाज नहीं आते”…? “ऐसे देश” को -“महान” “बनाने का संकल्प” लेने वाला;-  “कोई साधारण व्यक्तित्व का मानव नहीं हो सकता”?।*
*”मोदी” को – “दिन रात कोसने, गरियाने वालों”…????  “मोदी से लड़ना है”…?  तो :- “पहले मोदी बनो”…l
*
  अपने आपसे सवाल करो, क्या मोदी का एक अंश भी, मुझमें है??
*”कम से कम”,” एक बार”…, “कोशिश कर के देखो”…?? –
(सुभाष चन्द्र)
“मैं वंशज श्री राम का)
30/10/2025
@followers

लालू यादव

लालू यादव 25-5-2004 को देश के रेलमंत्री बनें। स्वाभाविक रूप से उनके रिश्तेदारों,नेताओं का रेल भवन आना जाना लगा रहता था। वे लोग रेलमंत्री के “एमआर सेल” के अधिकारियों से भी मिलते रहते थे।  उस समय “एम आर” सेल के सेक्शन ऑफिसर शशांक मोहन शर्मा थे जो एक ईमानदार और निष्ठावान अधिकारी थे ।

रेल भवन में बिहार के एक ख़ास व्यक्ति ने उनसे परिवार के बारे में पूछा तो उन्होंने बताया कि उनका पुत्र फार्मेसी का कोर्स किया है। इस पर संत ( छद्म नाम) ने शर्मा जी से कहा कि फार्मेसी सेक्टर में बिहार में बहुत काम है, मैं बेटे को काफ़ी बड़ा दवा सप्लाई का ऑर्डर दिलवा दूँगा। शर्मा जी ने उस व्यक्ति पर विश्वास करके अपने पुत्र को दिल्ली से पटना भेज दिया।

उनके पुत्र ट्रेन से पटना रेलवे स्टेशन पहुँचे, जहाँ से उनका अपहरण कर लिया गया।शशांक मोहन  शर्मा जी के पास फ़ोन आया कि उनके पुत्र का अपहरण हो गया है। यदि पुत्र की जीवन रक्षा चाहते हैं तो इसके लिए फिरौती देनी पड़ेगी।शर्मा जी के पैर के नीचे की ज़मीन खिसक गई। उनसे भारी फिरौती की रकम माँगी गई।अपहरणकर्ताओं के गैंग के सरगना ने समझा था कि यह व्यक्ति रेलमंत्री सेल का सेक्शन ऑफिसर है तो इसने बहुत धन कमाया होगा।

शर्मा जी पटना में गिरोह के सरगना से जाकर मिले और कहा कि उन्होंने ईमानदारी से नौकरी की है, बच्चों को पढ़ाया, अब तीन महीनें में रिटायर हो रहे है, उनके पास बचत में धन नहीं है।सरगना “संत” ने तुरंत उनकी समस्या का हल निकाल दिया। उनसे कहा गया कि मंत्रालय से जानकारी लावो कि तुम्हें सेवानिवृत्ति पर एकमुश्त कितना धन मिलेगा।

शर्मा जी ने संबंधित सेक्शन से प्रमाणपत्र लेकर गये जिसमें उन्हें सेवानिवृत्ति पर लगभग 14 लाख रुपये मिलने थे।संत ने कहा कि मैं अपने एक आदमी से तुम्हें 14 लाख रुपये व्याज पर दिलवा देता हूँ जिसको तुम मुझे दे दो, सेवानिवृति तक इस व्यक्ति को अपने वेतन से ब्याज देते रहो और सेवानिवृत्ति पर मिलने वाला 14 लाख रुपये ब्याज  देनें वाले को दे देना।

मरता क्या न करता, शशांक मोहन शर्मा ने सरगना के निर्देशानुसार ब्याज लेकर संत को देकर अपने पुत्र की रिहाई करवाई।

शर्मा जी अपने रिटायरमेंट का पूरा धन गवाँ दिए और सेवानिवृत्ति के बाद 10 साल तक “राइट्स” में नौकरी करके परिवार का पालन-पोषण किया।

इस घटना से अनुमान लगाया जा सकता है कि जब रेलमंत्री के “एमआर” सेक्शन के प्रभारी को बेटे की रिहाई के लिए पूरी रकम गँवानी पड़ी तो बिहार में उस जंगल-राज में क्या हुवा होगा।
Brij Lal IPS Retd
Ex-DGP Uttar Pradesh

Share this:

एक शहर उनका वंशज हैं। हां, यह बात बहुत पुरानी नहीं है। उन्नीसवीं सदी के मध्य में, ब्राज़ील में एक ऐसा व्यक्ति था जिसके जीवन का एकमात्र उद्देश्य महिलाओं से अधिक से अधिक बच्चे पैदा करना बना दिया गया।

उसका नाम बाटा सिका था, और उसकी संतानों की संख्या इतनी अधिक थी कि ऐसा कहा जाता है कि ब्राज़ील के एक कस्बे में ज्यादातर निवासी उसके परपोते थे।

बाटा सिका का जन्म 1828 में ब्राज़ील के साओ पाउलो में हुआ था। यह कपास और गन्ना उद्योग के समृद्ध काल था, खासकर जब स्थानीय सरकार ने बड़ी संख्या में अफ़्रीकी दासों को खेतों में काम करने के लिए लाया था जहाँ उन्हें मज़बूत पुरुषों की ज़रूरत थी। इसलिए उस दौर के धनी लोगों के मन में यह विचार आया कि उन्हें स्वस्थ पुरुषों को ज़्यादा से ज़्यादा बच्चे पैदा करने के लिए मजबूर करना चाहिए ताकि उनका व्यवसाय इन लोगों की मजदूरी से आगे भी जारी रहे।

वंश-परंपरा आने वाली पीढ़ियों में उन्हीं ताकतवर जीनों के साथ जारी रहे ताकि उनसे पैदा संतान का उपयोग कठिन परिश्रम के लिए किया जा सके।

बाटा सिका शारीरिक रूप से सुगठित था और उसकी मांसपेशियाँ बहुत मज़बूत थीं, उसकी लंबाई दो मीटर से भी ज़्यादा थी। इसलिए उसके मालिक ने इस मौके का फ़ायदा उठाया और उसे ज़्यादा से ज़्यादा महिलाओं के साथ कई संबंध बनाने के लिए मजबूर किया ताकि वह ज़्यादा से ज़्यादा बच्चे पैदा कर सके और उन्हें वह गुलामों के रूप में बेच सके या कपास और गन्ने के खेतों में काम करवा सके।

बाटा सिका के पास कोई विकल्प नहीं था और वह अपने मालिक की इच्छा को ठुकरा नहीं सका, इसलिए उसके 249 बच्चे हुए।

बीटा सेका 130 वर्ष की आयु तक पहुँच गए और अपना जीवन अपने बच्चों की तलाश में बिता दिया, लेकिन उन्हें कोई नहीं मिला। 1888 में दास प्रथा समाप्त होने के बाद, उनके स्वामी ने उन्हें ज़मीन का एक टुकड़ा दिया जहाँ वे रहते थे और पाल्मिरा नाम की एक लड़की से उन्होंने विवाह किया। जिससे उनके 9 बच्चे थे और उन्होंने अपना शेष जीवन अपने बच्चों को पढ़ना-लिखना सिखाने में समर्पित कर दिया।

कठिनाइयों और कष्टों से भरे एक लंबे जीवन के बाद, 1958 में उनका शांतिपूर्वक निधन हो गया। उनकी अनूठी कहानी और अविस्मरणीय जीवन को याद करने के लिए आज भी कई सड़कों, स्मारकों और स्कूलों का नाम उस देश में उनके नाम पर रखा गया है। सांता इओकेसा, वह शहर जहाँ उन्होंने अपने अंतिम दिन बिताए, अनुमान है कि लगभग 30% निवासी उनके वंशज हैं। आज भी बाटा सिका का नाम सड़कों, स्कूलों और शहर के स्मारकों में गूंजता है। वह एक व्यक्ति से एक वस्तु बनकर, प्रतिरोध, स्मृति और मुक्ति का प्रतीक बन गये। वह एक अनुस्मारक हैं जिनकी मानवीय गरिमा, का हनन हुआ, परंतु सदियों तक उनकी पीढ़ियां फल-फूल रही हैं।