આ પત્રો પંડિત જવાહરલાલ નેહરુ દ્વારા ૧૯૫૧માં સોમનાથ મંદિરના પુનઃનિર્માણ અને તેના ઉદ્ઘાટન સમારોહ અંગે લખાયેલા છે.
૮. યુ એન ઢેબર ને પત્ર (૨૧ એપ્રિલ, ૧૯૫૧)
વિષય: સોમનાથ મંદિર માટે સરકારી ભંડોળનો ઉપયોગ.
આ પત્રમાં નેહરુજી સૌરાષ્ટ્રના તત્કાલીન મુખ્યમંત્રી યુ. એન. ઢેબર ને લખે છે:
* તેમણે સમાચાર વાંચ્યા છે કે સૌરાષ્ટ્ર સરકારે સોમનાથ મંદિરના સ્થાપના સમારોહ માટે ૫ લાખ રૂપિયા મંજૂર કર્યા છે.
* નેહરુજી આનાથી આશ્ચર્યચકિત છે અને જણાવે છે કે સોમનાથ મંદિર ગમે તેટલું મહત્વનું હોય, પરંતુ તે સરકારી બાબત નથી.
* તેમનું માનવું છે કે સરકારી તિજોરીના નાણાં આ રીતે ખર્ચવા તે યોગ્ય નથી અને વ્યક્તિઓએ પોતે આ માટે ભંડોળ એકઠું કરવું જોઈએ.
૯. રાજેન્દ્ર પ્રસાદને પત્ર (૨૧ એપ્રિલ, ૧૯૫૧)
વિષય: સેક્યુલર (બિનસાંપ્રદાયિક) સરકાર અને ધાર્મિક ઉત્સવો.
તત્કાલીન રાષ્ટ્રપતિ ડૉ. રાજેન્દ્ર પ્રસાદને ઉદ્દેશીને નેહરુજી લખે છે:
* તેઓ સોમનાથની બાબતોથી ચિંતિત છે કારણ કે આ મુદ્દો હવે રાજકીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય મહત્વ પકડી રહ્યો છે.
* નેહરુજી પ્રશ્ન ઉઠાવે છે કે આપણી જેવી બિનસાંપ્રદાયિક (Secular) સરકાર આવા ધાર્મિક સમારોહ સાથે કેવી રીતે જોડાઈ શકે?
* તેઓ સ્પષ્ટ કરે છે કે ભારત સરકારને આ સમારોહ સાથે લેવાદેવા નથી અને જે લોકો આમાં જોડાયેલા છે તેઓ તેમની વ્યક્તિગત ક્ષમતામાં જોડાયેલા છે.
* તેઓ જામ સાહેબ દ્વારા વિદેશી દૂતાવાસોને પત્રો લખીને પવિત્ર જળ અને માટી મંગાવવા સામે પણ વાંધો ઉઠાવે છે.
૧૦. કે. એમ. મુનશીને પત્ર (૨૨ એપ્રિલ, ૧૯૫૧)
વિષય: સરકારની છબી અને ખર્ચ.
કનૈયાલાલ મુનશીને લખેલા પત્રમાં નેહરુજી જણાવે છે:
* વિદેશોમાં એવી છાપ પડી રહી છે કે સોમનાથનો આ કાર્યક્રમ સરકારી કાર્યક્રમ છે, જે બાબતે તેઓ વ્યથિત છે.
* તેઓ ફરીથી સૌરાષ્ટ્ર સરકાર દ્વારા ખર્ચવામાં આવતા ૫ લાખ રૂપિયાનો વિરોધ કરતા કહે છે કે જ્યારે દેશમાં અનાજની અછત હોય અને શિક્ષણ કે સ્વાસ્થ્ય માટે નાણાં ન હોય, ત્યારે સરકાર દ્વારા આવો ખર્ચ કરવો “આઘાતજનક” છે.
* તેઓ સંસદમાં પણ આ બાબત સ્પષ્ટ કરશે કે ભારત સરકાર આમાં સામેલ નથી.
સારાંશ: નેહરુજીનો મુખ્ય વાંધો એ હતો કે ભારત એક બિનસાંપ્રદાયિક રાષ્ટ્ર હોવાથી સરકારે કોઈ પણ ધાર્મિક સ્થાપત્ય કે ઉત્સવ માટે સરકારી નાણાંનો ઉપયોગ ન કરવો જોઈએ.