□
બચુભાઈ લુહાર

બેઠી દડીનુ શરીર.
ચારેક ફૂટ જેટલી ઊંચાઈ હશે. પાણકોરાનો મેલખાઉ લેંઘો અને ખમીસ પહેર્યા હોય. ખમીસમાં બટન વીનાના ખાલી ગાજ એટલે આઠે પ્હોર સિંહની કેશવાળીની જેમ  છાતીના વાળના ગુંચળા ખમીસમાંથી અખંડ દર્શન આપે. નાળિયેર જેવુ મોટુ માથુ, ટૂંકા વાળ. કાયમ ઉઘાડા પગે માથુ નીચુ રાખીને જ લગભગ દોડતા હોય એવી રીતે ચાલે.
પ્લોટમાંથી બચુભાઈને આવતા જોઉ એટલે અમારી શેરીના નાકે હું અચૂક એમને ઊભા રાખુ. કોઢ્યમાંથી ચાલુ કામે નીકળ્યા હોય.
કેમ છો બચુભાઈ….!
એટલુ પૂછુ ત્યાં બચુભાઈ ભાગે.
એ જાવા દે બાપા જાવા દે… ચ્હા-મોરસ ખલાસ થઈ ગ્યા છે, બાબુભાઇ લુવાણાની દુકાને જાઉ છુ કહેતા ભાગે.
બચુભાઈ એક બળદવાળો એકો રાખતા. હટાણુ કરવા સાવર કુંડલા એકો લઈને જાય. એસ. ટી. ની બસમાં તો ભૂલેચૂકેય બેસે નહીં. પણ ક્યારેક બેસી જાય તો કંડકટરનેય ખબર પડી જાય કે આજે મારે વારેવારે ઘંટડી વગાડવાનો યોગ છે. બચુભાઈ બસના દરવાજા પાસેથી લગભગ ખસે નહીં. બસ થોડુ અંતર કાપે એટલે બચુભાઈનો પોકાર ઊઠે. એ..માસ્તર  ઊભા ર્હ્યો ઊભા હ્યર્યો…
બસમાંથી ભાગતા ઉતરે.
હળવા થઈને પાછા ચડી જાય. એ સમય એવો કે બચુભાઈની આવી ભગતી ચાલતી. બસમાં થોડી ટીખળ ચાલે. પણ બચુભાઈ તરત જવાબ આપે. એમાં કાંઈ થોડુ હાલે…! મનખા દેહ મળ્યો છે એટલે ભોગવ્યે જ છૂટકો.

એમની કોઢ્ય પાસેથી કોઈ ભૂલેચૂકેય જો નીકળે તો બચુભાઈ તરત જ એને ચ્હા પીવા બોલાવે. ચ્હા પીવાય જાય એટલે ધમણ ચલાવવાની અર્ધી કલાકની ડ્યુટી લાગી જાય.
પણ એકદમ સરળ હૃદયના એવા આ લોક સાવ નિષ્પાપ જીવન જીવતા. બચુભાઈની કોઢ્ય કોઈ’દી ખાલી ના હોય.  ડાયરો જામેલો જ હોય. આખા ગામની નવનિરાંત એમની સુવાંગ માલીકીની. એમાંય વાવણીના દિવસો નજીક આવે ત્યારે ખેત ઓજારોને સમાસૂતરા કરવાનુ ધમધોકાર ચાલતુ હોય.
એ સમય વિનિમય પદ્ધતિનો હતો. રોકડા પૈસા તો કોઈક ભાગ્યે જ આપે. અનાજ અને ખેતપેદાશોના સ્વરૂપમાં કામનુ વળતર મળે.  પણ તો’ય બચુભાઈ રાજી. એ…વહવાયાને તો વરહે ન્યાં ગરાહ કહેતા જાય અને કામ કરતા જાય.
આજે પણ મોટા સમઢિયાળા જવાનુ થાય ત્યારે ગ્રામજીવનનાં ૧૯૭૦ ના દાયકાના આ પાત્રોનુ સ્મરણ થઈ જાય. ભીમગરબાપુ, વિઠ્ઠલબાપુ, કાળાભાઈ ટપાલી, કનાભાઈ બરફવાળા, દત્તાભાઈ ધોબી, બાલો વાઘરી, જાગાભાઈ કુંભાર, એમ જાણે આખી ગેલેક્સી જ જોઈ લો…!