अपने तो अपने होते है
अशोक हॉस्पिटल के एक वार्ड मे माथा पकड़े बैठा था। उसकी गोद मे एक साल की बेटी सो रही थी। तीन साल का बेटा उसकी बांह पकड़े खड़ा था। पास मे ही उसकी पत्नी बैड पर लेटी हुई थी।
पत्नी को बीमार हुए एक महिना हो गया था। मगर अभी भी वह गम्भीर रूप से बीमार थी।
पत्नी बीपी लो होने के कारण बेहोश हो गई थी। हॉस्पिटल लाने के दो दिन बाद उसे होश आया था। मगर इतनी देर तक बीपी लो रहने के कारण हार्ट, फेफड़े, किडनी और अन्य अंगों का बुरा हाल हो गया था। इलाज चल रहा था मगर सुधार बहुत धीरे हो रहा था।वह एक महीने से बीमार बीवी और दो छोटे बच्चों को अकेला सम्भाल रहा था।
वह पिछले चार दिनों से नहाया भी नही था। उसकी हालत इतनी खराब थी कि वह कहीं अकेला बैठकर रोना चाहता था।शुरू मे कुछ यार दोस्त और मोहल्ले के कुछ लोग मिलने आये थे।
उसके बाद तो लोगों ने फोन उठाना भी बन्द कर दिया था। कि वह कहीं पैसे ना मांग ले।शहर मे वह ज्यादा लोगों को जानता भी नही था।
क्योंकि तीन साल पहले वह माँ बाप, और भाई भाभियों से लड़कर इस शहर मे आया था।
तभी से बीवी बच्चों के साथ किराये के मकान मे रह रहा था।
घर मे कोई बीमार पड़ता है तब सगे सम्बन्धी और रिश्तेदार ही काम आते है। अशोक तो ससुराल वालों से भी लड़कर बैठा था। दो रुपये कमाने क्या शुरू किये घमण्ड मे अपनो से ही दूरी बना बैठा था।
अचानक उसने हिम्मत करके अपनी माँ को फोन मिलाया। पूरी घण्टी जाने के बाद भी माँ ने फोन नही उठाया।
फिर दूसरी बार फिर से कॉल किया तो माँ ने फोन काट दिया।
उसे याद आया तीन साल पहले जब माँ से लड़कर आया था तब उसने कहा था। ” तुम सब मेरे लिए मर चुके हो मै तुम लोगों का मुँह भी नही देखूंगा।” मां के फोन काटने पर वह निराश हो गया। उसकी आँखों मे आँसू निकल आए। पास ही बैड पर सोई पत्नी टुकुर टुकुर देख रही थी। पति को रोते देखा तो उसकी आँखों मे भी आँसू निकल आए।
अशोक ने सोचा पापा को फोन मगर पापा और बड़े भाईयों से बात करने की उसकी हिम्मत नही थी।
एक मात्र माँ ही वो कड़ी थी जिससे वह बात कर सकता था। मगर माँ ने फोन काट दिया था। उसने एक बार और आखरी कोशिश करने के लिए माँ को फोन मिला दिया।
इस बार माँ ने फोन उठा लिया। माँ बोली” क्या है? हम लोग तो तुम्हारे लिए मर गए है।
अब हमारे जीवित श्राद्ध करने के लिए फोन कर रहा है क्या?”
माँ की आवाज सुनते ही उसका सब्र जवाब दे गया।
वह रुँधे गले और बिगड़ते चेहरे के साथ इतना ही बोल पाया “माँ ” फिर फफक फफक कर रोने लगा।वो माँ थी। औलाद का रोना कैसे सहन कर सकती थी।
तुरंत माँ का गुस्सा शांत हो गया सारे मनमुटाव एक पल मे भूल गई।
जिस तरह एक हिरनी अपने बच्चे के लिए तड़प उठती है वैसे ही वह अधीर होकर बोली ” क्या हुआ रे.. रो क्यों रहा है? जल्दी बता बेटा। मेरा मन घबरा रहा है?”
माँ के वात्सल्य भरे शब्दों को सुन • कर वह जोर जोर से रोने लगा। वार्ड मे दूसरे मरीज और उनके परिजन उसकी तरफ देखने लगे
माँ अनर्थ के डर से बार बार पूछ रही थी।
“क्या हुआ बेटा जल्दी बोल ना ? ” वह रुलाई रोकते हुए रँधे गले से बोला ” माँ तेरी बहु एक महीने से हॉस्पिटल में भर्ती है।
उसे और बच्चों को संभालते संभालते थक गया हूँ माँ। “
माँ बोली ” तू अकेला कहाँ है रे हम है ना। अभी तेरा बाप जिंदा है माँ जिंदा है। तीन बड़े भाई है भाभियाँ है। बताने मे तुमने इतनी देर क्यों कर दी बेटा।
तू अब फिकर मत करना। दो घण्टे मे सबको लेकर आ रही हूँ। तू हिम्मत रखना।”
आज बरसों बाद उसे माँ के वचन अमृत तुल्य लगे। शरीर मे जान आ गई।
ऐसे लगा जैसे अब सब कुछ ठीक हो जाएगा।
वह खड़ा होता हुआ पत्नी से बोला “अब तू बिल्कुल ठीक हो जाएगी। माँ आ रही है। “
पत्नी रोते हुए सारी बातें सुन रही थी। बोली” परिवार आ रहा है ये सुनकर मेरी भी हिम्मत बन्ध गई है जी। “
कुछ देर बाद ही उसका पुरा परिवार वहाँ पहुँच गया।
बाप ने जब उसके कन्धे पर हाथ रखा तो वह पिता के सीने से चिपकते हुए रो पडा रोते रोते बोला ” माफ कर दो पापा।” पिता ने उसे भुजाओं मे कसते हुए कहा” रो मत मै हूँ ना।”
भाईयों से गले मिला तो वे बोले “ज्यादा बड़ा हो गया क्या?
इतनी बड़ी बात हो गई और तू अब बता रहा है? “
तीनो भाभियाँ भी साथ आई थी। साथ मे घर से खाना बनाकर भी लाई थी। तीन साल बाद उसने अपने घर का खाना खाया।फिर माँ ने उसे नहाने के लिए घर भेज दिया।परिवार के आने से वह हल्का फुल्का महसूस कर रहा था।
घर पहुँचते ही नहा कर बेफिक्र होकर सो गया। एक महीने बाद उसे चैन की नींद आई। उसकी पत्नी जो एक महीने से बेसुध थी। परिवार के आते ही चैतन्य हो गई।
अपनो का साथ दवाई का काम कर गया। वह सात दिन मे ही ठीक हो गई।अशोक और उसकी पत्नी को समझ मे आ गया कि परिवार के बिना कुछ भी नही है इसलिए वे अपने परिवार के साथ ही गाँव लौट गए।
कहानी का मोरल:
आजकल यारी दोस्ती तो सिर्फ मतलब की रह गई है।ऐसे मौके पर सही मायनों मे अपना परिवार ही काम आता है।
इसलिए बेशक अलग रह लीजिए मगर अपनो से जुड़े रहिए।गुरुर मे उन्हे खोने की गलती मत करिये।क्योंकि अपने तो अपने होते है।उनके बिना इंसान भीड़ मे भी अकेला है।
Day: February 15, 2025
વેલેન્ટાઇન લોકકથા
Copy 💓
1. એક ગામમાં રામધન નામનો ગરીબ ખેડૂત રહેતો હતો. ઇમાનદાર અને મહેનતકશ માણસ હોવાથી વિસ્તારમાં સન્માનનીય ગણાતો. રામધનને બે પુત્રીઓ, રમા અને લલિતા…
બંને હોંશિયાર, કામકાજમાં ચપળ તથા વર્તણૂક ઉત્તમ… મોટી થઈ. સ્વાભાવિક છે કે ગરીબ પિતાને પુત્રીઓના લગ્નની ચિંતા થાય.
ભગવાનની કૃપા થકી એક પછી એક બંનેના સંપન્ન પરિવારમાં લગ્નમાં થયાં. મોટી પુત્રી રમાના લગ્ન ખેડૂત પરિવારમાં થયા અને નાની પુત્રી લલિતાના લગ્ન માટીના વાસણો બનાવતા કુંભાર પરિવારમાં થયા હતાં. તેમના વાસણોની ડિમાન્ડ ખૂબ રહેતી.
રામધનની પત્નીએ એક દિવસ કહ્યું કે ચાલો આપણે બંને પુત્રીઓના ઘરે જઇએ અને ખબરઅંતર કાઢી આવીએ. મોટી પુત્રીના ઘરે સરસ આગતાસ્વાગતા થઈ, આખો દિવસ ખૂબ આનંદપૂર્વક પસાર થયા પછી સાંજે પિતાએ પુત્રીને પૂછ્યું કે કોઈ વાતે તકલીફ તો નથી ને?
પુત્રી રમાએ કહ્યું કે બધું સુખ છે, પણ ભગવાનને પ્રાર્થના કરો કે વરસાદ સમયસર આવે તો અમારું વર્ષ સારું જાય…
બીજા દિવસે રામધન બીજી પુત્રી લલિતાના ઘરે ગયો, સરસ આગતાસ્વાગતા પછી પુત્રીને એ જ પ્રશ્ન પૂછ્યો કે તારે કોઈ તકલીફ તો નથી? પુત્રીએ પિતાને કહ્યું કે ભગવાનને એટલી પ્રાર્થના કરજો કે થોડો વરસાદ ખેંચાય, અમે ખૂબ વાસણો બનાવ્યા છે પણ એ હજી ભીના છે….
કુછ સમજે? તમને જે ખૂશી લાગતી હોય એ બીજા માટે સમસ્યા પણ હોય… દરેકના જીવનમાં પ્રશ્નો એકસરખા હોતા નથી, જો પ્રશ્ન સરખા ન હોય તો આપણી પાસે તો સોલ્યુશન પડ્યા હોય છે, એ કેવી રીતે સરખા હોય?
લોકકથા : બિહાર
કથા 2
લક્ષ્મીચંદ શેઠ સંપન્ન, દાનદક્ષિણા પણ ઠીકઠીક કરે. ભૂખ્યાજનો અને સંતોને નિયમિત ભાવપૂર્વક જમાડે….
એક દિવસ ભોજનશાળા એક ખૂણામાં સંત જમતા હતાં, કોઇએ કહ્યું કે લક્ષ્મીચંદ શેઠ રસોડું જોવા આવ્યા છે. સંત ઉભા થઈ શેઠ પાસે પહોંચ્યા, શેઠને લાગ્યું કે ડોનેશન માંગશે.
આશ્ચર્ય વચ્ચે સંતે કહ્યું કે મારે કશું આપવું છે, એક કાગળ અને પેન મંગાવી આપો… શેઠે કાગળ પેનની વ્યવસ્થા કરી. સાધુએ અંદર કશું લખ્યું અને ગળી વાળીને કાગળ શેઠને આપતા કહ્યું કે જે દિવસે એવું લાગે કે આફત ચારે તરફથી છે, બહાર નીકળી શકાય તેમ નથી ત્યારે આ કાગળ ખોલીને વાંચજો…
શેઠે મજાકમાં પત્ર લઇને કબાટમાં મૂકી દીધો. દરેક દિવસ સરખા જતાં નથી, સત્યનારાયણની કથાની જેમ શેઠનું વહાણ ડૂબી ગયું અને તેમાં એમનો પુત્ર પણ ડુબી ગયો…
શેઠને વેપાર પરથી મન ઉઠી ગયું, માણસોના ભરોસે વેપાર થતો પણ ધીમે ધીમે નુકશાન વધવા લાગ્યું. શેઠ જે રીતે દાનદક્ષિણા કરતાં એમાં કાપ આવવા લાગ્યો.
એક દિવસ શેઠ નિરાશ થઇને દુકાનમાં બેઠા હતાં અને પેલો પત્ર યાદ આવ્યો… જેમતેમ કરીને એ પત્ર શોધી કાઢ્યો. શેઠને ખૂબ ઉત્તેજના હતી કે એવું તે શું લખ્યું હશે?
પત્ર ખોલ્યો અને વાંચ્યું : “શેઠ લક્ષ્મીચંદ, દુઃખી નહીં થવાનું. એ દિવસો પણ રહ્યા નથી અને આ દિવસો પણ રહેશે નહીં…”
શેઠને થયું કે હા, વાત તો સાચી છે. પત્ની પાસે રહેલી અત્યંત કિંમતી બંગડીઓ લીધી અને નવેસરથી વેપાર શરૂ કર્યો. નવી માર્કેટિંગ સ્ટ્રેટેજી શરૂ કરીને ઓછા વળતર સાથે ધંધો શરૂ કર્યો. ગ્રાહક તો હતાં જ… ફરી દાનદક્ષિણા શરૂ થઈ…
લોકકથા : ગુજરાત
આ બંને લોકકથાઓ જ વેલેન્ટાઈન છે, સમય અને સંજોગો મુજબ સમસ્યાઓ અને નિરાકરણ અલગ અલગ જ હોય… એક ત્રાજવે તોલવવાના ભાવમાંથી મુક્તિ મેળવીશું તો જ સમાનુભૂતિ સાથે પ્રેમ કરી શકીશું…
અને કશું કાયમી નથી એ ભાવ સાથે અનકન્ડિશનલ પ્રેમ જ કરવો… બાકી ધમધોકાર ચાલતો જિંદગીની ચાહતનો ગલ્લો ખલાસ થઈ જશે અને ખબર પણ નથી પડતી…
તેરા તુજ કો અર્પણના ભાવ સાથે….
Once Again જીવનમાં ઝંખેલો પ્રેમ, લાગણીઓ અને માનવીય સંવેદનાઓનું ઝરણું હમેશા વહેતું રહે….
લેખન અને સંકલન
Deval Shastri🌹
*લતા મંગેશકર દ્વારા બોલાયેલા છેલ્લા શબ્દો..*
*આ દુનિયામાં મૃત્યુથી વધુ વાસ્તવિક કંઈ નથી.!*
*વિશ્વની સૌથી મોંઘી બ્રાન્ડેડ કાર મારા ગેરેજમાં પાર્ક છે. પણ મને વ્હીલચેરમાં લઈ જવામાં આવ્યા છે.!*
*મોંઘા કપડાં મોંઘા પગરખાં મોંઘા વસ્તુઓ દુનિયામાં દરેક પ્રકારની ડિઝાઇન અને રંગો.*
*પણ હું હોસ્પિટલ દ્વારા આપવામાં આવેલ નાના_ગાઉનમાં છું.!*
*મારા બેંક ખાતામાં ઘણા પૈસા છે પણ મારા માટે કંઈ કામનું નથી.!!*
*મારું ઘર મહેલ જેવું છે પણ હું હોસ્પિટલના નાના પથારીમાં સૂઈ રહી છું.*
*હું દુનિયાની ફાઈવ સ્ટાર* *હોટેલોમાં ફરતિ રહી છુ.પરંતુ મને હોસ્પિટલની લેબમાં અન્ય લેબમાં ટ્રાન્સફર કરવામાં આવે છે!*
*જે દિવસે 7 હેર સ્ટાઈલિસ્ટ મારી સાથે રોજ હેર સ્ટાઈલ કરતી હતી. પણ આજે મારા માથાના વાળ નથી.*
*વિશ્વભરની ઘણી ઊંચી સ્ટાર હોટેલોમાં ભોજન લીધું. પરંતુ આજે દિવસમાં બે ગોળી અને રાત્રે એક ટીપું મીઠું. !*
*પ્રાઇવેટ જેટ પર વિશ્વભરમાં ઉડ્ડયન કરેલું પરંતુ આજે બે_લોકો હોસ્પિટલના વરંડામાં આવવામાં મદદ કરે છે. ?*
*બધી સવલતો હતી છતાં એ મને મદદ કરી નથી, કોઈપણ રીતે દિલાસો આપતો નથી. !
*પણ કેટલાક મનોહર લોકોના ચહેરા અને તેમની પ્રાર્થના મને જીવંત રાખે છે. જે સત્ય અને વાસ્તવિક્તા !*
*આ રીતે જીવન છે…*
*કોઈની મદદ નથી કરતા…*
*જે લોકો માત્ર પૈસા, પદ અને માં જ રાચે છે તેમને માન આપવાનું ટાળો….*
*સારી માનવતા ધરાવતા લોકોને પ્રેમ કરો, મદદ કરો*
*નમસ્કાર*
શું તમે આ બધું જાણો છો
દિલ્હીના ભૂતપૂર્વ મુખ્ય પ્રધાન શીલા દીક્ષિત ના અવસાન નું કારણ..
તેમની પુત્રી લવ જેહાદમાં ફસાઈ ગઈ, તેના વિધર્મી જમાઈએ બધું લૂંટી લીધું અને તેની ભત્રીજી સાથે ભાગી ગયો!!*
કહેવાતા બિનસાંપ્રદાયિક અને ગંગા-જામુની પક્ષો સાથે જોડાયેલા લોકો,કોંગ્રેસી ઓ આ લેખ અવશ્ય વાંચવો જોઈએ જેથી તેઓ શીલા દીક્ષિતના જીવનમાંથી કંઈક શીખી શકે.*
તેમના અંતિમ દિવસોમાં શીલા દીક્ષિત તેની પુત્રી લતિકાના મુસ્લિમ પતિ મોહમ્મદ ઈમરાન દ્વારા કરવામાં આવેલા વિશ્વાસઘાત ,અત્યાચાર થી ખૂબ જ દુઃખી અને પરેશાન થઈ ગયા હતા, જેણે માતા અને પુત્રી બંને ને લુટી ને લતિકાને ત્યજી દીધી હતી અને તેની ભત્રીજી સાથે ભાગી ગયો .
પછી તે તેની પુત્રી લતિકાના ભવિષ્ય વિશે ખૂબ જ ચિંતિત અને હતાશ થઈ ગઈ.
*શીલા દીક્ષિતની પુત્રી લતિકાએ 1996 માં ઇમરાન મોહમ્મદ સાથે લગ્ન કર્યા, જે 20 વર્ષ પછી 2016 માં ભાગી ગયો અને તેના તમામ પૈસા, જમીન અને મકાન કપટથી તેના નામે કરી લીધા. વર્ષ 2016માં લતિકાની એફઆઈઆર પર ઈમરાનની પણ ધરપકડ કરવામાં આવી હતી. લતિકાનો આરોપ છે કે ઈમરાનના અન્ય મહિલા સાથે સંબંધ છે, તેથી જ તે તેની મારપીટ કરે છે. આ કોઈ પણ માતા માટે ચિંતાનો વિષય છે અને વૃદ્ધાવસ્થામાં, બાળકો અને પૈસા પ્રત્યે લગાવ ખૂબ વધી જાય છે * દિલ્હીના રાજકીય વર્તુળોમાં ચર્ચા મુજબ, શીલા દીક્ષિતનો આ મુસ્લિમ જમાઈ પોતાની આખી જીંદગીની કમાણીનો હિસાબ રાખતો હતો, તે બધા પૈસા લઈને તેની ભત્રીજી સાથે ભાગી ગયો હતો, શીલાની પુત્રીને છોડીને. આ બાબતની પોલીસને જાણ કરવામાં આવી હતી, પરંતુ મુસ્લિમ જમાઈના બ્લેકમેઈલિંગને કારણે શીલા દીક્ષિતે ચૂપ રહેવાનું જ શ્રેષ્ઠ માન્યું હતું.*
*હવે તમે સમજી શકો છો કે જો કોઈ મુસ્લિમ જમાઈ કોઈની દીકરી અને યુવાન ભત્રીજીને છોડીને ભાગી જાય છે અને તેના ઉપર તેની જિંદગીની કમાણી છીનવી લે છે, તો પીડિત ગમે તેટલો શક્તિશાળી કેમ ન હોય, તેને ખૂબ જ નુકસાન થશે અને પીડા સહન કરવા સિવાય છૂટકો નહી. આટલું દુઃખી અને હતાશ થવું એ એક મોટી બીમારી છે. આ બીમારી જ શીલા દીક્ષિતના મૃત્યુનું કારણ બની હતી.* પહેલી મૂર્ખતા એક હિંદુ બ્રાહ્મણની પુત્રી લતિકા દ્વારા કરવામાં આવી હતી, પરંતુ કોંગ્રેસના સેક્યુલર શક્તિશાળી મુખ્યમંત્રી શીલા દીક્ષિતે એક જેહાદી પર તેના લગ્નમાં આંધળો વિશ્વાસ કરીને, બીજી મૂર્ખતા અનુભવી મુખ્યમંત્રી માતા શીલા દ્વારા આંધળો વિશ્વાસ કરીને મુસ્લિમ જમાઈ ને જીવન ભર ની કમાણી આપી હતી.
લોકો ના કહેવા પ્રમાણી ,મુખ્યમંત્રી અને દિલ્હી કોંગ્રેસ ના ઘણા રહસ્યો આ જેહાદી પાસે હતા. આવા સાવ અંધ લોકો સાથે આ બધું ન થાય તો શું થશે?*
*આ ખૂબ જ ગંભીર ઘટના પરથી, તમામ સનાતન ભાઈઓ, તેમના પરિવારો અને પુત્રીઓએ શીખવું જોઈએ કે કેવી રીતે એક મુસ્લિમે એક ખૂબ જ શક્તિશાળી પરિવાર સાથે દગો કર્યો અને લવ-જેહાદમાં તેમની ઓળખને બરબાદ કરી.આ ઘટનાનું સૌથી કમનસીબ પાસું અને અનુભવ એ છે કે જ્યારે એક સામાન્ય મુસ્લિમ, રાજ્યના શક્તિશાળી મુખ્યમંત્રી, તેની પુત્રી અને ભત્રીજી સાથે આટલું મોટું ષડયંત્ર રચે છે, તેમનું જીવન બરબાદ કરે છે અને તેમની વ્યક્તિગત, આધ્યાત્મિક, પારિવારિક, સામાજિક અને રાજકીય પ્રતિષ્ઠા બરબાદ કરે છે, તેમ છતાં તે અને તેનો પક્ષ અને શુભેચ્છકો તેની સામે કંઈ કરી શકતા નથી, તો પછી એક સામાન્ય માણસ શું કરી શકે.
પૂજ્ય ડોંગરેજી મહારાજ નો જન્મ જન્મ ૧૫ ફેબ્રુઆરી ૧૯૨૬ ના રોજ ભારતના મધ્ય પ્રદેશ રાજ્યનાં ઈંદોરમાં થયો હતો
ડોન્ગરેજી મહારાજ ને શત શત નમન
ડોંગરેજી મહારાજ નું જીવન
👇👇👇👇👇👇
૧૯૪૮ની સાલ.
વડોદરામાં લક્ષ્મણ મહારાજના જંબુબેટ મઠમાં એક કથાકારે જીવનની પહેલી કથા કરી.
શ્રીકૃષ્ણ કથા પરનું તેમનું વક્તવ્ય શ્રોતાઓને ઝંકૃત કરી ગયું.
કથાકારનું નામ રામચંદ્ર કેશવ ડોંગરે.
માતાનું નામ કમલાતાઈ. પિતાનું નામ કેશવ ગણેશ ડોંગરે.
અહલ્યાબાઈ હોલકરની પુણ્યનગરી ઈન્દૌરમાં ફાગણ સુદ ત્રીજ ને તા. ૧૫-૨-૧૯૨૬ના રોજ મોસાળમાં જન્મેલા રામચંદ્ર કેશવ ડોંગરેના પિતા સ્વયં વેદશાસ્ત્રના પંડિત હતા.
પિતા જ પ્રથમ ગુરુ. વેદ-પુરાણ, ન્યાય, તર્ક, દર્શન ઈત્યાદિનો અભ્યાસ તેમણે વારાણસીમાં કર્યો. અમદાવાદના સંન્યાસ આશ્રમમાં અને પૂનામાં સંસ્કૃતનો અભ્યાસ કર્યો.
વારાણસીમાં પવિત્ર ગંગાતટે શાસ્ત્રાભ્યાસ દરમિયાન જ મનમાં વૈરાગ્ય પેદા થયો.
આમ છતાં માતાના આગ્રહથી શાલિનીબાઈ સાથે વિવાહ કર્યા.
૨૪ વર્ષના પ્રસન્ન દાંપત્ય બાદ પત્નીએ અલગ નિવાસ કર્યો.
વારાણસીમાં જ શ્રી નરસિંહ મહારાજે તેમને શ્રીમદ્ ભાગવતનું અમૃતપાન કરાવવાની દીક્ષા-પ્રેરણા આપી. એ કથાકાર ડોંગરેજી મહારાજના નામે આખા દેશમાં પ્રચલિત થયા. ભારતભરમાં તેમણે ૧૧૦૦થી વધુ ભાગવત કથાઓ કરી, પરંતુ કથામાંથી પ્રાપ્ત થતું ધન એમણે કદી સ્વીકાર્યું નહીં. જે ભંડોળ આવ્યું તે ગૌશાળા, મહાવિદ્યાલય, હોસ્પિટલ, અન્નક્ષેત્ર, મંદિરોનો જીર્ણોદ્ધાર, અનાથાશ્રમ અને કુદરતી સંકટો વખતે આફતમાં સપડાયેલા લોકો માટે વપરાયું.
પૂજ્ય ડોંગરેજી મહારાજ અંતર્મુખી સંત હતા. કથા કરતી વખતે હંમેશાં આંખો નીચી જ રાખતા. સ્વયં સાદગીપૂર્ણ જીવન જીવ્યા. કથાઓ આનંદ કે મનોરંજન માટે નથી એમ કહી સૌને સાવધાન કરતા. તેમની કથામાં આત્મબળ, શાસ્ત્રજ્ઞાાન અને અનુભવનો રણકો રહેતો. તેઓ જે કહે તેનું પહેલાં આચરણ કરતા, પછી જ ઉપદેશ આપતા. જિંદગીભર પોતે કોઇનાય ગુરુ થયા નહીં. સદા ઈશ્વરને જ ગુરુ કહેતા. તેમની કથાથી એકત્ર થયેલા ભંડોળમાંથી મંદિરનું નિર્માણ થાય તોપણ પોતાના હાથે મૂર્તિપ્રતિષ્ઠા થવા દેતા નહી. મૂર્તિપ્રતિષ્ઠા પછી નિત્ય દેવપૂજા ન થાય, ભગવાનને થાળ ન ધરાવાય, મંદિરમાં પૂજારીની વ્યવસ્થા ન થાય તો મૂર્તિપ્રતિષ્ઠા કરનારને પાપ લાગે તેમ તેઓ કહેતાં.
પૂજ્ય ડોંગરેજી મહારાજની જીવનશૈલી સરળ હતી. સદા જપ કરે, મૌન રહે, ખપપૂરતું જ બોલે. એમનાં કે એમની કથાનાં કોઈ વખાણ કરે તો તેમને ગમતું નહીં. તેઓ કહેતાં, સિદ્ધિ-પ્રસિદ્ધિ પતન છે.
તેઓ કહેતાં: ભગવાને જ વિના કારણે મારી યોગ્યતા કરતાં વધુ માન મને આપ્યું હોઈ હવે માન-સન્માનમાં ફસાવું નથી. એમ કહી તેઓ પોતાનું બહુમાન થવા જ દેતા નહીં. તીર્થયાત્રા વખતે નિયમ પ્રમાણે વ્રત-ઉપવાસ અને દેવપૂજા કરતા. કથાના આગલા દિવસે સ્થળ પર પહોંચી જતા. કથા એક જ પક્ષમાં પૂરી થાય તે રીતે કરતા. કથા માટે એક યજમાન જ તેમને લઈ આવે અને મૂકી આવે તેવી વ્યવસ્થા ગોઠવતા. પોતાની સાથે એક જ અનુકૂળ બ્રાહ્મણ રાખતા.
પોતાના નામની કે ફોટાની પ્રસિદ્ધિ થવા દેતા નહીં. પોતાની કથાઓથી એકઠી થયેલી ધનરાશિમાંથી દાન કરવા છતાં પોતાનું નામ ક્યાંય આવવા દેતા નહીં. દાન-સખાવત, ટ્રસ્ટ એવું કોઈ માળખું તેમણે ઊભું કર્યું નહીં, યાદી પણ કરી નહીં. બધું જ પરમાત્માએ કર્યું અને પરમાત્મા જ કરાવે છે એવી ભાવનાથી કર્યું. સાદું સંતજીવન જીવ્યા. ઇચ્છાઓ ઊઠવા જ દીધી નહીં. સંકલ્પો કર્યા જ નહીં, કોઈ સ્પૃહા રાખી જ નહીં. દેહ, ત્રેહ, પત્ની, પરિવારની આસક્તિ પણ ન રાખી. કોઈ વિશેષ સ્થળ પસંદ કરી ત્યાં જ રહેવું એવું તેમને પસંદ નહોતું. પોતે પુજાય અને તેમનો પ્રચાર થાય તેવું તેમણે કદીયે ઇચ્છયું નહીં.
બહોળો શિષ્યસમુદાય હોવા છતાં તેઓ સ્વયંપાકી રહ્યાં. પોતાની રસોઈ પોતે જ બનાવી લેતા અને તે પણ ખીચડી કે બીજું સાદું ભોજન. ભોજનમાં પણ બે જ વસ્તુ લેતા. પોતાનું કાર્ય જાતે જ કરી લેતા. તબિયત સારી ન હોય તોપણ કોઈ તેમનું માથું દબાવે કે પગ દબાવે તેવું થવા દેતા નહીં. સીવ્યાં વગરનાં બે વસ્ત્રો-ધોતી, ઉપવસ્ત્ર, ટૂંકાં વસ્ત્રો-લંગોટી આથી વધુ વસ્ત્રો રાખતા નહીં. સંગ્રહથી દૂર હતા. વસ્ત્ર જીર્ણ થઈ જાય ત્યાં સુધી તેનો ઉપયોગ કરતા. જીવનભર કથા કરવા કે તીર્થયાત્રા કરતાં ભ્રમણ કરતા રહ્યાં, પરંતુ પોતાનું કોઈ કાયમી સરનામું રાખ્યું નહી. કોઈનીયે સાથે પત્રવ્યવહાર કર્યો નહીં. પત્રવાંચનથી પણ દૂર રહ્યા. તેઓ જ્યાં પણ કથા કરે ત્યાં તેમની કથાના વિસ્તૃત અહેવાલો સ્થાનિક અખબારોમાં પ્રગટ થતા, પરંતુ સ્વયં અખબારવાંચનથી દૂર રહ્યા. એકમાત્ર ‘કલ્યાણ’ના અંકો તેઓ વાંચતા. વ્યક્તિગત વખાણથી દૂર રહ્યા. વખાણવા યોગ્ય તો ભગવાન જ છે તેમ તેઓ કહેતાં. કોઈનેય સહી કે હસ્તાક્ષર ભાગ્યે જ આપતા.
કથા કરતી વખતે કોઈ તસવીરકાર તેમને વ્યવસ્થિત થવા કે સામે જોવાનું કહે તો તેમ થવા દેતા નહી. વ્યાસપીઠ પર બેઠા પછી કોઈ તસવીરકારને જોતાં જ તેઓ નીચું જોઈ જતા. ચાલુ કથાએ કોઈ તસવીરકારને ફરકવા દેતા નહીં, ટેપ કે વીડિયોગ્રાફી પણ થવા દેતા નહીં. કોઈ તેમની મુલાકાત લે, તેમની સાથે પ્રશ્નોત્તરી કરે, જીવનની વિગતો પૂછે, કોઈ નોંધ કરતું હોય તો તેઓ સાવધાન થઈ જતા. વાત બંધ કરી દેતા. તે વાત અખબારમાં ન આપવા કહેતા. કોઈ પણ વ્યક્તિ કોઈ પણ વિષય પર તેમનો અભિપ્રાય પૂછે તો તેઓ તેનાથી દૂર થઈ જતા. પોતાનાં વખાણ થવા દે નહીં અને અન્યનાં વખાણ પોતે કરતા નહીં. કોઈનો સેવાભાવ કે ભક્તિભાવ કે કર્મઠતા જુએ તો તેના વિશેે સારા શબ્દો વાપરે પણ કોઇની પ્રશંસા કરવાથી પોતાના પર અને બીજા પર માઠી અસર થાય છે તેમ તેઓ માનતા. કોઈનોય વિશેષ પરિચય કરાવતા નહીં અને કોઈનેય વિશેષ સગવડ આપવાની ભલામણ કરતા નહીં.
દિવસે આરામ નહીં. પ્રાતઃકાળથી સાયંકાળ સુધીનો નિત્યક્રમ-ત્રિકાલ સંધ્યા પડે નહીં. તેનો ખ્યાલ રાખતા. ઘરનાં દ્વાર સદા ખુલ્લાં રાખતા. કઠોર દિનચર્યાવાળું જીવન જીવ્યા. પ્રભુની સન્મુખ રહેવામાં દિવસ પસાર કરતા. ખુલ્લી કિતાબ જેવું જીવન જીવ્યા. ખૂબ પુજાયા અને અત્યંત લોકપ્રિય થયા, પરંતુ તેમની વિનમ્રતા અદ્વિતીય રહી. કંચન અને કામિનીથી જીવનભર દૂર રહ્યાં. વિદેશપ્રવાસ પણ તેમને શાસ્ત્ર-ધર્મ વિરુદ્ધ લાગતો. એક વાર બનારસના સંપૂર્ણાનંદ વિશ્વવિદ્યાલય, ગુજરાત યુનિર્વિસટી, સરદાર પટેલ યુનિર્વિસટીના કુલપતિઓ અને સંતો-વિદ્વાનોની વચ્ચે તેમને મહામહોપાધ્યાયની ઉપાધિ આપવામાં આવી ત્યારે તે વખતે તેઓ સંસ્કૃતમાં પ્રતિભાવ આપવાના હતા અને પોતાની અલ્પતા-વિનમ્રતા વ્યક્ત કરવાના હતા, પરંતુ સન્માનથી સંકોચ અનુભવતા લાખો શ્રોતાઓ વચ્ચે માત્ર ગદ્ગદિત જ બન્યા, બોલ્યા જ નહીં. એ જ એમની સાચી વિનમ્રતા હતી. એ જ એમનો સાચુકલો સંકોચ હતો. પૂજ્ય ડોંગરેજી મહારાજની વાણી પણ અમૃતમય હતી. તેઓ કહેતાં: “શ્રીકૃષ્ણનાં દર્શન કરવાથી માનવજન્મ સફળ થાય છે. પરમાત્માએ માનવીને જ એવી શક્તિ આપી છે, એવી બુદ્ધિ આપી છે કે માનવી તેનો સદુપયોગ કરે, ભગવાન માટે કરે તો મૃત્યુ પહેલાં એને પરમાત્માનાં દર્શન થાય છે. ઘણાં લોકો બુદ્ધિનો ઉપયોગ પૈસા માટે અને શક્તિનો ઉપયોગ ભોગ માટે કરે છે. તેથી અંતકાળમાં તે બહુ જ પસ્તાય છે. શક્તિ અને બુદ્ધિ પરમાત્મા માટે છે. આ દુર્લભ માનવશરીર પામીને પરમાત્માનાં દર્શન માટે જે પ્રયત્ન કરતો નથી તે જીવ પોતાની જ હિંસા કરે છે. આવા માણસને ઋષિઓએ આત્મહત્યારો કહ્યો છે.”
તેઓ કહે છેઃ “માનવી સિવાય કોઈનેય ભગવાનનાં દર્શન થતાં નથી. સ્વર્ગમાં રહેલા દેવોને પણ ભગવાનનાં દર્શન થતાં નથી. સ્વર્ગમાં રહેલા દેવો અતિ સુખી છે, પણ તેમના સુખનો પણ અંત આવે છે. સંસારનો નિયમ છે કે જ્યાં સુખ છે ત્યાં દુઃખ ભોગવવું જ પડે છે. સ્વર્ગના દેવો આપણા કરતાં વધુ સુખ ભોગવતા હોવા છતાં તેમને શાંતિ નથી. શાંતિ તો પરમાત્માનાં દર્શનથી જ પ્રાપ્ત થાય છે. તેથી દેવો પણ એવી ઇચ્છા રાખે છે કે એમને ભારતવર્ષમાં જન્મ મળે. ભારત એ ભક્તિની ભૂમિ છે. સ્વર્ગમાં નર્મદાજી નથી. સ્વર્ગમાં ગંગાજી નથી. સ્વર્ગમાં સાધુ-સંન્યાસી નથી. સ્વર્ગમાં બધા ભોગી જીવો જ છે. સ્વર્ગ એ ભોગભૂમિ છે. જેણે બહુ પુણ્ય કર્યું હોય તે સુખ ભોગવવા સ્વર્ગમાં જાય છે, પરંતુ સ્વર્ગ કરતાં ભારતની ભૂમિ વધુ શ્રેષ્ઠ છે, કારણ કે દેવો ભક્તિ કરી શકતા નથી. ભક્તિ કરવા માટે માનવદેહ જોઇએ. પાપ છોડીને માનવી ભક્તિ કરે તો મૃત્યુ પહેલાં ભગવાનનાં દર્શન થાય છે. આજે ઘણાં લોકો કહે છે કે, “હું મંદિરમાં જઈ ત્રણ વાર દર્શન કરું છું.” પણ ભગવાન કહે છેઃ “વત્સ! તું મંદિરમાં જઈ ત્રણ વાર મારાં દર્શન કરે છે, પરંતુ તને ખબર નથી કે હું ચોવીસે કલાક તારાં દર્શન કરું છું.” ભગવાન આખો દિવસ સર્વેને જુએ છે.”
તેઓ કહે છેઃ “તમે કોઈનું અપમાન કરશો તો જગતમાં તમારું અપમાન થશે. તમે કોઈની સાથે કપટ કરશો તો તમને છેતરનાર જગતમાં પેદા થશે. આ સંસાર કર્મભૂમિ છે. જેવાં કર્મ કરશો તેવાં ફળ મળશે. આજથી એવો નિશ્ચય કરોઃ આ જગતમાં મારું કોઈએ બગાડયું નથી. કોઈએ પણ મને દુઃખ આપ્યું નથી. મારા દુઃખનું કારણ મારું પાપ છે. તમારો શત્રુ જગતમાં નથી. તમારો શત્રુ તમારા મનમાં છુપાયેલો છે. મનમાં રહેલો કામ એ જ તમારો શત્રુ છે. બહારના એક શત્રુને મારશો તો બીજા દસ ઊભા થશે. તમારી અંદર રહેલા શત્રુને મારશો જગતમાં તમારો કોઈ શત્રુ રહેશે નહીં.”
આવું અદ્વિતીય જ્ઞાાન બક્ષનારા પૂજ્ય ડોંગરેજી મહારાજ તા. ૮-૧૦-૧૯૯૦ના રોજ બ્રહ્મલીન થયા. એ જ દિવસે માલસર ખાતે નર્મદાજીના પ્રવાહમાં સાંજે તેમને જળસમાધિ આપવામાં આવી. આજે માનવદેહ રૂપે આપણી સમક્ષ પૂજ્ય ડોંગરેજી મહારાજ હયાત નથી, પરંતુ જેમણે તેમને સદેહ જોયા છે અને સાંભળ્યા છે એ તમામને તેમનો કૃષ્ણપ્રેમ, જનશક્તિનું બ્રહ્મતેજ અને તેમના તેજસ્વી લલાટનું સ્મરણ છે, જાણે કે પૃથ્વી પર સાક્ષાત્ સૂર્યનારાયણ ઊતરી આવ્યા ન હોય!
🙏🙏🙏🙏🙏
एक दिन मुझे पता चला कि उस देश का राजा एक चांडाल है। फिर एक दिन यह भी खबर सुनी, वह चांडाल नदी में डूब मरा। मुझे बहुत ही दुख हुआ। हृदय को कुछ ऐसी ठेस लगी कि मैं बीमार हो गया। बीमारी में ही अपने घर चला आया।
इसी कारण मेरी यह बुरी हालत हो गई है।’ ब्राह्मण ने बताया। सुनकर गाधि का सिर चकराने लगा। कुछ देर विश्राम करने के बाद ब्राह्मण चल दिया, तो गाधि व्याकुल हो उठे।
उन्हें फिर से भूली बातें याद आ गईं। उसी समय चल पड़े भूतमंडल गांव को खोजने। मार्ग जानते नहीं थे। किसी तरह पूछते हुए पहुंचे।
वह गांव उन्हें जाना-पहचाना-सा लगा। फिर उस घर में पहुंचे, जहां कटंज चांडाल रहता था।
यह घर भी उन्हें परिचित-सा लगा। वहां की हर वस्तु उनकी जानी-पहचानी थी। वह चकराए।
सोचने लगे, ‘मैं तो इस गांव और घर में कभी आया नहीं, फिर ये मुझे परिचित-से क्यों लग रहे हैं ?
इसके बाद गाधि कीर नगर की राजधानी पहुंचे। राजमहल में गए।
राजमहल के दरवाजे, शयनकक्ष, राजदरबार सभी कुछ उन्हें जाने-पहचाने लगे।
‘यह सब क्या है ? मैं पानी में केवल दो क्षण डुबकी लगाए रहा। उसी में मैंने इतना बड़ा दूसरा जीवन भी जी लिया। फिर भी पानी में ही रहा।
इसमें सत्य क्या है ?’ इसी उधेड़बुन में डूबे वह सरोवर तट पर आ पहुंचे। फिर तप करने लगे। अन्न-जल त्याग भी दिया। भगवान विष्णुजी ने उन्हें फिर दर्शन दिए। बोले, ‘ब्राह्मण, तुमने मेरी माया का चमत्कार देख लिया।
मेरी इस माया ने ही विश्व को भ्रम से ढंका हुआ है। सभी विश्व को सत्य मानते हैं, जबकि वह उसी प्रकार है, जैसे तुमने चांडाल और राजा के अपने जीवन को देखा।’
सुनकर गाधि की सारी शंका मिट गई। वह उसी क्षण सब कुछ त्यागकर तप में लीन हो गए।
एक भाई की मासूमियत
एक दिन, 6 साल का लड़का अपने 4 साल की छोटी बहन के साथ बाजार जा रहा था। अचानक से उसने देखा कि उसकी बहन पीछे रह गई है। उसने मुड़कर देखा तो पाया कि उसकी बहन एक खिलौने की दुकान के सामने खड़ी होकर एक गुड़िया निहार रही है।
वह अपनी बहन के पास गया और बड़े प्यार से पूछा, “क्या तुम्हें कुछ चाहिए?” उसकी बहन ने गुड़िया की तरफ इशारा करते हुए कहा, “मुझे यह चाहिए।” वह लड़का अपनी बहन का हाथ पकड़कर, उसे दुकान के अंदर ले गया और जिम्मेदार बड़े भाई की तरह वह गुड़िया उसे दे दी। उसकी बहन बहुत खुश हो गई।
दुकानदार यह सब देख रहा था और बच्चे की मासूमियत और प्यार देखकर बहुत प्रभावित हुआ। अब वह लड़का अपनी बहन के साथ काउंटर पर आया और दुकानदार से पूछा, “इस गुड़िया की कितनी कीमत है?” दुकानदार एक अनुभवी और समझदार व्यक्ति था। उसने प्यार से बच्चे से पूछा, “बेटा, आप क्या दे सकते हो?”
लड़के ने अपनी जेब से कुछ सीपें निकालीं, जो उसने और उसकी बहन ने समुद्र किनारे से चुनी थीं, और दुकानदार को दीं। दुकानदार ने सीपों को बड़े ध्यान से गिना और बच्चे की तरफ मुस्कुराते हुए देखा। बच्चा चिंता में पड़ गया और बोला, “सर, क्या यह कम हैं?” दुकानदार ने हंसते हुए कहा, “नहीं बेटा, यह तो इस गुड़िया की कीमत से भी ज्यादा हैं। मैं ज्यादा वापस कर रहा हूं।” उसने 4 सीपें रख लीं और बाकी की बच्चे को वापस दे दीं।
बच्चा और उसकी बहन खुशी से झूम उठे और दुकान से बाहर निकल गए। दुकान का कामगार यह सब देख रहा था और हैरान होकर दुकानदार से पूछा, “मालिक, आपने इतनी महंगी गुड़िया केवल 4 सीपों के बदले में दे दी?”
दुकानदार ने मुस्कुराते हुए कहा, “हमारे लिए ये सिर्फ सीपें हो सकती हैं, लेकिन उस बच्चे के लिए ये अनमोल हैं। जब वह बड़ा होगा और उसे याद आएगा कि उसने सीपों के बदले अपनी बहन को गुड़िया दी थी, तब वह यह सोचेगा कि यह दुनिया अच्छे लोगों से भरी हुई है। यही सोच उसे अच्छा इंसान बनने के लिए प्रेरित करेगी।”
शिक्षा:
यह कहानी सिखाती है कि सच्ची खुशियों का मूल्य हमेशा पैसे से नहीं आंका जा सकता। कभी-कभी मासूमियत और प्यार की छोटी-छोटी चीजें भी बहुत महत्वपूर्ण होती हैं। दुनिया में अच्छाई और सकारात्मकता फैलाना ही सबसे बड़ी संपत्ति है।
इस कहानी का एक अंत इस प्रकार भी हो सकता है:
जब बच्चा और उसकी बहन खुशी-खुशी दुकान से बाहर निकले, तो दुकानदार ने मुस्कुराते हुए उनकी मासूमियत को निहारा। उसने अपने मन में सोचा, “बच्चे की इस मासूमियत को और संजोना चाहिए।”
कुछ महीनों बाद, वही बच्चा और उसकी बहन फिर से उस दुकान पर आए। इस बार, बच्चे के हाथ में एक छोटी-सी पेंटिंग थी। उसने दुकानदार को वह पेंटिंग दी और कहा, “यह मैंने और मेरी बहन ने आपके लिए बनाई है। आपने हमें उस दिन इतनी खुशी दी थी, यह उसी के लिए है।”
दुकानदार ने पेंटिंग को देखा तो उसमें समुद्र किनारे की सीपें, मुस्कुराते हुए बच्चे, और एक गुड़िया बनी हुई थी। यह देखकर उसकी आंखें भर आईं। उसने कहा, “बेटा, यह पेंटिंग मेरे लिए किसी खजाने से कम नहीं। इसे मैं अपनी दुकान की दीवार पर लगाऊंगा।”
इसके बाद वह दुकानदार बच्चों के जीवन का एक अभिभावक-सा बन गया। वह न केवल उन्हें हमेशा मिठाई और खिलौने देता, बल्कि समय-समय पर उन्हें पढ़ाई और जीवन के महत्वपूर्ण सबक भी सिखाने लगा।
कहानी ने अब एक नई दिशा ली। बच्चे बड़े होकर दूसरों की मदद करने वाले दयालु और अच्छे इंसान बने। वे हर उस व्यक्ति की मदद करते, जिन्हें उनकी ज़रूरत होती। उनकी बहन ने भी बड़ी होकर अपने भाई की तरह लोगों के जीवन में सकारात्मकता और खुशियां फैलानी शुरू कर दीं।
शिक्षा:
यह कहानी सिखाती है कि अच्छाई का एक छोटा-सा बीज भी एक विशाल वृक्ष बन सकता है। प्यार और दयालुता का प्रभाव हमारी कल्पना से परे होता है। दुनिया में अच्छाई फैलाने के लिए हमें हमेशा तैयार रहना चाहिए।
By Dr. Bangia
बुराई का अस्तित्व या अच्छाई की अनुपस्थिति
एक बारी, कॉलेज में प्रोफेसर ने विद्यर्थियों से पूछा कि इस संसार में जो कुछ भी है उसे भगवान ने ही बनाया है न?
सभी ने कहा, “हां भगवान ने ही बनाया है।“
प्रोफेसर ने कहा कि इसका मतलब ये हुआ कि बुराई भी भगवान की बनाई चीज़ ही है।
प्रोफेसर ने इतना कहा तो एक विद्यार्थी उठ खड़ा हुआ और उसने कहा कि इतनी जल्दी इस निष्कर्ष पर मत पहुंचिए सर।
प्रोफेसर ने कहा, क्यों? अभी तो सबने कहा है कि सबकुछ भगवान का ही बनाया हुआ है फिर तुम ऐसा क्यों कह रहे हो?
विद्यार्थी ने कहा कि सर, मैं आपसे छोटे-छोटे दो सवाल पूछूंगा। फिर उसके बाद आपकी बात भी मान लूंगा।
प्रोफेसर ने कहा, “तुम संजय सिन्हा की तरह सवाल पर सवाल करते हो। खैर पूछो।”
विद्यार्थी ने पूछा , “सर क्या दुनिया में ठंड का कोई वजूद है?”
प्रोफेसर ने कहा, बिल्कुल है। सौ फीसदी है। हम ठंड को महसूस करते हैं।
विद्यार्थी ने कहा, “नहीं सर, ठंड कुछ है ही नहीं। ये असल में गर्मी की अनुपस्थिति का अहसास भर है। जहां गर्मी नहीं होती, वहां हम ठंड को महसूस करते हैं।”
प्रोफेसर चुप रहे।
विद्यार्थी ने फिर पूछा, “सर क्या अंधेरे का कोई अस्तित्व है?”
प्रोफेसर ने कहा, “बिल्कुल है। रात को अंधेरा होता है।”
विद्यार्थी ने कहा, “नहीं सर। अंधेरा कुछ होता ही नहीं। ये तो जहां रोशनी नहीं होती वहां अंधेरा होता है।
प्रोफेसर ने कहा, “तुम अपनी बात आगे बढ़ाओ।”
विद्यार्थी ने फिर कहा, “सर आप हमें सिर्फ लाइट एंड हीट (प्रकाश और ताप) ही पढ़ाते हैं। आप हमें कभी डार्क एंड कोल्ड (अंधेरा और ठंड) नहीं पढ़ाते। फिजिक्स में ऐसा कोई विषय ही नहीं। सर, ठीक इसी तरह ईश्वर ने सिर्फ अच्छा-अच्छा बनाया है। अब जहां अच्छा नहीं होता, वहां हमें बुराई नज़र आती है। पर बुराई को ईश्वर ने नहीं बनाया। ये सिर्फ अच्छाई की अनुपस्थिति भर है।”
दरअसल दुनिया में कहीं बुराई है ही नहीं। ये सिर्फ प्यार, विश्वास और ईश्वर में हमारी आस्था की कमी का नाम है।
ज़िंदगी में जब और जहां मौका मिले अच्छाई बांटिए।
सत्संग श्रवण का फल
एक था मजदूर। मजदूर तो था, साथ-ही-साथ किसी संत महात्मा का प्यारा भी था। सत्संग का प्रेमी था।
.
उसने शपथ खाई थी! मैं उसी का बोझ उठाऊँगा, उसी की मजदूरी करूँगा, जो सत्संग सुने अथवा मुझे सुनाये.
.
प्रारम्भ में ही यह शर्त रख देता था। जो सहमत होता, उसका काम करता।
.
एक बार कोई सेठ आया तो इस मजदूर ने उसका सामान उठाया और सेठ के साथ वह चलने लगा।
.
जल्दी-जल्दी में शर्त की बात करना भूल गया। आधा रास्ता कट गया तो बात याद आ गई।
.
उसने सामान रख दिया और सेठ से बोला:- “सेठ जी ! मेरा नियम है कि मैं उन्हीं का सामान उठाऊँगा, जो कथा सुनावें या सुनें। अतः आप मुझे सुनाओ या सुनो।
.
सेठ को जरा जल्दी थी। वह बोला- “तुम ही सुनाओ।” मजदूर के वेश में छुपे हुए संत की वाणी से कथा निकली।
.
मार्ग तय होता गया। सेठ के घर पहुंचे तो सेठ ने मजदूरी के पैसे दे दिये। मजदूर ने पूछा:- “क्यों सेठजी ! सत्संग याद रहा ?”
.
“हमने तो कुछ सुना नहीं। हमको तो जल्दी थी और आधे रास्ते में दूसरा कहाँ ढूँढने जाऊँ ? इसलिए शर्त मान ली और ऐसे ही ‘हाँ… हूँ…..’ करता आया। हमको तो काम से मतलब था, कथा से नहीं।”
.
भक्त मजदूर ने सोचा कि कैसा अभागा है ! मुफ्त में सत्संग मिल रहा था और सुना नहीं !
.
यह पापी मनुष्य की पहचान है। उसके मन में तरह-तरह के ख्याल आ रहे थे.
.
अचानक उसने सेठ की ओर देखा और गहरी साँस लेकर कहा:- “सेठ! कल शाम को सात बजे आप सदा के लिए इस दुनिया से विदा हो जाओगे।
अगर साढ़े सात बजे तक जीवित रहें तो मेरा सिर कटवा देना।”
.
जिस ओज से उसने यह बात कही, सुनकर सेठ काँपने लगा।
.
भक्त के पैर पकड़ लिए। भक्त ने कहा:- “सेठ! जब आप यमपुरी में जाएँगे तब आपके पाप और पुण्य का लेखा जोखा होगा, हिसाब देखा जाएगा।
.
आपके जीवन में पाप ज्यादा हैं, पुण्य कम हैं। अभी रास्ते में जो सत्संग सुना, थोड़ा बहुत उसका पुण्य भी होगा।
.
आपसे पूछा जायेगा कि कौन सा फल पहले भोगना है ? पाप का या पुण्य का ?
.
तो यमराज के आगे स्वीकार कर लेना कि पाप का फल भोगने को तैयार हूँ पर पुण्य का फल भोगना नहीं है, देखना है।
.
पुण्य का फल भोगने की इच्छा मत रखना।
.
मरकर सेठ पहुँचे यमपुरी में। चित्रगुप्तजी ने हिसाब पेश किया।
.
यमराज के पूछने पर सेठ ने कहा:- “मैं पुण्य का फल भोगना नहीं चाहता और पाप का फल भोगने से इन्कार नहीं करता।
.
कृपा करके बताइये कि सत्संग के पुण्य का फल क्या होता है ? मैं वह देखना चाहता हूँ।”
.
पुण्य का फल देखने की तो कोई व्यवस्था यमपुरी में नहीं थी। पाप- पुण्य के फल भुगताए जाते हैं, दिखाये नहीं जाते।
.
यमराज को कुछ समझ में नहीं आया। ऐसा मामला तो यमपुरी में पहली बार आया था।
.
यमराज उसे ले गये धर्मराज के पास। धर्मराज भी उलझन में पड़ गये।
.
चित्रगुप्त, यमराज और धर्मराज तीनों सेठ को ले गये। सृष्टि के आदि परमेश्वर के पास ।
.
धर्मराज ने पूरा वर्णन किया। परमपिता मंद-मंद मुस्कुराने लगे। और तीनों से बोले:- “ठीक है. जाओ, अपना-अपना काम सँभालो।”
.
सेठ को सामने खड़ा रहने दिया। सेठ बोला:- “प्रभु ! मुझे सत्संग के पुण्य का फल भोगना नहीं है, अपितु देखना है।”
.
प्रभु बोले:- “चित्रगुप्त, यमराज और धर्मराज जैसे देव आदरसहित तुझे यहाँ ले आये और तू मुझे साक्षात देख रहा है,
.
इससे अधिक और क्या देखना है ?”
.
एक घड़ी आधी घड़ी, आधी में पुनि आध।
तुलसी सत्संग साध की, हरे कोटि अपराध।।
.
जो चार कदम चलकर के सत्संग में जाता है, तो यमराज की भी ताकत नहीं.. उसे हाथ लगाने की।
.
सत्संग-श्रवण की महिमा इतनी महान है. सत्संग सुनने से पाप-ताप कम हो जाते हैं। पाप करने की रूचि भी कम हो जाती है। बल बढ़ता है तथा कमजोरियां दूर होने लगती हैं।
धीरे-धीरे रे मना-धीरे सबकुछ होय
तन्विक के अन्दर धैर्य बिलकुल भी नहीं था। वह एक काम शुरू करता…कुछ दिन उसे करता और फिर उसे बंद कर दूसरा काम शुरू कर देता।
इसी तरह कई साल बीत चुके थे और वह अभी तक किसी बिजनेस में सेटल नहीं हो पाया था।
तन्विक की इस आदत से उसके माता-पिता बहुत परेशान थे, वे जब भी उससे कोई काम छोड़ने की वजह पूछते तो वह कोई न कोई कारण बता खुद को सही साबित करने की कोशिश करता।
अब तन्विक के सुधरने की कोई उम्मीद नहीं दिख रही थी कि तभी पता चला कि शहर से कुछ दूर एक आश्रम में बहुत पहुंचे हुए गुरु जी का आगमन हुआ, दूर-दूर से लोग उनका प्रवचन सुनने आने लगे।
एक दिन तन्विक के माता-पिता भी उसे लेकर महात्मा जी के पास पहुंचे।
उनकी समस्या सुनने के बाद उन्होंने अगले दिन सुबह-सुबह तन्विक को अपने पास बुलाया।
तन्विक को ना चाहते हुए भी भोर में ही गुरु जी के पास जाना पड़ा,
गुरु जी उसे एक बागीचे में ले गए और धीरे-धीरे आगे बढ़ते हुए बोले,
बेटा तुम्हारा पसंदीदा फल कौन सा है.
“आम” तन्विक बोला।
ठीक है बेटा ! जरा वहां रखे बोरे में से कुछ आम की गुठलियाँ निकालना और उन्हें यहाँ जमीन में गाड़ देना।
तन्विक को ये सब बहुत अजीब लग रहा था लेकिन गुरु जी बात मानने के अलावा उसके पास कोई चारा भी नहीं था।
उसने जल्दी से कुछ गुठलियाँ उठायीं और फावड़े से जमीन खोद उसमे गाड़ दीं।
फिर वे तन्विक को लेकर वापस आश्रम में चले गए।
करीब आधे घंटे बाद वे तन्विक से बोले, “जरा बाहर जा कर देखना उन गुठलियों में से फल निकला की नहीं!”
“अरे! इतनी जल्दी फल कहाँ से निकल आएगा… अभी कुछ ही देर पहले तो हमने गुठलियाँ जमीन में गाड़ी थीं.”
“अच्छा, तो रुक जाओ थोड़ी देर बाद जा कर देख लेना!”
कुछ देर बाद उन्होंने तन्विक से फिर बाहर जा कर देखने को कहा।
तन्विक जानता था कि अभी कुछ भी नहीं हुआ होगा, पर फिर भी गुरु जी के कहने पर वह बागीचे में गया।
लौट कर बोला, “कुछ भी तो नहीं हुआ है गुरूजी…आप फल की बात कर रहे हैं अभी तो बीज से पौधा भी नहीं निकला है।”
“लगता है कुछ गड़बड़ है!”, गुरु जी ने आश्चर्य से कहा।
“अच्छा, बेटा ऐसा करो, उन गुठलियों को वहां से निकाल के कहीं और गाड़ दो…”
तन्विक को गुस्सा तो बहुत आया लेकिन वह दांत पीस कर रह गया।
कुछ देर बाद गुरु जी फिर बोले, “तन्विक बेटा, जरा बाहर जाकर देखो…इस बार ज़रूर फल निकल गए होंगे.”
तन्विक इस बार भी वही जवाब लेकर लौटा और बोला, “मुझे पता था इस बार भी कुछ नहीं होगा…. कुछ फल-वाल नहीं निकला…।
“….क्या अब मैं अपने घर जा सकता हूँ?”
“नहीं, नहीं रुको…चलो हम इस बार गुठलियों को ही बदल कर देखते हैं…क्या पता फल निकल आएं.”
इस बार तन्विक ने अपना धैर्य खो दिया और बोला, “मुझे यकीन नहीं होता कि आपके जैसे नामी गुरु को इतनी छोटी सी बात पता नहीं कि कोई भी बीज लगाने के बाद उससे फल निकलने में समय लगता है….आपको बीज को खाद-पानी देना पड़ता है ….लम्बा इन्तजार करना पड़ता है…तब कहीं जाकर फल प्राप्त होता है.”
गुरु जी मुस्कुराए और बोले-
बेटा, यही तो मैं तुम्हे समझाना चाहता था…तुम कोई काम शुरू करते हो…कुछ दिन मेहनत करते हो …फिर सोचते हो प्रॉफिट क्यों नहीं आ रहा! इसके बाद तुम किसी और जगह वही या कोई नया काम शुरू करते हो…इस बार भी तुम्हे रिजल्ट नहीं मिलता…फिर तुम सोचते हो कि “यार! ये धंधा ही बेकार है!
एक बात समझ लो जैसे आम की गुठलियाँ तुरंत फल नहीं दे सकतीं, वैसे ही कोई भी कार्य तब तक अपेक्षित फल नहीं दे सकता जब तक तुम उसे पर्याप्त प्रयत्न और समय नहीं देते.
इसलिए इस बार अधीर होकर कोई काम बंद करने से पहले आम की इन गुठलियों के बारे में सोच लेना …. कहीं ऐसा तो नहीं कि तुमने उसे पर्याप्त समय ही नहीं दिया!
तन्विक अब अपनी गलती समझ चुका था,
जिस प्रकार तेंदुलकर एक दिन में महान बल्लेबाज सचिन तेंदुलकर नही बना वर्षो की मेहनत से श्रेष्ठ बल्लेबाज बना है । तन्विक ने भी मेहनत और धैर्य के बल पर जल्द ही एक नया व्यवसाय खड़ा किया और एक कामयाब व्यक्ति बना।
Free Hindi eBooks 