સાદી કઢી ચાલશે ?

વાર્તાઓ કહેવી કે લખવી એ મારો ગમતો વિષય નથી પરંતુ નાનપણમાં સાંભળેલી એક વાર્તા સાંપ્રત સમયમાં એકદમ પ્રસ્તુત લાગે છે અને મઝેદાર પણ છે તેથી અહીં રજૂ કરું છું.
જૂના સમયની વાત છે, એક ગામમાં એક ગરીબ યુવાન રહેતો હતો, આપણે તેને મહેશ કહીશું. તેને એક અન્ય ગામમાં જવાનું થયું અને તે પગપાળા ચાલી નીકળ્યો. રસ્તામાં એક નદી આવી, ત્યાંથી એણે એક સરસ મજાનો કાળો, ગોળ પથ્થર ઉપાડ્યો અને એને નદીનાં પાણીથી બરાબર ધોઈ અને ખિસ્સામાં મૂકી દીધો અને આગળ ચાલી નીકળ્યો.
આગળ એક ગામ આવ્યું. મહેશને સખત ભૂખ લાગી હતી, પાસે કશું જ ન હતું, ન કંઈ ખાવાનું, ન પૈસા. તે ગામમાં પ્રવેશ્યો અને એક શેરીમાં ચાલવા લાગ્યો. એણે જોયું તો એક જગ્યાએ એક ડેલી ખુલ્લી હતી અને એમાં એક નાનાં મકાનમાં એક માજી દેખાઈ રહ્યાં હતાં. મહેશે ધ્યાનથી જોયું તો તેઓ ચૂલા પર કશુંક બનાવી રહ્યાં હતાં, મધુર સુગંધ ડેલીની બહાર પણ આવી રહી હતી. મહેશ અંદર પ્રવેશ્યો અને માજીને નમસ્કાર કરીને પૂછયું:
“માજી, આ શું બનાવો છો ?”
જવાબ મળ્યો, “કઢી બનાવું છું બેટા.”
“માજી, તમે કઢી આમ જ બનાવો છો ?”
“હા બેટા પણ કેમ, કઢી તો આમ જ બને ને ?”
મહેશે કહ્યું, “અરે માજી, આનો મતલબ એ કે તમે ક્યારેય પથ્થરની કઢી બનાવી નથી કે ખાધી નથી લાગતી !”
માજી આશ્ચર્ય પામીને બોલ્યાં’ “પથ્થરની કઢી, એ વળી શું, એ કેવી રીતે બને, એ કેવી હોય ?”
મહેશે ખિસ્સામાંથી નદી કિનારેથી ઉઠાવેલો પથ્થર કાઢ્યો અને માજીને કહ્યું, “જૂઓ માજી, આ કઢી બનાવવા માટેનો પેસિયલ પથ્થર છે. આ અમારાં ગામમાં જ થાય છે અને બહુ મશ્કેલીથી ખૂબ ગોતીએ ત્યારે જ મળે છે. કઢી તો જેમ બનાવતા હોઈએ એમ જ બનાવવાની પણ બની જાય એટલે આ પથ્થર એમાં નાખીને કઢીને દસ મિનિટ ઉકળવા દેવાની એટલે તૈયાર થઈ જાય પથ્થરની કઢી.”
માજીને ખૂબ ઊંડો રસ પડ્યો. તેમણે એ પથ્થર લીધો, કઢીમાં નાખ્યો અને કઢીને બરાબર ઉકાળી. મહેશ આ પ્રક્રિયાનું નિરીક્ષણ કરી રહ્યો હતો, “બસ માજી, કઢી બની ગઈ, હવે ઉતારી લ્યો.”
માજીએ કઢી ઉતારી લીધી અને અગાઉ કરી રાખેલા રોટલા કાઢ્યા, થાળીમાં પીરસ્યું અને તેમણે તથા મહેશે રોટલા અને કઢી ટેસથી આરોગ્યાં. જમી લીધા પછી માજીએ મહેશને કહ્યું, “બેટા, સિત્તેર વરસથી હું કઢી બનાવું છું, ગામેગામની કઢીઓ મેં ખાધી છે પણ આ પથ્થરની કઢી જેવી આવા ગજબના સ્વાદવાળી કઢી તો મેં મારી જીંદગીમાં ક્યાંય નથી ખાધી. શું એનો સ્વાદ, શું એની સુગંધ અને શું એની મઝા, આવું તો ક્યાંય નથી જોયું, બત્રીસ પકવાન પણ આ કઢી પાસે તો પાછાં પડે !”
મહેશ હસ્યો અને જવા માટે માજીની રજા લેવા લાગ્યો. માજીએ કહ્યું, “બેટા, તારે જોઈએ એટલા પૈસા લે, મારી પાસે સોનાની બે બંગડી છે એ પણ તને આપું પણ આ કઢી બનાવવાનો પથ્થર મને આપતો જા.”
મહેશે કહ્યું, “અરે માજી, તમે તો મારી માં સમાન છો, તમારી પાસેથી કાંઈ લેવાનું ન હોય, આ પથ્થર તમે રાખો, હું અમારાં ગામમાં બીજો ગોતી લઈશ, રોજ કઢી બનાવજો અને મને યાદ કરીને ખાજો.”
માજીએ લળી લળીને મહેશને લાખ લાખ આશીર્વાદ આપ્યા અને પથ્થરને એક મલમલનાં કપડાંમાં લપેટીને, સાચવીને કબાટમાં મૂકી દીધો. મહેશે માજીની વિદાય લીધી.
આ વાર્તા આપણને સમજાવે છે કે જીવનમાં ઘણી વસ્તુઓ આ પથ્થરની કઢી જેવી હોય છે અને એ લાવીને, એ વાપરીને આપણે એવું મહેસૂસ કરીએ છીએ કે આ તો બહુ ગજબનું છે, આના જેવું તો કશું હતું જ નહીં કે હોય જ નહીં, આ આવ્યું એ પહેલાં આપણે આટલા સુખી ક્યારેય ન હતા.
ઈન્ડક્શન કૂકટોપ નહોતા લાવ્યા ત્યાં સુધી આવી રસોઈ તો બનતી જ નહોતી અને એમાં પાછું હોકીન્સ ફ્યુચુરા કૂકરમાં બનાવો એટલે તો ફાઈવ સ્ટાર હોટલની ડીશ ફીક્કી લાગે, એડીડાસના શૂઝ જેવા પહેર્યા કે તરત ખબર પડી કે ભાઈ, આ બાટાના ગરીબડા બૂટ તો ગરીબો માટે જ બરાબર છે, આ મારુતિ ફ્રન્ટીને બદલે બીએમડબલ્યુ લાવ્યા છીએ ત્યારથી મજા જ મજા થઈ ગઈ છે, આ ટુ બીએચકેમાંથી નીકળીને ફાઈવ બીએચકેમાં આવ્યા છીએ ત્યારથી જીંદગી સાવ બદલાઈ જ ગઈ છે, આ પાંસઠ ઈંચનાં ટીવી પાસે પહેલાનું ત્રીસ ઈંચનું ટીવી તો બાબલું લાગે બાબલું, આ કર્લ-ઓનનાં મેટ્રેસ જેવી ઊંઘ તો સાત સાદાં ગાદલાં ઉપરાઉપરી પાથરો તોય ન આવે, આઈફોન-૧૪ લીધા પછી ખબર પડી કે એની પાસે એન્ડ્રોઈડની તો કોઈ હેસિયત જ નથી, એમીરેટ્સનાં પ્લેનમાં મુસાફરી કરી ત્યારે સમજાયું કે એર ઈન્ડિયાનાં પ્લેન તો પતરાંનાં ડબ્બા જ છે…..આવું તો કેટલુંય, અગણિત.
હા, આ વસ્તુઓ સાવ પથ્થરની કઢી કદાચ ન પણ હોય પણ એની એકદમ નજીકની તો ખરી જ. વાર્તા સરસ છે, ખૂબ સારો બોધ આપે છે, વાસ્તવિક હકીકત સમજાવે છે પણ નહીં, આપણે જરાય બદલાવાના નથી અને પથ્થરની કઢી બનાવ્યા જ કરવાના છીએ અને એના સિવાય આપણને સ્વાદ આવવાનો જ નથી, ભલે ને એ હકીકત પથ્થરની કઢી જેવી તદ્દન માનસિક જ હોય.
શું કહો છો, જરાય ખોટી વાત છે ?

-ડૉ પ્રણવ વૈદ્ય