Share this:

વિભાજન નું દર્દ

આપણી સંસ્કૃતિ આપણો વારસો

પાકિસ્તાનના ઘણા વિસ્તારોમાં પ્રાચીન જૈન મંદિરો છે.
ભાબર .. પાકિસ્તાનમાં પંજાબના એક પ્રાચીન વેપારી સમુદાય, જૈન ધર્મના અનુયાયીઓ હતા.
જૈનો મુખ્યત્વે સિયાલકોટ અને પસરુરમાં રહેતા હતા. હાલમાં પાકિસ્તાનમાં લગભગ કોય જૈન રહેતા નથી. અગ્રણી જૈન સાધુ ગુજરાંવાલાના વિજયાનંદસૂરી હતા. તેમનું સ્મારક મંદિર હજુ પણ શહેરમાં અસ્તિત્વ ધરાવે છે. લગભગ તમામ જૈનો 1947 પછી ભારતમાં આવ્યા હતા. ભલે જૈન સમુદાય અહીં રહેતો નથી,
તેમના દ્વારા બાંધવામાં આવેલા કેટલાક મંદિરો પાકિસ્તાન માં ખંડેર પરિસ્થિતિ માં તેમની યાદ અપાવે છે.

શિખર સાથે જૈન દિગંબર મંદિર

શિખર સાથેનું જૈન દિગંબર મંદિર, જે એક ઊંચા પ્લેટફોર્મ પર હતું ,જે સામાન્ય રીતે ઘણા હિંદુ અને જૈન મંદિરોમાં જોવા મળે છે, ત્યાંહાલમાં એક ઇસ્લામિક શાળા છે.
1992 પછી આ મંદિરનો નાશ કરવામાં આવ્યો હતો.

નાગર બજાર મંદિર

નાગર પારકર શહેરના મુખ્ય બજારમાં છે. શિખર અને તોરણ દરવાજા સહિત મંદિરની રચના સંપૂર્ણપણે અકબંધ હતી 1947 માં પાકિસ્તાનની આઝાદી સુધી તેનો ઉપયોગ થોડા વર્ષો માટે કરવામાં આવ્યો હતો, આઝાદી પછી આ ખંડેર મંદિર છે.

કરુંઝર જૈન મંદિર

કરુંઝર જૈન મંદિર હવે પાકિસ્તાનમાં કરોંઝર પર્વતની તળેટીમાં આવેલું છે, જ્યાં નાગરપારકર, પાકિસ્તાનના સિંધ પ્રાંતમાં થરપારકર જિલ્લામાં સ્થિત કરોંઝર પર્વતના તળેટી હતું. નગરપારકર મંદિરો માટે જાણીતું છે.

ભોડસર જૈન મંદિર

ભોડસર જૈન મંદિર, શહેરથી 7.2 કિમી દૂર, સોઢા શાસન દરમિયાન બાંધવામાં આવેલા પ્રદેશની રાજધાની હતી. ત્રણ મંદિરોના અવશેષો હજુ પણ અસ્તિત્વમાં છે. 1897 માં, તેમાંથી બેનો ઉપયોગ ગૌશાળા તરીકે થતો હતો અને ત્રીજા ની ખરાબ હાલત છે. પથ્થરની શાસ્ત્રીય શૈલીમાં બનેલું સૌથી જૂનું મંદિર 9મી સદીની આસપાસ બાંધવામાં આવ્યું હતું.

તે એક ઊંચા પ્લેટફોર્મ પર બાંધવામાં આવ્યું હતું જે પથ્થર કાપેલા પગથિયાં દ્વારા પહોંચવામાં આવતું હતું. તેમાં સુંદર વિશાળ પથ્થરના સ્તંભો અને અન્ય માળખા છે. બાકીની દિવાલો અસ્થિર અને આંશિક રીતે પડી ભાંગી છે. મકાનના કેટલાક ભાગોને સ્થાનિક લોકો દ્વારા તોડી પાડવામાં આવ્યા હતા, જેમણે તેમના મકાનો બનાવવા માટે ઈંટો અને પથ્થરોનો ઉપયોગ કર્યો હતો.
તે સિંધના સ્મારકોમાં સૌથી ભવ્ય છે. અન્ય બે જૈન મંદિરો ઈ.સ.1375 અને 1449 માં કંજૂર અને લાલ પથ્થરથી કોતરણી અને ઘુમ્મટવાળા ગુંબજ સાથે બાંધવામાં આવ્યા હોવાનું માનવામાં આવે છે.

વિરહ જૈન મંદિર

અહીં જૈન મંદિરોના અનેક ખંડેર છે. એક મંદિરમાં 27 દેવકુલિકાઓ હતી. સુપ્રસિદ્ધ પરિનગર પણ આ ખંડેરો પાસે છે. વિખ્યાત પરાઈ નગરના અવશેષો, જે વિતેલા દિવસોના મંદિરના શિલ્પોના ટુકડા છે, તે વીરવાહ નજીક છે.

વીરવાહ ગોરી મંદિર

તેમણે ઈ.સ1375 માં 52 સહાયક મંદિરો સાથે શાહી મંદિરનું નિર્માણ કર્યું. તે જૈન તીર્થંકર ગોરી પાર્શ્વનાથને સમર્પિત છે. તે વિરવાથી 24 માઈલના અંતરે આવેલું છે.

આવા ઘણા મંદિરો છે, જે ટુકડાઓમાં છે. કેટલાક મંદિરોનો હજુ પણ વારંવાર ઉપયોગ કરવામાં આવે છે, જ્યારે કેટલાકને વ્યાપારી કારણોસર તોડી પાડવામાં આવ્યા છે. જૈન સંસ્કૃતિના ચિહ્નો હાલના પાકિસ્તાનમાં ફેલાયેલા કેટલાક વિસ્તારોમાં તેમનું સમૃદ્ધ સ્થાપત્ય અને વ્યાપક વારસાને બતાવે છે.

Share this:

महाभारत के युद्ध के चक्रव्यूह क्या थे……………………..
वज्र व्यूह
महाभारत युद्ध के प्रथम दिन अर्जुन ने अपनी सेना को इस व्यूह के आकार में सजाया था… इसका आकार देखने में इन्द्रदेव के वज्र जैसा होता था अतः इस प्रकार के व्यूह को “वज्र व्यूह” कहते हैं!
क्रौंच व्यूह
क्रौंच एक पक्षी होता है… जिसे आधुनिक अंग्रेजी भाषा में Demoiselle Crane कहते हैं… ये सारस की एक प्रजाति है…इस व्यूह का आकार इसी पक्षी की तरह होता है… युद्ध के दूसरे दिन युधिष्ठिर ने पांचाल पुत्र को इसी क्रौंच व्यूह से पांडव सेना सजाने का सुझाव दिया था… राजा द्रुपद इस पक्षी के सर की तरफ थे, तथा कुन्तीभोज इसकीआँखों के स्थान पर थे… आर्य सात्यकि की सेना इसकी गर्दन के स्थान परथे… भीम तथा पांचाल पुत्र इसके पंखो (Wings) के स्थान पर थे… द्रोपदी के पांचो पुत्र तथा आर्य सात्यकि इसके पंखो की सुरक्षा में तैनात थे…इस तरह से हम देख सकते है की, ये व्यूह बहुत ताकतवर एवं असरदार था… पितामह भीष्म ने स्वयं इस व्यूह से अपनी कौरव सेना सजाई थी… भूरिश्रवा तथा शल्य इसके पंखो की सुरक्षा कर रहे थे… सोमदत्त, अश्वत्थामा, कृपाचार्य और कृतवर्मा इस पक्षी के विभिन्न अंगों का दायित्व संभाल रहे थे…
हकलाते हैं तो संस्कृत सीखें,जो व्यक्ति धाराप्रवाह बोल नहीं पाते, अटकते हैं या फिर हकलाते हैं उन्हें संस्कृत सीखना चाहिए।संस्कृत से हकलाना भी खत्म हो जाता है।
अर्धचन्द्र व्यूह
इसकी रचना अर्जुन ने कौरवों के गरुड़ व्यूह के प्रत्युत्तर में की थी… पांचाल पुत्र ने इस व्यूह को बनाने में अर्जुन की सहायता की थी … इसके दाहिने तरफ भीम थे… इसकी उर्ध्व दिशा में द्रुपद तथा विराट नरेश की सेनाएं थी… उनके ठीकआगे पांचाल पुत्र, नील, धृष्टकेतु, और शिखंडी थे… युधिष्ठिर इसके मध्य में थे… सात्यकि, द्रौपदी के पांच पुत्र,अभिमन्यु, घटोत्कच, कोकय बंधु इस व्यूह के बायीं ओर थे… तथा इसके अग्र भाग पर अर्जुन स्वयं सच्चिदानंद स्वरुप भगवन श्रीकृष्ण के साथ थे!
मंडल व्यूह
भीष्म पितामह ने युद्ध के सांतवे दिन कौरव सेना को इसी मंडल व्यूहद्वारा सजाया था… इसका गठन परिपत्र रूप में होता था… ये बेहद कठिन व्यूहों में से एक था… पर फिर भी पांडवों ने इसे वज्र व्यूह द्वारा भेद दिया था… इसके प्रत्युत्तर में भीष्म ने “औरमी व्यूह” की रचना की थी… इसका तात्पर्य होता है समुद्र… ये समुद्र की लहरों के समान प्रतीत होता था… फिर इसके प्रत्युत्तर में अर्जुन ने “श्रीन्गातका व्यूह” की रचना की थी… ये व्यूह एक भवन के समान दिखता था…
हकलाते हैं तो संस्कृत सीखें,जो व्यक्ति धाराप्रवाह बोल नहीं पाते, अटकते हैं या फिर हकलाते हैं उन्हें संस्कृत सीखना चाहिए।संस्कृत से हकलाना भी खत्म हो जाता है।
चक्रव्यूह
इसके बारे में सभी ने सुना है… इसकी रचना गुरु द्रोणाचार्य ने युद्ध के तेरहवें दिन की थी… दुर्योधन इस चक्रव्यूह के बिलकुल मध्य (Centre) में था… बाकि सात महारथी इस व्यूह की विभिन्न परतों (layers) में थे… इस व्यूह के द्वार पर जयद्रथ था… सिर्फ अभिमन्यु ही इस व्यूह को भेदने में सफल हो पाया… पर वो अंतिम द्वार को पार नहीं कर सका… तथा बाद में ७ महारथियों द्वारा उसकी हत्या कर दी गयी.

चक्रशकट व्यूह
अभिमन्यु की हत्या के पश्चात जब अर्जुन, जयद्रथ के प्राण लेने को उद्धत हुए, तब गुरु द्रोणाचार्य ने जयद्रथ की रक्षा के लिए युद्ध के चौदहवें दिन इस व्यूह की रचना की थी!!
हकलाते हैं तो संस्कृत सीखें,जो व्यक्ति धाराप्रवाह बोल नहीं पाते, अटकते हैं या फिर हकलाते हैं उन्हें संस्कृत सीखना चाहिए।संस्कृत से हकलाना भी खत्म हो जाता है।
इस कारन च्र्व्युह्ह की जब रणांगन में रचना की थी , इसी कारण वह बाहर नही आ पाया था.
जो चक्रव्यूह को भेद कर बहर आ सकते थेवह थे गुरु द्रोणाचार्य शिष्य अर्जुन जी,
जिन्हें छल से रण में लड़ते लड़ते जयद्रथ बहुत दूर ले गये थे.
इस कारण अभिमन्यु ने चक्रव्यूह भेदन का जिम्मा उठाया था.!!!

अरुण sukla