ભટનેર

ભટનેરનો કિલ્લો પશ્ચિમ રાજસ્થાનમાં ઘગ્ગર નદીના કિનારે આવેલો છે.

રાજસ્થાનના પશ્ચિમમાં સ્થિત હોવાને કારણે આ કિલ્લાને ભારતના પશ્ચિમનો ચોકીદાર કહેવામાં આવે છે.

આ કિલ્લો ભાટી શાસક ભૂપત સિંહ ભાટી દ્વારા 285 એડી પછી બાંધવામાં આવ્યો હતો. ભટનેર એટલે ભાટીઓનું શહેર.

આ કિલ્લો ભારતીય ઈતિહાસની ઘણી ઐતિહાસિક ઘટનાઓ અને મોટાભાગના ભારતીય યુદ્ધોનો સાક્ષી રહ્યો છે…. પશ્ચિમથી ભારતમાં આવતા બાહ્ય હુમલાખોરો/આક્રમણકારોને પહેલા ભટનેરના કિલ્લાના શાસકો સાથે લડવું પડ્યું….

પશ્ચિમથી ભારતમાં ઘૂસેલા હુમલાખોરો/આક્રમણકારો કાં તો પરાજિત થયા હતા અને પાછળ ધકેલાયા હતા અથવા તેમના હુમલાની ધાર જુદા જુદા સમયગાળામાં વિવિધ શકિતશાળી ભટનેરી રાજપૂત શાસકો દ્વારા નબળી પડી હતી.

બાદમાં મારવાડ (જોધપુર)ના રાવ જોધા (રાઠોડ)ના પુત્ર રાવ બીકા (રાઠોડ) (જોધપુરનો કિલ્લો અને શહેર) (સ્થાપક બિકાનેરનો કિલ્લો અને શહેર) ભટનેર પર હુમલો કર્યો અને આ કિલ્લા પર રાઠોડ (બીકાનેરી રાઠોર)નું શાસન સ્થાપ્યું. આધિપત્ય સ્થાપિત કર્યું. ….

થોડા સમય માટે આ કિલ્લો હુમાયુના ભાઈ (બાબરનો નાનો પુત્ર કામરાન)ના તાબામાં ગયો પણ પછી બીકાનેર રાજ્યના તાબામાં આવ્યો. હું આવ્યો….

બીકાનેરના શાસક સુરત સિંહ રાઠોડના સમયે આ કિલ્લા પર ફરીથી ભાટીઓનું વર્ચસ્વ સ્થાપિત થયું હતું.

વર્ષ 1805 માં, બીકાનેરના સેનાપતિ અમરચંદ સુરાના (ઓસવાલ જૈન)એ ફરીથી ભાટીઓ સાથે યુદ્ધ કર્યું અને ભટનેરના કિલ્લા પર બીકાનેરના રાઠોડનું વર્ચસ્વ સ્થાપિત કર્યું.

બીકાનેરના સેનાપતિ અમરચંદ સુરાના દ્વારા મંગળવારે ભાટીસ પર વિજય મેળવ્યા બાદ ભટનેર કિલ્લો ફરીથી બિકાનેર રાજ્યમાં જોડાયો હતો.

તેથી બીકાનેરના તત્કાલીન શાસક સુરત સિંહ રાઠોડે ભટનેર કિલ્લાનું નામ બદલીને હનુમાનગઢ રાખ્યું હતું.

વર્ષ 1994માં, હનુમાનગઢ રાજસ્થાન રાજ્યનો 31મો (મો) જિલ્લો બન્યો.

દુર્ગ ભટનેર એ રાજપૂતી સ્થાપત્ય અને હસ્તકલાનો અદ્ભુત નમૂનો છે.