Posted in कहावतें और मुहावरे

વરસાદી પાણી નો સંગ્રહ….


વરસાદી પાણી નો સંગ્રહ….

DrBhavesh Modh

કુદરતી કે માનવસર્જીત સમસ્યાઓ આવે, એટલે આપણે- ગુજરાતી પ્રજા પર બે લોક ઉક્તિઓ બરાબર બંધ બેસે…

૧. આગ લાગે ત્યારે કૂવો ખોદવો.
૨. આરંભે શૂરા પછી લૂલા.

આમ તો આખાય ભારતવર્ષની પણ એમાંય, કાંઇક થોડી વધુ પડતી ભાવુક અને અન્યની પ્રવૃતિઓ અને પ્રયોગોને માત્ર દૂર થી જોઇને, પૂર્ણ રીતે જાણ્યા- સમજ્યા એનાં પરીણામનો વિચાર કર્યા વિના, ઝડપથી અંજાઇ જવા વાળી ગુજરાતી પ્રજા છે…

એટલે જ સ્તો, ગુજરાતમાં દરેક ને મોટું માર્કેટ ગમે તે ધંધામાં મળી રહે છે…
અહીંયા ” આ બધી માયા છે ભાઇ.. મૃત્યુ પછી કશું સાથે લઇ જવાનું નથી… મોહ – લોભ નો ત્યાગ કરવાનું સમજાવનારા કથાકારો પણ કરોડપતિ છે…

જીવનની જરૂરીયાત અંતે તો પૃથ્વી જ પોષે છે…

એમ છતાંય આપણે એની પાસે માત્ર લેતાં જ જઇએ છીએ
નથી એનો ઉપકાર માનતાં કે નથી એના સૃષ્ટીચક્ર ને સાચવતાં … અરે ખપ પૂરતુ જ લેવાનું શિખ્યા જ નથી…

આથી જયારે કુદરતનું પર્યાવરણ ચક્ર તુટે અને
જીવન ની જરૂરીયાતો માં અછત થવા માંડે એટલે
આપણે ભવિષ્ય નો વિચાર કરીને ભયભીત થઇ, દિશા હીન દોડયાં કરીએ છીએ…
એમાંય ધન-સમય-સ્વાસ્થયનું નુકશાન અને હતાશા સિવાય કશું હાથ લાગતું નથી…

વરસાદી પાણીનો સંગ્રહ કરવા, મોટાં- પહોળા- ઊંડા જમીન માં ટાંકા બનાવાની ઝુંબેશ- જાહેરાતો હમણાં સોશીયલ મીડીયા પર જબરી ચાલી છે..
આ રીતે સંગ્રહ કરાયેલ પાણી અમુક દિવસે વાસ મારે છે… એટલે પાછું એને ફીલ્ટર કરવું પડે અથવા તો ઉકાળી ને વાપરવું પડે..
આખુ વર્ષ રાંધવા તથા પીવાના ઉપયોગ માં આવે એટલું વરસાદી પાણી નો સંગ્રહ કરી પણ લેવાય, તોય આખુ વર્ષ ચાલે એટલું ઘરવપરાશ ના પાણી કયાંથી મેળવવુ એની સમસ્યા તો રહેવાની જ…

આકાશ માંથી વરસતું અને સીધું ઝીલાતું પાણી પીવા યોગ્ય છે એ પણ અગસ્ત્ય નક્ષત્ર ના ઉદય પછી…

મકાનની છત-માથે થી કે તળાવ, નદી માં આવેલ વરસાદી પાણી ચોમાસા દરમિયાન ઘણી અશુદ્ધિ યુક્ત હોય છે…

એટલે આવું સંગ્રહાયેલ પાણી, શરદઋતુના દિવસે પ્રખર સૂર્ય તાપ થી તપે તથા રાતે શિતળ ચાંદની થી પોષાય ત્યારે જ સ્વાસ્થય વર્ધક બને છે…

આયુર્વેદ સંહિતાઓમાં ચોમાસામાં કૂવાનું જ જળ પીવા કહ્યું છે કેમ કે એ પૃથ્વી ના પડો થી એ ફિલ્ટર થઇને આવે છે…

વરસાદી પાણી આખુ વર્ષ રાંધવા, પીવાં, તથા રોજીંદી ઘરવપરાશ ની જરૂરીયાત માં વપરાય એટલું તો દરેક ને માટે માત્ર પૃથ્વી જ સંગ્રહી શકે છે, અને વળી જયારે એ પાછું પરત આપે ત્યારે ફિલ્ટર કરીને જ આપે છે…

વરસાદી પાણીનો સંગ્રહ માટે ઉત્તમોત્તમ તો,
ગામતળાવ કે ગામકૂવામાં અથવા ઘર આંગણે જો ટયુબવેલ હોય તો વરસતાં વરસાદ નું પાણી આ ત્રણેય માં ઉતરવાનું રહે છે…
આ વૃત્તિ , બેંક માં મુકેલ બાંધી મુદત ની થાપણ જેવી છે, વ્યાજ સહીત પરત મળે છે વળી જાતે સાચવવા કે સુરક્ષા ની ઊપાધિ માંથી મુક્તિ મળે છે…

બીજો ઉપાય છે વૃક્ષો વાવવા…
મધ્યમ કદ ના લીંમડા, કણજી, આંબો, દેશીબાવળ, ખીજડો, સરસડો, ગરમાળો વિગેરે વરસતાં વરસાદ નું પાણી એમનાં ઊંડા મૂળ દ્વારા જમીન માં લઇ જાય છે… તથા પાંદડા દ્વારા બાષ્પીભવન ની પ્રક્રિયાથી નિયત સમયે વાદળ ને બાંધવા, સ્થિરકરવા તથા વરસાવવામાટે નું વાતાવરણ સર્જવામાં મદદ કરે છે…

વૃક્ષ નું સંવર્ધન અને વરસતાં પાણીને તળાવ, કૂવાં કે ટયુબવેલ માં વાળવા કે ઉતારવાનો ઉપાય પાણીની આપૂર્તિ નું કુદરતી સૃષ્ટી ચક્ર ને સુપેરે ચલાવ્યા કરે છે…

માનવ જે વેસ્ટ વૉટર, ગટર દ્વારા મોટા નાળાં કે સુકાયેલ નદી ના પટ માં વહેવડાવી દે છે, એ …. પહેલા તો એના જ આસપાસ ના વિસ્તાર નું અને પછી દરિયાનું જલ પ્રદૂષણ કરે છે,
એનાં બદલે જો ઘર આંગણે જ આ વેસ્ટ વૉટર કે ડ્રેનેજ ના પાણી ને 20 ફૂટ ઊંડા શોષકૂવા કરીને જમીન માં ઊતારી દે તો પ્રદુષણ તો ના જ થાય પણ જમીન ફળદ્રુપ બને.. વધારા ના પાણી થી ભૂગર્ભ ના પાણી ના સ્ત્રોત પણ રીચાર્જ થયાં કરે…

વરસાદ નું પાણી ટયુબવેલમાં તથા
ડ્રેનેજ નું પાણી શોષકૂવા માં ઊતારી દે તો
વંસુધરા ને પણ પાણી નું સૃષ્ટિચક્ર સુપેરે ચલાવવામાં મદદ મળે અને એના જ આશીર્વાદ થી પાણી ની અછત તો નહી જ થાય, વધારા માં મ્યુનિસ્પાલટીના પાણીવેરા ને ગટરવેરાં ઉપરાંત મેઇન્ટેનન્સ ની માથાકૂટ હેરાનગતી થી પણ મુક્તિ મળે છે…

પૃથ્વી આપણને જલ નું દાન કરે છે સામે આપણે જો ડ્રેનેજ ના પાણી ને શોષ કૂવામાં , વરસાદી પાણી ને કૂવા તળાવ દ્વારા ભૂગર્ભમાં ઊતારી તથા વૃક્ષોવાવી એ તો એ પણ ખૂશ રહેશે…

Posted in कहावतें और मुहावरे

प्रशांत मानी त्रिपाठी

हिंदी का थोडा़ आनंद लीजिये ….मुस्कुरायें …

हिंदी के मुहावरे, बड़े ही बावरे है,
खाने पीने की चीजों से भरे है…
कहीं पर फल है तो कहीं आटा-दालें है,
कहीं पर मिठाई है, कहीं पर मसाले है ,
चलो, फलों से ही शुरू कर लेते है,
एक एक कर सबके मजे लेते है…

आम के आम और गुठलियों के भी दाम मिलते हैं,
कभी अंगूर खट्टे हैं,
कभी खरबूजे, खरबूजे को देख कर रंग बदलते हैं,
कहीं दाल में काला है,
तो कहीं किसी की दाल ही नहीं गलती है,

कोई डेड़ चावल की खिचड़ी पकाता है,
तो कोई लोहे के चने चबाता है,
कोई घर बैठा रोटियां तोड़ता है,
कोई दाल भात में मूसरचंद बन जाता है,
मुफलिसी में जब आटा गीला होता है,
तो आटे दाल का भाव मालूम पड़ जाता है,

सफलता के लिए कई पापड़ बेलने पड़ते है,
आटे में नमक तो चल जाता है,
पर गेंहू के साथ, घुन भी पिस जाता है,
अपना हाल तो बेहाल है, ये मुंह और मसूर की दाल है,

गुड़ खाते हैं और गुलगुले से परहेज करते हैं,
और कभी गुड़ का गोबर कर बैठते हैं,
कभी तिल का ताड़, कभी राई का पहाड़ बनता है,
कभी ऊँट के मुंह में जीरा है,
कभी कोई जले पर नमक छिड़कता है,
किसी के दांत दूध के हैं,
तो कई दूध के धुले हैं,

कोई जामुन के रंग सी चमड़ी पा के रोई है,
तो किसी की चमड़ी जैसे मैदे की लोई है,
किसी को छटी का दूध याद आ जाता है,
दूध का जला छाछ को भी फूंक फूंक पीता है,
और दूध का दूध और पानी का पानी हो जाता है,

शादी बूरे के लड्डू हैं, जिसने खाए वो भी पछताए,
और जिसने नहीं खाए, वो भी पछताते हैं,
पर शादी की बात सुन, मन में लड्डू फूटते है,
और शादी के बाद, दोनों हाथों में लड्डू आते हैं,

कोई जलेबी की तरह सीधा है, कोई टेढ़ी खीर है,
किसी के मुंह में घी शक्कर है, सबकी अपनी अपनी तकदीर है…
कभी कोई चाय-पानी करवाता है,
कोई मख्खन लगाता है
और जब छप्पर फाड़ कर कुछ मिलता है,
तो सभी के मुंह में पानी आ जाता है,

भाई साहब अब कुछ भी हो,
घी तो खिचड़ी में ही जाता है, जितने मुंह है, उतनी बातें हैं,
सब अपनी-अपनी बीन बजाते है, पर नक्कारखाने में तूती की आवाज कौन सुनता है, सभी बहरे है, बावरें है ये सब हिंदी के मुहावरें हैं…

ये गज़ब मुहावरे नहीं बुजुर्गों के अनुभवों की खान हैं…
सच पूछो तो हिन्दी भाषा की जान हैं..!

🙏🏽🌹

Posted in कहावतें और मुहावरे

ભડલીવાક્યો


📯📜ભડલીવાક્યો

ભારતના લોકસાહિત્યમાં ભડલીવાક્યો લોકકવિ તથા જનતાના જ્યોતિષી તરીકે માત્ર ગુજરાત, રાજસ્થાન, ઉત્તર પ્રદેશ અને પંજાબમાં જાણીતા છે. મોટાભાગે તેમાં વરસાદની આગાહીઓ કરવામાં આવી છે. વાદળ, વીજળી, વાયુ, તાપ, મેઘગર્જના કે મેઘધનુષ વગેરે ચિન્હો જોઈને ચાર-છ માસ અગાઉથી વરસાદ ક્યારે અને કેવો પડશે તેની આગાહી ભડલીવાક્યોમાં જોવા મળે છે. એ આગાહીમાં ખેડૂતો ખૂબ શ્રદ્ધા ધરાવે છે અને તેના આધારે વર્ષમાં ક્યો પાક થશે કે નહિ થાય તેની વિચારણા ખેડૂતો અગાઉથી કરે છે.

દંતકથા

ગુજરાતમાં મારવાડના જોશી ઉધડ (હુદડ)નું નામ ખૂબ લોકજીભે ચઢેલું છે. આ ઉધડ જોશીએ સિદ્ધરાજ જયસિંહને સિદ્ધપુર (શ્રીસ્થળ)માં તેણે બંધાવેલા રુદ્રમહાલયનું ખાતમુહૂર્ત કાઢી આપ્યું હતું તેવી દંતકથા પ્રચલિત છે. શેષનાગના માથા ઉપર ખીંટી વાગે તેવું મુહૂર્ત ઉધડ જોશીએ રાજાને આપેલું હતું. પણ બીજા ઈર્ષાળુ બ્રાહ્મણોની શીખવણીથી રાજાએ ખાતમુહૂર્તની ખીંટી શેષનાગના માથે વાગી છે કે નહિ તેની ખાતરી કરી આપવા ઉધડજોશીને આગ્રહ કર્યો. રાજાનો અતિ આગ્રહ જોઈ ઉધડ જોશીએ ખાતમુહૂર્તની ધરતીમાં ખોડેલી ખીંટી ખેંચવાનું રાજાને કહ્યું. ખીંટી ખેંચતા જ ધરતીમાંથી લોહીની ધારા ફૂટી. આ ચમત્કાર જોઈ રાજા તથા બીજા બ્રાહ્મણો ચકિત થઈ ગયા. નારાજ થયેલા ઉધડે રાજાને ખીંટી ફરી ધરતીમાં દાબી દેવાનું કહ્યું. રાજાએ તે પ્રમાણે ખીંટી પુન: દબાવી દીધી પણ શેષનાગ આગળ સરકી જવાથી તે ખીંટી શેષનાગના માથાને બદલે પૂંછડી પર બેઠી. આ રીતે રાજાની હઠથી જોશીએ આપેલું શ્રેષ્ઠ મુહૂર્ત હાથથી ગયું અને તેથી રુદ્રમાળનો વિધર્મીઓને હાથે નાશ થયો.

આ ઉધડ (હુદડ) જોશીની એકની એક પુત્રીનું નામ ભડલી હતું એવી લોકમાન્યતા છે. ભડલી અને ઉધડ બેઉ ઘેટાં-બકરાં ચરાવતાં અને વનમાં રખડતાં. તે બેઉને આકાશના રંગ, વાદળ, વાયુ, મેઘધનુષ, વૃષ્ટિ, વીજળી વગેરે પ્રકૃતિની લીલાના ફેરફારોનું અવલોકન-અભ્યાસ કરવામાં ખૂબ રસ પડતો. એ અભ્યાસને પરિણામે પિતા-પુત્રી વર્ષાની આગાહીઓના દોહરા-ચોપાઈ રચી લલકારવા લાગ્યાં અને તે જનતામાં પ્રચાર પામ્યાં.

👆લાસ્ટ DYSO મા આનો ઉલ્લેખ હતો ….

 Nilam Parmar

Posted in कहावतें और मुहावरे

घाटों के शहर बनारस के लिये कहावत प्रसिद्ध है


घाटों के शहर बनारस के लिये कहावत प्रसिद्ध है :-

रांड़,सांड़,सीढ़ी,सन्यासी
इनसे बचे तो सेवै काशी।

जयशंकर प्रसाद की गुंडा कहानी के नन्हकू सिंह के मिजाज वाले शहर को देखने को उत्सुक थे।चकाचक बनारसी की “आयल हौ जजमान चकाचक“, “कस बे चेतुआ दाब से टेटुआ को देखत है?” सुन चुके थे। बनारस के उपकुलपति (शायद इकबाल नारायण) कहा करते थे- ‘बनारस इज अ सिटी व्हिच हैव रिफ्यूस्ड टु मार्डनाइज इटसेल्फ’। इंकार कर दिया हमें नहीं बनना आधुनिक।

इसी मूड के लोगों में बाद में तन्नी गुरू भी जुड़े बमार्फत काशीनाथ सिंह जिनसे जब किसी ने पूछा-‘किस दुनिया में हो गुरू ! अमरीका रोज-रोज आदमी को चन्द्रमा पर भेज रहा है और तुम घण्टे-भर से पान घुला रहे हो ?’’

मोरी में ‘पंचू’ से पान की पीक थूककर बोले—‘देखौ ! एक बात नोट कर लो ! चन्द्रमा हो या सूरज—भोंसड़ी के जिसको गरज होगी, खुदै यहाँ आएगा। तन्नी गुरू टस-से-मस नहीं होंगे हियाँ से ! समझे कुछ ?’

होली के अवसर पर होने वाले अस्सी मुहल्ले में होने अश्लील कवि सम्मेलन के किस्से हम लोगों में प्रचलित थे। दुनिया के तनाव से बेपरवाह मस्ती के आलम में डूबे रहने वाले शहर बनारस के बारे में कहा जाता है:-

जो मजा बनारस में
वो न पेरिस में न फारस में।

ये बनारस है

Posted in कहावतें और मुहावरे

देहाती कहावतें


कुछ देहाती कहावतें

१. मरद के बात हाथी के, दाँत जे निकलल से निकलल

२. बेल पाकल, त कौआ के बाप ले की ?

३. निचिंत सूते कुम्हरा, माईट न ल जाय चोर

४. केओ मुए केओ जिए, सुथरा (साधू) घोईर बतासा पिए

५. जोलहा जानैथ जौ काटे ?

६. जेहेन छैथ देवी, तेहेन कोदो के अक्षत

७. बुरबक कनियाँ के नौ आना खोइंछ

८. मुँह जेना मुँह नै आ रुपैया मुंह देखौनि

९. बड़ घूँघट मुदा ताकलो चाहीं

१०. छुटल घोड़ी भुसैले ठाढ़

११. बुरबक गेल माछ मारे टाप एला हेराय

१२. सोझ के मुँह कुक्कुर चाटे

१३. हाथी के आगा पाछाँ बुझैबे ने करे

१४. भात दाइल केकरो, परोइस के बइसल मंगरो

१५. कौआ कपूर खेने उज्जर होइए ?

१६. जेक्कर मउगी दंतुलि, ओक्कर बड़ भाग
दाँत स हँड़िया खखोर के खा गेल, बसिया के कोन काज

१७. पाकल रोटी से जुरियाबे जेकरा अप्पन बेले न आबय

१८. सब कुक्कुर कासी जाय त हांडी के ढूंढ़े

१९. सम्पति के सिंगार, बिपति के आहार

२०. सास पुतोहु एक्के होइहें, भाभा कूटन (झगड़ा लगाने वाले) घर चलि जइहें

२१. सास न ननंद, घर अपन आनंद

२२. काम करे नथबाली, लग जाए चिरकुटही के

२३. गुरु के गुरु, बजनियाँ के बजनियाँ (बहुत से गुण)

२४. जे रोगिया के भावे, सेह बैदा फरमावे

२५. लड़ पड़ोसिन (परंतु) दीद (लाज) रख

२६. जेने गेलौ खेरो (घास) रानी, लेने गेलौ आईग पानी

२७. झगड़ा के घर हाँसी, रोग के घर खाँसी

२८. भोर भये मनुख सब जागे, हुक्का चिलम बाजन लागे

२९. खैनी खाय न पीयैनि पिये, से नर बताबह केना जिए

३०. चोरवा के मोन बसे ककरी के खेत में

३१. चोर जइसने हीरा के, तइसने खीरा के

३२. चोर जाने मंगनी के बासन ?

३३. करे न खेती परे न फंद, घर घर नाचे मूसरचंद

३४. सावन मास बहे पुरवैया (बरसात न होने के संकेत), बेचह बैल, कीनह गइया (खेत कोड़ने की जरुरत न होगी)

३५. नाचे-कूदे तूरे तान (एक्टिव), तेकरे दुनियाँ राखे मान

३६. जेक्कर चून, तेकर पुन्न

३७. पेट भारी सौं माथ भारी

३८. केकरो भंट्टा (बैगन) बैरी, केकरो भंटा पथ्य

३९. फेर मुंड़ेलों बेल तर

४०. खा के पसरी माइर के ससरी

साभार : भारतेन्दु कुमार दास

Posted in कहावतें और मुहावरे, छोटी कहानिया - १०,००० से ज्यादा रोचक और प्रेरणात्मक

भोजपुरी कहावतें


तीन सौ एक भोजपुरी कहावतें हिंदी अनुवाद एवं अर्थ सहित।

प्रस्तुत हैं तीन सौ एक भोजपुरी कहावतें विशेषकर देवरियाई (देवरिया जनपद की) जनता द्वारा बोली जानेवाली।
ये कहावतें मैंने अपने गाँव और आसपास के क्षेत्रों में सुनी हैं। ये कहावतें अभोजपुरी महानुभावों की समझ में भी आएँ, इसलिए प्रत्येक कहावत के नीचे उनका शब्दशः हिन्दी अनुवाद और व्याख्या भी दे दिया गया है।
इन कहावतों में भोजपुरिया समाज और माटी की महक है तथा है उनके चिंतन की पराकाष्ठा। ये कहावतें भोजपुरिया समाज की प्रतिबिम्ब हैं। पढ़िए और देखिए कि इन एक-एक पंक्तियों में कितना सार भरा हुआ है।
जय हिन्द।। जय भारत।।

1. लाठी कपारे भेंट नाहीं अउरी बाप-बाप चिल्ला।

अनुवाद- लाठी सिर से लगी नहीं और बाप-बाप चिल्लाए।

अर्थ- नखरेबाजी।

2. धान गिरे बढ़ भाग,गोहूँ गिरे दुरभाग।

अनुवाद- धान गिरे बढ़ भाग्य, गेहूँ गिरे दुरभाग्य।

अर्थ- खेत में अगर धान की खड़ी फसल गिरती है तो धान की उपज अच्छी होती है लेकिन गेहूँ की फसल गिर जाए तो उपज अच्छी नहीं होती। यानि गिरी हुई धान की फसल के दाने निरोग और बड़े होते हैं जबकि गेहूँ गिर जाए तो उसके दाने छोटे-छोटे और सारहीन हो जाते हैं।

३. लाल,पीयर जब होखे अकास, तब नइखे बरसा के आस।

अनुवाद- लाल, पीला जब हो आकाशा,तब नहीं है वर्षा की आशा।

अर्थ- अगर आकाश का रंग लाल और पीला हो तो बारिश की संभावना नहीं होती।

४. खेती, बेटी, गाभिन गाय, जे ना देखे ओकर जाय।

अनुवाद- खेती,बेटी गाभिन गाय, जो ना देखे, उसकी जाए।

अर्थ- खेती,बेटी और गाभिन गाय की देख-रेख करनी पड़ती है। यानि अगर आप इन तीनों पर नजर नहीं रखेंगे तो आप को पछताना पड़ सकता है।

5. काछ कसौटी सांवर बान।
ई छाड़ि मति किनिह आन।

अर्थ- दो दाँत और भूरे रंग वाला बैल अच्छा माना जाता है।

6. चिरई में कउआ,मनई में नउआ।

अनुवाद- चिड़िया में कौआ,मनई में नउआ (हजाम)।

अर्थ- पक्षियों में कौवा और आदमियों में हजाम बहुत चतुर होते हैं।

7. बाढ़े पूत पिता की धरमा,
खेती उपजे अपनी करमा।

अर्थ- पिता के अच्छे कर्मों से पुत्र की
उन्नति होती है और अपनी मेहनत
से ही खेत में अच्छी पैदावार होती है।

8. निरबंस अच्छा लेकिन बहुबंस नाहीं अच्छा।

अनुवाद- निरवंश अच्छा लेकिन बहुवंश नहीं अच्छा।

अर्थ- संतान हो तो अच्छे गुण वाली,
नहीं तो हो ही न।

9. खड़ी खेती,गाभिन गाय,
तब जान जब मुँह में जाय।

अनुवाद- खड़ी खेती, गाभिन गाय,तब जानिए जब मुँह में जाए।

अर्थ- खड़ी फसल और गाभिन गाय का भरोसा नहीं होता यानि जबतक फसल कटकर खलिहान में न आ जाए तबतक उसके नष्ट होने की संभावना बनी रहती है और गाभिन गाय भी जबतक बच्चा न जन दे तबतक उसका भी भरोसा नहीं।

10. जइसन खाइ अन, वइसन रही मन।

अनुवाद- जैसा खाएँगे अन्न, वैसा रहेगा मन।

अर्थ- हम क्या खाते हैं,उसका प्रभाव आचरण और मनोवस्था पर भी पड़ता है।

11. पहीले दिन पहुना,दूसरे दिन ठेहुना,तीसरे दिन केहुना।

अर्थ- रिस्तेदारी में ज्यादे दिन रहने
से धीरे-धीरे इज्जत कम होने
लगती है।

12. बेटी के बेटा कवने काम,
खइहें इहँवा चेटइहें गाँव।

अनुवाद- बेटी के बेटा किस काम के, खाएँगे यहाँ जाएँगे अपने गाँव।

अर्थ- दूर रहनेवाले समय पर काम नहीं आते।

13. घोड़ा की पिछाड़ी अउरी हाकिम की
अगाड़ी कबो नाहीं जाए के चाहीं।

अनुवाद- घोड़ा की पीछे और अधिकारी के आगे कभी
नहीं जाना चाहिए।

अर्थ- घोड़ा के पीछे जाने पर उसके लात मारने का खतरा रहता है जबकि अपने से बड़े अधिकारी के आगे-आगे करने पर उसके क्रोधित होने की संभावना होती है।

14. बड़ संग रहिअ त खइहS बीड़ा पान,
छोट संग रहिअ त कटइहS दुनु कान।

अनुवाद- बड़ संग रहेंगे तो खाएंगे बीड़ा पान,छोट संग रहेंगे तो कटाएँगे दोनों कान।

अर्थ- सज्जन का संग अच्छा है जबकि दुष्टों
का संग करने से हानि होती है।

15. आपन इज्जत अपनी हाथे में हअ।

अनुवाद- अपनी इज्जत अपने हाथ में होती है।

अर्थ- अपनी इज्जत हम खुद ही बना के रख सकते हैं।

16. अपनी गली में त एगो कुत्ता शेर होला।

अनुवाद- अपनी गली में एक कुत्ता भी शेर होता है।

अर्थ- अपने घर, गाँव, क्षेत्र आदि में सभी बहादुर होते हैं।

17. आपन भला त सब चाहेला।

अनुवाद- अपना भला तो सब चाहते हैं।

अर्थ- आदमी वही जो दूसरे के अच्छे की भी सोंचे केवल अपना ही नहीं।

18. कहले पर धोबिया गदहवा पर नाहीं चढ़ेला।

अनुवाद- कहने पर धोबी गदहा पर नहीं बैठता।

अर्थ- कुछ लोग कहने पर वह काम नहीं करते जबकि अपने मन से वही काम करते हैं।

19. बानर का जानी आदी के सवाद।

अनुवाद- बंदर क्या जाने अदरक का स्वाद।

अर्थ- सब वस्तु की महत्ता सब लोग नहीं जानते।

२०. कुकुरे की पोंछी केतनो घी लगाव उ टेड़े के टेड़े रही।

अनुवाद- कुत्ते की पूँछ में कितना भी घी लगाइए,
वह टेड़ी की टेड़ी ही रहेगी।

अर्थ- प्रकृति नहीं जाती यानि स्वभाव बना रहता है।

21. गेहूँ की साथे घुनवो पिसाला।

अनुवाद- गेहूँ के साथ घुन भी पिस जाता है।

अर्थ- साथ रहनेवाला भी लपेट में आ जाता है यानि अच्छा होते हुए भी बुरे के साथ रहने पर कभी-कभी बुरी संगति के कारण परेशानी खड़ी हो जाती है।

22. दुधारू गाइ के लतवो सहल जाला।

अनुवाद- दुधारू गाय का लात भी सहा जाता है।

अर्थ- जिस व्यक्ति से अपना फायदा हो अगर वह कुछ उलटा-पुलटा भी करे या बोले तो सहा जाता है।

23. हाथे में पइसा रहेला तब बुधियो काम करेले।

अनुवाद- हाथ में पैसा रहने पर बुद्धि काम करती है।

अर्थ- पास में पैसा रहने पर दिमाग अपने-आप चलता है।

24. पेटवे सब कुछ करावेला।

अनुवाद- पेट ही सबकुछ कराता है।

अर्थ- पेट के कारण ही जीव बुरे से बुरा काम भी करता है।

25. पेट कबो नाहीं भरेला।

अनुवाद- पेट कभी नहीं भरता।

अर्थ- दुनिया में सबकुछ भर सकता है केवल पेट को छोड़कर। यानि बिना खाए काम नहीं चल सकता।

26. करनी ना धरनी,धियवा ओठ बिदोरनी।

अनुवाद- करनी ना धरनी, बेटी ओठ विदोरनी (मुँह बनानेवाली)।

अर्थ- कुछ काम भी न करना और नखरे भी दिखाना।

27. जेतने सरी ओतने तरी।

अनुवाद- जितना सड़ेगा उतना तरेगा।

अर्थ- जितना पुराना उतना ही बढ़िया।

28. का राम की घरे रहले आ का
राम की बने गइले।

अनुवाद- क्या राम के घर रहने से या क्या राम के वन जाने से।

अर्थ- अनुपयोगी व्यक्ति। अयोग्य व्यक्ति।

२९. सब रामायन बीती गइल, सीता केकर बाप।

अनुवाद- सब रामायण खत्म हो गया, सीता किसकी बाप।

अर्थ- अच्छी तरह से समझाने के बाद भी उसी प्रकरण से संबंधित मूर्खतापूर्ण प्रश्न पूछना।

30. रो रो खाई,धो धो जाई।

अनुवाद- रो-रो खाएगा, धो-धो जाएगा।

अर्थ- भोजन सदा प्रसन्न मन से करना चाहिए। अप्रसन्न मन से किया हुआ भोजन शरीर को लाभ नहीं पहुँचाता।

31. भगवान के भाई भइल बारअ।

अनुवाद- भगवान के भाई बने हैं।

अर्थ- जब कोई काम करने में टालमटोल करता है या कहता है कि बाद में करूँगा तो कहा
जाता है। तात्पर्य यह है कि कोई भी काम कल पर नहीं टालना चाहिए।

32. भइंस पानी में हगी त उतरइबे करी।

अनुवाद- भैंस पानी में हगेगी तो (गोबर) ऊपर आएगा ही।

अर्थ- छिपी हुई बात प्रकट हो जाती है। सच्चाई छिप नहीं सकती, बनावट के वसूलों से।

33. सोने के कुदारी माटी कोड़े के हअ।

अनुवाद- सोने की कुदाल माटी कोड़ने के लिए है।

अर्थ- सबको अपनी योग्यतानुसार कार्य करना ही अच्छा होता है।

34.जे गुड़ खाई उ कान छेदाई।

अनुवाद- जो गुड़ खाएगा वो कान छेदाएगा।

अर्थ- गलत काम का परिणाम भी गलत होता है।

35.कमजोर देही में बहुत रीसि होला।

अनुवाद- कमजोर शरीर में बहुत गुस्सा होता है।

अर्थ- कमजोर व्यक्ति को बात-बात पर गुस्सा आता है।

36.बिन घरनी,घर भूत के डेरा।

अनुवाद- बिन औरत, घर भूत के डेरा।

अर्थ- औरत से ही घर,घर लगता है।

37.मानS तS देव नाहीं तS पत्थर।

अनुवाद- मानिए तो देव नहीं तो पत्थर।

अर्थ- विश्वास ही सर्वोपरी है।

38.की हंसा मोती चुने,की भूखे मर जाय।

अनुवाद- कि हंस मोती चुगे,कि भूखे मर जाए।

अर्थ- शेर जब भी खाएगा मांस ही खाएगा। कहने का तात्पर्य यह है कि कुछ व्यक्ति परेशानी उठा लेंगे लेकिन अपने वसूल यानि मान-मर्यादा के खिलाफ नहीं जाएँगे।

39.सब धान बाइसे पसेरी।

अनुवाद- सब धान बाइस ही पसेरी। (पसेरी एक तौल है जो लगभग पाँच किलो के बराबर माना जाता है)

अर्थ- सब एक जैसे। (व्यंग्य में कहा जाता है- एक जैसे गलत लोगों के लिए। जैसे- अगर आप के तीन-चार लड़के हैं और सब कुपात्र ही हैं तो आप अपने बच्चों के लिए कह सकते हैं- सब धान बाइसे पसेरी। )

40.दादा कहने सरसउवे लदीहS।

अनुवाद- दादा कहे सरसों ही लादना (यानि सरसों का ही व्यापार करना)

अर्थ- लकीर के फकीर।

41.सइंया भये कोतवाल,अब डर काहे का।

अनुवाद- सैंया भए कोतवाल तो अब किस बात का डर।

अर्थ- अपने शासन में अपनीवाली करना। यानि जिसकी लाठी उसकी भैंस।

42.बाप ओझा अउरी माई डाइन।

अनुवाद- बाप ओझा (झाड़-फूँक करनेवाला) और माँ डाइन।

अर्थ- विरोधाभास। एक अच्छा तो दूसरा बुरा।

43.रोजो कुँआ खोदS अउरी रोजो पानी पीअS।

अनुवाद- रोज कुँआ खोदना और रोज पानी पीना।

अर्थ- भविष्य के बारे में न सोचना। यानि केवल जो आगे आए उसी पर विचार करनेवाला। अदूरदर्शी व्यक्ति के लिए।

44.आगे नाथ ना पीछे पगहा,खा मोटा के भइने गदहा।

अनुवाद- आगे नकेल ना पीछे पगहा(पशु को बाँधने की रस्सी), खा मोटाकर हुए गदहा।

अर्थ- स्वछंद व्यक्ति। जिसको रोकने-टोकनेवाला कोई न हो और इसलिए वह मनमौजी काम करता हो।

45.आसमाने में थूकबS त मुँहवे पर आई।

अनुवाद- आसमान में थूकेंगे तो अपने मुँह पर ही आएगा।

अर्थ- उलटा-पुलटा काम करके खुद फँसना।

46.इस्क अउरी मुस्क छिपवले से नाहीं छीपेला।

अनुवाद- इश्क और मुश्क छिपाए नहीं छिपता।

अर्थ- प्रेम और कस्तूरी (एक प्रकार का गंधद्रव्य) प्रगट हो ही जाते हैं।

47.आदमी के काम हअए गलती कइल।

अनुवाद- आदमी का काम है गलती करना।

अर्थ- गलती (अनजाने में हुआ गलत काम) आदमी से ही होती है अस्तु क्षमा कर देना ही उचित होता है।

48.भगवान के माया कहीं धूप कहीं छाया।

अनुवाद- भगवान की माया कहीं धूप कहीं छाया।

अर्थ- दुनिया में जो कुछ भी घटित हो रहा है यानि अच्छा या बुरा,वह भगवान की ही कृपा से।

49.काठे के हाड़ी बार-बार नाहीं चढ़ेला।

अनुवाद- काठ की हाड़ी बार-बार नहीं चढ़ती।

अर्थ- किसी (समझदार) का दुरुपयोग एक ही बार किया जा सकता है, बार-बार नहीं।

50.काने के कच्चा।

अनुवाद- कान का कच्चा।

अर्थ- सहज विश्वासी। बिना सोचे-समझे विश्वास करनेवाला।

51.दूनू लोक से गइने पाड़े,न हलुआ मिलल न माड़े।

अनुवाद- दोनों लोक से गए पाण्डेय (ब्राह्मणों की एक उपजाति),न हलुआ मिला न माड़े (माड़-भात में से निकला लसदार थोड़ा गाढ़ा पदार्थ)।

अर्थ- धोबी का कुत्ता न घर का ना घाट का।

52.घर फूटे गँवार लूटे।

अर्थ- अगर घर में फूट पड़ जाए तो उल्लू भी अपना उल्लू सीधा कर लेता है। यानि घर में सदा एकता होनी चाहिए।

53.ना रही बाँस ना बाजी बँसुरी।

अनुवाद- न रहेगा बाँस न बजेगी बाँसुरी।

अर्थ- मूल का ही सफाया।

54.नानी के धन,बेइमानी के धन
अउरी जजमानी के धन नाहीं रसेला।

अनुवाद- ननिहाल,बेइमानी और यजमानी का
धन व्यर्थ ही जाता है। यानि किसी काम का नहीं होता।

55.नानी की आगे ननीअउरे के बखान।

अनुवाद- नानी की आगे ननिहाल का वर्णन।

अर्थ- जिसे सबकुछ मालूम हो,उसे बताना।

56.अंडा सिखावे बच्चा के,ए बच्चा तू
चेंव-चेंव करअ।

अनुवाद- अंडा सिखावे बच्चा को कि ऐ बच्चा तूँ चें-चें कर।

अर्थ- जिसे सबकुछ मालूम हो उसे बताना यानि अज्ञानी होकर ज्ञानी को उपदेश देना।

57.नौ के लकड़ी,नब्बे खर्च।

अनुवाद एवं अर्थ- नौ की लकड़ी,नब्बे खर्च।

58.पाव भरी के देबी अउरी नौ पाव पूजा।

अनुवाद- पावभर की देवी और नौ पाव पूजा।

अर्थ- नौ की लकड़ी,नब्बे खर्च।

59.माई के मनवा गाई जइसन
अउरी पूत के मनवा कसाई जइसन।

अनुवाद- माँ का मन गाय जैसा और पूत का मन कसाई जैसा।

अर्थ- पुत्र कुपुत्र पर माता सदा सुमाता।

60.नाहीं चिन त नाया कीन।

अनुवाद- नहीं पहचान तो नया खरीद।

अर्थ- पारखी न होने पर कोई भी वस्तु
नया ही खरीदना चाहिए।

61. बाभन,कुकुर,हाथी,नाहीं जात के साथी।

अनुवाद- ब्राह्मण,कुत्ता, हाथी, नहीं जाति के साथी।

अर्थ- ब्राह्मण,कुत्ता और हाथी अपनी ही जाति
के सदस्यों के शत्रु होते हैं यानि इनमें आपस में एकता का अभाव होता है।
विशेष- लेकिन हाथी एक झुंड में रहते हैं।

62. बनले के साथी सब केहू ह अउरी बिगड़ले के केहु नाहीं।

अनुवाद- बनने पर साथी सभी पर बगड़ने पर कोई नहीं।

अर्थ- सुख के साथी सभी हैं लेकिन दुख में ना कोय।

63. गइल राज जहवाँ चुगला पइठे, गइल पेड़ जहवाँ बकुला बइठे।

अनुवाद- गया राज्य जहाँ चुगला पैठे, गया पेड़ जहाँ बगुला बैठे।

अर्थ- चुगलखोर राज,परिवार आदि को नष्ट कर देते हैं और वह पेड़ भी
ठूँठ हो जाता है जिसपर बराबर बकुला बैठते हैं।

64. आइल थोर दिन, गइल ढेर दिन।

अनुवाद- आया थोड़ दिन, गया ढेर दिन।

अर्थ- समय बीतते देर नहीं लगती।

65. खिंचड़ी के चारी इआर, दही, पापर, घी, अचार।

अनुवाद- खिंचड़ी के चार यार,दही, पापड़, घी,अँचार।

अर्थ- खिंचड़ी खाने में तब मजा आता है जब साथ में दही,
पापड़, घी, और अँचार भी हो।

66. माघ के टूटल मरद अउरी भादो के टूटल बरध कबो नाहीं जुटेलें।

अनुवाद- माघ महीने में टूटा मर्द और भादों में टूटा बैल कभी नहीं जुटते।

अर्थ- माघ में जिस आदमी की शरीर टूट गई मतलब कमजोर हो गई और भाद्रपद में जिस बैल की शरीर कमजोर हो गई वह फिर कभी तैयार नहीं होती यानि उनका स्वास्थ्य फिर नहीं सुधरता।

67. बेटओ मीठ अउरी भतरो मीठ।

अनुवाद- बेटा भी मीठा और पति भी मीठा।

अर्थ- सबसे मिला हुआ।

68. तेली के लइका भूखे मरे अउरी लोग कहे की पी के मातल बा।

अनुवाद- तेली का लड़का भूखे मरे और लोग कहें कि पीकर मतवाला हो गया है।

अर्थ- किसी चीज का कारण कुछ और हो और कुछ और समझा जाए।

69. के पर करीं सिंगार पिया मोरे आनर।

अनुवाद- किस पर करूँ श्रृंगार, पिया मोरे अंधे।

अर्थ- उस काम को करने से क्या लाभ जिसका
महत्व समझने वाला ही कोई न हो।

70. निरबंस आछा लेकिन बहुबंस नाहीं आछा।

अनुवाद- निर्वंश अच्छा लेकिन बहुवंश नहीं अच्छा।

अर्थ- पुत्र हो तो सदाचारी न तो न ही हो।

71. गइने मरद जिन खइने खटाई अउरी
गइली मेहरारू जिन खइली मिठाई।

अनुवाद- गया मर्द जो खाया खटाई और गई औरत जो खाई मिठाई।

अर्थ- मर्द को खट्टी चीजें और औरतों को
मीठी चीजें कम खानी चाहिए।

72. गइल जवानी फिर ना लौटी, चाहें घी, मलीदा खा।

अनुवाद- गई जवानी फिर नहीं लौटेगी, चाहें घी, मलीदा खा।

अर्थ- एक बार जवानी जाने के बाद फिर कभी भी वापस नहीं आती। कुछ भी करें गया समय वापस नहीं आता।

73. बड़-बड़ घोड़ा दहाइल जा अउरी गदहा पूछे केतना पानी।

अनुवाद- बड़े-बड़े दह जाएँ और गदहा पूछे कितना पानी।

अर्थ- जो बड़ों से न हो वह छोटे करने का दुस्साहस करें (हास्य)। किसी छोटे द्वारा दुस्साहस करने पर कहा जाता है।

74. बतिया मानबी बाकिर खूँटवा ओहि जागि गारबी।

अनुवाद- बात मानूँगा पर खूँटा अपनी जगह पर ही गाड़ूँगा।

अर्थ- दूसरे की सुनना पर करना अपनी वाली ही।

75. हथिया की पेटे जाड़ ह।

अनुवाद- हाथी की पेट से जाड़ा है।

अर्थ- हस्त नक्षत्र से जाड़ा शुरु हो जाता है।

76.आधा माघे कंबर काँधे।

अनुवाद- आधा माघे कंबल कंधे।

अर्थ- आधा माघ महीना बीतते ही जाड़ा कम होने लगता है।

77. माघे जाड़ ना पूसे जाड़, जब बयारी बहे तबे जाड़।

अनुवाद- माघ में जाड़ा ना पूस में जाड़ा,जब हवा बहे तभी जाड़ा।

अर्थ- ठंडी के दिनों में जब हवा बहती है तो ठंडक बढ़ जाती है।

78. अबरे के मेहरारू गाँवभरी के भउजाई।

अनुवाद- दुर्बल की पत्नी गाँवभर की भौजाई।

अर्थ- कमजोर को सभी सताते हैं।

79.आखिर संख बाजल बाकिर बाबाजी के पदा के।

अनुवाद- आखिर शंख बजा लेकिन बाबाजी को पदा के।

अर्थ- काम होना लेकिन बहुत परीश्रम के बाद।

80. आपन अपने ह।

अनुवाद- अपना अपना है।

अर्थ- अपना अपना ही होता है।

81. एक हाथ के ककरी अउरी नौ हाथ के बिआ।

अनुवाद- एक हाथ की ककड़ी और नौ हाथ का बीज।

अर्थ- अफवाह। असत्य बात। किसी छोटी-सी बात को भी बहुत ही बढ़ा-चढ़ाकर बताना।

82. चाल रहे सादा जे निबहे बाप-दादा।

अनुवाद- चाल रहे सादा जो निबहे बाप-दादा।

अर्थ- चाल-चलन ऐसा रखना चाहिए कि जिसका निर्वाह आसानी से हो जाए।

83. पानी पीअs छानी के अउरी गुरु करs जानी के।

अनुवाद- पानी पीजिए छानकर और गुरु कीजिए जानकर।

अर्थ- पानी छानकर पीना चाहिए और सोच समझकर गुरु करना चाहिए।

84. नउआ के देखि के हजामत बड़ी जाला।

अनुवाद- हजाम को देखकर हजामत बढ़ जाती है।

अर्थ- असमय इच्छा करना। आवश्यकता न होने पर भी आसानी से प्राप्त होनेवाली वस्तु का उपयोग करने की इच्छा।

85. ए जबाना में पइसवे भगवान बाs।

अनुवाद एवं अर्थ- आधुनिक युग में पैसा ही भगवान है।

86. लोग न लइका मुँहे लागल करिखा।

अनुवाद- लोग न लड़का, मुँह में लगा कालिख।

अर्थ- बदनामी।

87. केहू खात-खात मुए अउरी केहू खइले बिना मुए।

अनुवाद- कोई खाता-खाता मरे और कोई खाने के बिना मरे।

अर्थ- दुरुपयोग होना। कहीं पर किसी वस्तु की अधिकता और कहीं पर कमी।

88. कबो घानी घाना कबो मुठी चना कबो उहो मना।

अनुवाद- कभी घानी घना, कभी मुट्ठी चना,कभी वह भी मना।

अर्थ- (क)किसी को कभी बहुत इज्जत देना और कभी अपमान करना। (ख)सब दिन होत न एक समाना।

89. जेतने वेकती ओतने कार, नाहीं वेकती नाहीं कार।

अनुवाद- जितने व्यक्ति उतना काम, नहीं व्यक्ति नहीं काम।

अर्थ- जितने लोग रहते हैं उतना ही काम रहता है।

90. जिनगी में उतार-चढ़ाव आवत जात रहेला।

अनुवाद- जिन्दगी में उतार-चढ़ाव आता-जाता रहता है।

अर्थ- सब दिन होत न एक समाना।

91. गाड़ी में दम नाहीं बारी में डेरा।

अनुवाद- गाड़ में दम नहीं बगीचे में डेरा।

अर्थ- डींगबाजी करनेवाले के लिए कहा जाता है। जो केवल बढ़-बढ़कर बातें करे उसके लिए कहा जाता है।

92. घर में दिया बारी के मंदिर में दिया बारल जाला।

अनुवाद- घर में दीपक जलाने के बाद मंदिर में दीपक जलाया जाता है।

अर्थ- पहले आत्मा फिर परमात्मा। पहले अपना काम फिर दूसरे का।

93. सुखे के साथी सब केहु हs।

अनुवाद- सुख के साथी सब हैं।

अर्थ- सुख के साथी सब हैं दुख का है न कोय।

94. घर के ना घाट के माई के न बाप के।

अर्थ- आवारा।

95. का कहीं कुछ कही ना जाता अउरी कहले बिना रही ना जाता।

अनुवाद- क्या कहूँ कुछ कहा नहीं जाता है और कहे बिना रहा नहीं जाता है।

अर्थ- बरदाश्त के बाहर। असह्य।

96. पातर देहरी अन्न के खानि।

अनुवाद- पतली देहली अन्न की खान।

अर्थ- पतला आदमी ज्यादे खाता है।

97. करिया अक्षर भँइस बराबर ।

अर्थ- काला अक्षर भैंस बराबर। (अनपढ़)

98. केहू के ऊँच लिलार देखि के आपन लिलार फोड़ी नाहीं लेहल जाला।

अनुवाद- किसी का ऊँचा मस्तक देखकर अपना मस्तक फोड़ नहीं लेना चाहिए।

अर्थ- किसी की बराबरी करने के लिए उलटा-पुलटा काम नहीं करना चाहिए।

99. गइल भँइस पानी में।

अनुवाद- गई भैंस पानी में।

अर्थ- हानि। घाटा।

100. महँगा रोए एकबार, सस्ता रोए बार-बार।

अर्थ- महँगी वस्तुएँ अधिक दिन चलती हैं और अच्छी भी होती हैं।

101. पूरी के पेट सोहारी से नाहीं भरी।

अनुवाद- पूड़ी का पेट सोहारी से नहीं भरेगा।

अर्थ- रुचि अनुसार भोजन होना चाहिए।

102. सब चाही त काम आँटी।

अनुवाद- सब चाहेंगे तो काम अँटेगा।

अर्थ- अगर सब लोग काम में हाथ बटाएँ तो काम मिनटों में समाप्त हो जाए।

103. सेतिहा के साग गलपुरना के भाजी।

अनुवाद- मुफ्त का साग गलपुरना की भाजी।

अर्थ- किसी वस्तु के होते हुए भी उसे और लाना जैसे लगे की मुफ्त की हो।

104. नेबुआ तs लेगइल सागे में मती डाले।

अनुवाद- नेंबू तो ले गया, साग में मत डाले।

अर्थ- किसी वस्तु के गलत प्रयोग होने की आशंका।

105. छिया-छिया गप-गप।

अनुवाद- छी-छी गप-गप।

अर्थ- किसी वस्तु को खराब भी कहना और उसका उपयोग भी करना।

106. बाबा के धियवा लुगरी अउरी भइया के धियवा चुनरी।

अनुवाद- दादा की बेटी लुगरी और भाई की बेटी चुनरी।

अर्थ- बुआ से अधिक मान बहन का होने पर कहा जाता है। यानि जो रिस्ते में जितना करीब उसका उतना ही मान।

107. सबकुछ खइनी दुगो भुजा ना चबइनी।

अनुवाद- सब कुछ खाया दो भुजा न चबाया।

अर्थ- भरपेट खाने के बाद भी इधर-उधर देखना कि कुछ खाने को मिल जाए।

108. हाथी आइली हाथी आइली पदलसी भढ़ाक दे।

अनुवाद- हाथी आयी, हाथी आयी पादी भढ़ाक दे।

अर्थ- अफवाह फैलने पर कहा जाता है यानि झूठी बात।

109. जवन रोगिया के भावे उ बैदा फुरमावे।

अनुवाद- जो रोगी को अच्छा लगे वही वैद्य बतावे।

अर्थ- किसी को वही काम करने को कहना जो उसको अच्छा लगे।

११०. आन की धन पर कनवा राजा।

अर्थ- दूसरे की वस्तु पर अपना अधिकार समझना।

111. बड़ के लइका पादे त बाबू के हवा खुली गइल अउरी छोट के
पादे त मार सारे पदले बा ।

अनुवाद- बड़ का लड़का पादे तो बाबू का हवा खुल गया और छोट का पादे तो मार साला पाद दिया।

अर्थ- बड़ को इज्जत और छोट का अपमान।

112. बुढ़वा भतार पर पाँची गो टिकुली।

अनुवाद- बुढ़े पति पर पाँच टिकली।

अर्थ- वह काम करना जिसकी आवश्यकता न हो।

113.बेटा अउरी लोटा बाहरे चमकेला।

अनुवाद- पुत्र और लोटा बाहर ही चमकता है।

अर्थ- जैसे लोटे का बाहरी भाग चमकता है वैसे ही पुत्र घर के बाहर नाम रोशन करता है यानि इज्जत पाता है।

114. खेतिहर गइने घर दाएँ बाएँ हर।

अनुवाद- खेतिहर गए घर दाएँ बाएँ हल।

अर्थ- मालिक के हटते ही काम करनेवाला कामचोरी करे।

115. खेत खा गदहा अउरी मारी खा जोलहा।

अनुवाद- खेत खाए गदहा और मार खाए जोलहा।

अर्थ- गलती करनेवाले को सजा न देकर किसी और को देना।

116. खा मन भाता अउरी पहिनS जग भाता।

अनुवाद- खाइए मन भाता और पहनिए जग भाता।

अर्थ- अपने रुचिनुसार भोजन करना चाहिए पर कपड़े ऐसा पहनना चाहिए
जो दूसरों को अच्छा लगे।

117. काम न धाम हे दे बानी हे दे।

अनुवाद- काम न धाम यहाँ हूँ यहाँ।

अर्थ- काम-धाम न करना लेकिन श्रेय लेने की कोशिश करना।

118.मँगनी के चनन, घिसें रघुनंनन।

अनुवाद- मँगनी के चंदन,घिसें रघुनंदन।

अर्थ- दूसरे की वस्तु का दुरुपयोग।

119. गाई गुन बछरू, पिता गुन घोड़ा,
नाहीं ढेर त थोड़ो थोड़ा।

अनुवाद- गाय गुण बछरू, पिता गुण घोड़ा,नहीं अधिक तो थोड़ो-थोड़ा।

अर्थ- गाय का गुण बछड़े में और पिता का गुण घोड़े में
थोड़ा बहुत अवश्य होता है।

120. एगो हरे गाँवभरी खोंखी।

अनुवाद- एक हर्रे,गाँवभर खाँसी।

अर्थ- एक अनार सौ बीमार।

121. बबुआ बड़ा ना भइया, सबसे बड़ा रुपइया।

अर्थ- पैसे का ही महत्व होना।

122. लबर-लबर लंगरो देवाल फानें।

अनुवाद- जल्दी-जल्दी लंगड़ी महिला दीवाल फाँदे ।

भावार्थ :- पारंगत न होते हुए भी आगे बढ़कर कोई काम शुरु कर देना।

123. बूनभर तेल करिआँवभरी पानी।

अनुवाद :- बूँदभर तेल और कमर तक पानी।

भावार्थ :- कम में काम चल जाए फिर भी ज्यादे का उपयोग।

124. गइयो हाँ अउरी भइँसियो हाँ।

अनुवाद :- गाय भी हाँ और भैंस भी हाँ ।

भावार्थ :- गलत या सही का भेद न करते हुए किसी के हाँ में हाँ मिलाना।

125. भगीमाने के हर भूत हाँकेला।

अनुवाद :- भाग्यवान का हल भूत हाँकता (चलाता) है।

भावार्थ :- भाग्यवान का भाग्य आगे-आगे चलता है।

126. दुलारी घिया के कनकटनी नाव।

अनुवाद :- दुलारी बेटी का कनकटनी नाम।

भावार्थ :- ज्यादे दुलार बच्चों को बिगाड़ सकता है।

127. साँचे कहले साथ छुटेला।

अनुवाद :- सच्चाई कहने से साथ छूटता है।

भावार्थ :- सच्चाई कहने से दुश्मनी हो जाती है।

128. साँच के आँच नाहीं लागेला।

अनुवाद :- साँच को आँच नहीं।

भावार्थ :- सच्चा का अहित नहीं होता ना ही डर।

129. हँसुआ की बिआहे में खुरपी के गीत।

अनुवाद :- हँसुआ की विवाह में खुरपी का गीत।

भावार्थ :- जहाँ जो करना चाहिए वह न करके कुछ और करना।

130. साँपे के काटल रसियो देखी के डेराला।

अनुवाद :- जिसको साँप काट देता है वह रस्सी को भी देखकर डरता है।

भावार्थ :- दूध का जला छाछ भी फूँककर पीता है।

131. जइसन देखीं गाँव के रीती ओइसन उठाईं आपन भीती।

अनुवाद :- जैसा देखें गाँव की रीत वैसा उठाएँ अपनी भीत।

भावार्थ :- समय को देखते हुए काम करें।

132. दूसरे की कमाई पर तेल बुकुआ।

भावार्थ :- दूसरे के पैसे से मौजमस्ती करना।

133. उपास से मेहरी के जूठ भला।

अनुवाद :- उपास से अपनी पत्नी का जूठ अच्छा।

भावार्थ :- बहुत कुछ न होने से कुछ होना भी ठीक है।

134. मारे छोहन छाती फाटे अउरी आँसू के ठेकाने नाहीं।

अनुवाद :- मारे प्रेम से छाती फाटे और आँसू का ठिकाना ही नहीं।

भावार्थ :- दिखावामात्र। घड़ियाली आँसू बहाना।

135. जवने खातिर अलगा भइनीऽ उहे परल बखरा।

अनुवाद :- जिसके लिए अलग हुआ वही मेरे हिस्से में आ गया।

भावार्थ :- अनचाहा काम आदि जो करना पड़े।

136. ना नीमन गीती गाइबी, ना दरबार धके जाइबी।

अनुवाद :- ना अच्छा गीत गाऊँगा ना दरबार पकड़कर जाऊँगा।

भावार्थ :- जानबूझकर हमेशा गलत काम ही करना।

137. जइसन बोअबऽ, ओइसन कटबऽ।

अनुवाद :- जैसा बोएँगे, वैसा काटेंगे।

भावार्थ :- कर्म के अनुसार फल की प्राप्ति।

138. कोदो देके नइखीं पढ़ले।

अनुवाद :- कोदों देकर नहीं पढ़ा हूँ।

भावार्थ :- अपने आप को मूर्ख नहीं समझना।

139. सुखे सिहुला दुखे दिनाइ, करम फूटे तS फाटे बेवाइ।

भावार्थ :- सुख में सिहुला (एक त्वचा रोग) होता है, दुख में दिनाइ (एक प्रकार का खाज रोग)
और जब कर्म ही फूट जाता है तो पैर में बिवाई फट जाती है।

140. सउती के रीसि कठवती पर।

अनुवाद :- सौत का गुस्सा कठौत पर।

भावार्थ :- गुस्सा किसी और का और निकालना किसी और पर।

141. एक तऽ बानर दूसरे मरलसी बीछी।

अनुवाद :- एक तो वानर दूसरे मार दी बिच्छी।

भावार्थ :- एक तो करेला दूजा नीम चढ़ा।

142. आँधर गुरु बहिर चेला, माँगे गुड़ ले आवे ढेला।

अनुवाद- अंधा गुरु बहरा चेला,माँगे गुड़ लाए ढेला।

भावार्थ :- उलटा काम करना।

143. कोरा में लइका अउरी गाँवभरी ढ़िढोरा।

अनुवाद :- गोदी में लड़का और गाँवभर में ढ़िढोरा।

भावार्थ :- वास्तविकता को छोड़ अफवाह पर ध्यान।

144. मन चंगा तऽ कठवती में गंगा।

भावार्थ :- मन साफ होना चाहिए।

145. चिउरा के गवाह दही।

अनुवाद-चिउड़ा का गवाह दही।

अर्थ- एक ही थैली के चट्टे-बट्टे।

146. का अंधरा की जगले अउरी का ओकरी सुतले।

अनुवाद- क्या अंधे व्यक्ति के जगने से और उसके सोने से।

अर्थ- अनुपयोगी।

147. केहु कही दी की कउआ कान लेगइल, तs आपन कान टोवबs आकि कउआ की पीछे दउड़बs।

अनुवाद- कोई कह देगा कि कौआ कान ले गया तो अपना कान देखेंगे या कौआ के पीछे भागेंगे।

अर्थ- अफवाह पर ध्यान न देकर वास्तविकता जानें।

148. बेहाया की पीठी पर रूख जामल ओकरा खातिर छाहें हो गइल।

अनुवाद- बेहया की पीठ पर पेड़ जम गया तो उसके लिए छाया हो गया।

अर्थ- निर्लज्जता से बाज न आना।

149. दान की बछिया के दाँत नाहीं गिनल जाला।

अनुवाद- दान की बछिया के दाँत नहीं गिनते।

अर्थ- मुफ्त में मिल रही वस्तु के अवगुण नहीं देखते।

150. जे ऊँखियारे ऊँखी नाहीं दी ऊ कलुहारे मिठा देई।

अनुवाद- जो गन्ने के खेत में गन्ना नहीं देगा वह
कोल्हुआड़ (गुड़ पकाने की जगह) में गुड़ देगा।

अर्थ- बड़बोला।

151. मुराइलो हँसुआ अपनीए ओर खींचेला।

अनुवाद- भोथरा हँसुआ भी अपनी ओर ही खींचता है।

अर्थ- पक्षपात करना।

152.चिरई के जान जा, लइकन के खेलौना।

अनुवाद- चिड़िया का जान जाए और बच्चों का खिलौना।

अर्थ- दूसरे के कष्ट को नजरअंदाज करना।

153. ना चलनी में पानी आइ ना मूंजी के बरहा बराई।

अनुवाद- ना चलनी में पानी आएगा ना मूँज का बरहा बन पाएगा।

अर्थ- असम्भव काम।

154. सूप त सूप चलनियो हँसे जवने में छपन गो छेद।

अनुवाद- सूप तो सूप छलनी भी हँसे जिसमें छप्पन छेद होता है।

अर्थ- अवगुणी व्यक्ति द्वारा दूसरे की कमियाँ निकालना।

155. बीछी के मंतरिए ना जाने अउरी साँपे की बिअली में हाथ डाले।

अनुवाद- बिच्छी का मंतर ही न जाने और साँप के बिल में हाथ डाले।

अर्थ- नासमझ होते हुए भी समझदार बनने का दिखावा करना।

156. लाते के देवता बाती से ना मानेला।

अनुवाद- लात का देवता बात से नहीं मानता है।

अर्थ- दुष्ट को समझाने से कोई फायदा नहीं।

157. राम मिलवने जोड़ी एगो आँधर एगो कोढ़ी।

अनुवाद- राम मिलाए जोड़ी एक आँधर एक कोढ़ी।

अर्थ- जो जैसा रहता है उसकी संगति भी वैसी ही मिल जाती है।

(दानी को दानी मिले, मिले सोम को सोम
अच्छा को अच्छा मिले, मिले डोम को डोम।)

158. जेकर बनरिया उहे नचावे, दूसर जा त काटे धावे।

अनुवाद- जिसकी बन्दरिया वही नचावे, दूसरा जा तो काटे धावे।

अर्थ- जिसकी जो वस्तु होती है उसका उपयोग वही अच्छी तरह कर सकता है।

159. आई आम चाहें जाई लबेदा।

अनुवाद- आएगा आम या जाएगा लबेदा।

अर्थ- हानि-लाभ की परवाह न करते हुए काम करना।

160. अपनी दही के केहु खट नाहीं कहेला।

अनुवाद- अपनी दही को कोई खट्टा नहीं कहता है।

अर्थ- अपनी वस्तु आदि की कोई बुराई नहीं करता है।

161. सब धन-धाम सरीरिएले।

अनुवाद- सब धन-धाम शरीर तक ही।

अर्थ- जबतक शरीर ठीक है तभी तक धन कमाया जा सकता है या घूमा (तीर्थयात्रा) जा सकता है।

162. रोवे गावे तूरे तान, ओकर दुनिया राखे मान।

अर्थ- नंगा (निर्लज्ज होकर हंगामा करनेवाला) की बात सब लोग मान लेते हैं।

163.रोवहीं के रहनी तवले अँखिए खोदा गइल।

अनुवाद- रोने को था ही तभी आँख खुद गई।

अर्थ- इच्छित काम होना। जैसा चाहना वैसा (घटना, काम आदि) हो जाना (नकारात्मक)।
जवन रोगिया के भावे उ बैदा फरमावे।

164. बढ़ जाती बतिअवले अउरी छोट जाती लतिअवले।

अर्थ- सभ्य बात से समझता है जबकि असभ्य (नीच) मारपीट से।

165. ए कुकुर तू काहें दूबर, दू घर के आवाजाई।

अनुवाद- ऐ कुक्कुर तुम क्यों दुर्बल, दो घर का आना-जाना।

अर्थ- धोबी का कुत्ता न घर का न घाट का।

166. करिया बाभन गोर चमार।

अनुवाद- काला ब्राह्मण गोर चमार।

अर्थ- दोनों बहुत तेज (ढीठ) होते हैं।

167. गोर चमाइन गर्भे आनर।

अनुवाद- गोर चमाइन घमंड से अंधी।

अर्थ- गोर चमाइन को घमंड होता है।

168. घीव देख बाभन नरियात।

अनुवाद- घी देखते ही ब्राह्मण चिल्लाए।

अर्थ- मनचाही वस्तु मिलने पर भी नाटक करना।

169. तीन जाति अलगरजी, नाऊ, धोबी, दर्जी।

अर्थ- हजाम, धोबी और दर्जी बेपरवाह होते हैं।

170. तीन जाति गड़िआनर, ऊँट, बिदारथी, बानर।

अर्थ- ऊँट, विद्यार्थी और वानर अविवेकी होते हैं।

171. अहिर मिताई कब करे जब सब मीत मरी जाए।

अनुवाद- अहिर से दोस्ती जब करे जब सब दोस्त मर जाएँ।

अर्थ- अहिर से दोस्ती अच्छी नहीं होती।

172. छत्री के छौ बुधी, बभने के बारह, अहिरे के एके बुधी
बोलब त मारबी।

अनुवाद- क्षत्रिय की छह बुद्धि, ब्राह्मण की बारह, अहिर
की एक ही बुद्धि बोलोगे तो मारूँगा।

173. बाभन मुअतो खाला अउरी जिअतो खाला।

अनुवाद- ब्राह्मण मरकर भी खाता है और जीते भी खाता है।

अर्थ- ब्राह्मण से कभी पीछा नहीं छूटता।

174. जे पंडीजी बिआह करावेने उहे पिंडो परावेने।

अनुवाद- जो पंडित विवाह कराता है वही पिंडदान भी।

अर्थ- अच्छा बुरा दोनों करना।

175. बभने में तिउआरी, कटहल के तरकारी अउरी हैजा के बेमारी।

अनुवाद- ब्राह्मण में तिवारी और कटहल की तरकारी एवं हैजा की बीमारी।

अर्थ- तीनों का भरोसा नहीं।

176. (बभने के)एक बोलावे तेरह धावे।

अनुवाद- ब्राह्मण को एक बार बुलाइए, तेरह बार आएगा।

अर्थ- ब्राह्मण खाने के लिए लालची होते हैं।

177. बिना बुलावे कुकुर धावे।

अनुवाद- बिना बुलाए कुत्ता जाए।

अर्थ- बिना बुलाए कहीं नहीं जाना चाहिए।

178. धन के बढ़ल अछा हS, मन के बढ़ल नाहीं।

अनुवाद एवं अर्थ- धन का बढ़ना अच्छा है, मन का बढ़ना नहीं।

179. अकेले मियाँ रोवें की कबर खानें।

अनुवाद- अकेले मियाँ रोएँ कि कब्र खोदें।

अर्थ- अकेला चना भाड़ नहीं फोड़ता।

180. आन की धन पर तीन टिकुली।

अनुवाद- दूसरे की धन पर तीन टिकुली।

अर्थ- दूसरे की धन पर ऐश करना।

181. आन की धन पर तेल बुकुआ।

अनुवाद- दूसरे की धन पर तेल बुकुवा।

अर्थ- दूसरे की धन पर मजे करना।

बुकुवा= पानी के साथ पीसी हुई सरसों (जिसे तेल के साथ शरीर पर मलते हैं)
विशेषकर बच्चों, नई नवेली दुल्हन और जच्चा को।

182. इ कढ़ावें त उ घोंटावें।

अनुवाद- ये कुछ कहें तो वे हामी भरें।

अर्थ- गहरी यारी।

183. उखड़े बार नाहीं अउरी बरियार खाँव नाव।

अनुवाद- उखड़े बाल नहीं और बहादुर खाँ नाम।

अर्थ- मिट्टी के शेर। बनावटी वीर।

184. काम के न काज के, दुश्मन अनाज के।

अर्थ- अयोग्य पर खदक्कड़ (पेटू)।

185. कुत्ता काटे अनजान के अउरी बनिया काटे पहचान के।

अर्थ- कुत्ता अपरिचित को काटता है और बनिया पहचानवाले को ठगता है।

186. बिधी के लिखल बाँव ना जाई।

अनुवाद- विधि का लिखा गलत नहीम होगा।

अर्थ- विधि का लिखा अवश्य घटित होगा।

187. गइल माघ दिन ओनतीस बाकी।

अनुवाद- गया माघ दिन उनतीस बाकी।

अर्थ- समय (अच्छा हो या बुरा) व्यतीत होते देर नहीं लगती।

188. गाइ ओसर अउरी भँइस दोसर।

अनुवाद- गाय पहलौठी और भैंस दूसरे।

अर्थ- पहली बार ब्याई हुऊ गाय और दूसरी बार ब्याई हुई भैंस अच्छी मानी जाती हैं।

189. जेकरी छाती बार नाहीं, ओकर एतबार नाहीं।

अनुवाद- जिसके सीने पर बाल नहीं, उसका भरोसा नहीं।

अर्थ- जिस मर्द के सीने पर बाल न हो, उसका भरोसा नहीं करना चाहिए।

190. मुरुगा ना रही त बिहाने नाहीं होई।

अनुवाद- मुर्गा नहीं रहेगा तो सुबह नहीं होगी।

अर्थ- किसी के बिना कोई काम नहीं रुकता।

191. देखादेखी पाप अउरी (और) देखादेखी धरम।

अर्थ- देखादेखी लोग अच्छे और बुरे कर्म करते हैं।

192. जे केहु से ना हारे उ अपने से हारेला।

अनुवाद एवं अर्थ- जो किसी से नहीं हारता है उसे किसी अपने (सगे) से हारना पड़ता है।

193. नरको में ठेलाठेली।

अनुवाद- नरक में भी ठेलाठेली।

अर्थ- कहीं भी आराम नहीं।

194. चाल करेले सिधरिया अउरी रोहुआ की सीरे बितेला।

अनुवाद- चाल करती है सिधरी और रोहू के सिर बितता है।

अर्थ- गल्ती करे कोई और, पकड़ा जाए कोई और।

195. करजा के खाइल अउरी पुअरा के तापल बरोबरे हS।

अनुवाद- कर्जा का खाना और पुआल तापना बराबर होता है।

अर्थ- कर्जा लेना अच्छा नहीं होता।

196. ढुलमुल बेंट कुदारी अउरी हँसी के बोले नारी।

अनुवाद- हिलता बेंत कुदाल का और हँस के बोले नारी।

अर्थ- दोनों से बचिए, खतरा कर सकती हैं।

197. कनवा के देखि के अँखियो फूटे अउरी कनवा बिना रहलो न जाए।

अनुवाद- काना व्यक्ति को देखकर आँख भी फूटे और उसके बिना काम भी न चले।

अर्थ- ऐसे व्यक्ति से घृणा करना जिसके बिना काम न चले।

198. हरिकल मानेला परिकल नाहीं मानेला।

अनुवाद- हड़कल मान जाता है लेकिन परिकल नहीं मानता है।

हड़कल यानि पानी के अभाव में एकदम कड़ा हो
गया (खेत) जिसमें हल भी नहीं धँसता है ।
(परिकल यानि वह व्यक्ति जिसे किसी चीज का चस्का लग गया हो
और उसके लिए वह उस काम को बार-बार करता हो)

अर्थ- खेत अगर हड़क जाए तो उसे धीरे-धीरे खेती योग्य बनाया
जा सकता है लेकिन परिकल व्यक्ति कतई नहीं मानता।

199. जेकर बहिन अंदर ओकर भाई सिकनदर।

अनुवाद- जिसकी बहन अंदर उसका भाई सिकंदर।

अर्थ- भाई अपने विवाहित बहन के घर में बेखौफ आता जाता है।

200. नाचे कूदे बंदर अउरी (और) माल खाए मदारी।

अर्थ- किसी दूसरे के मेहनताने पर ऐश करना।

201. रहे निरोगी जे कम खाया, काम न बिगरे जो गम खाया।

अर्थ- कम खाना और गम खाना अच्छा होता है।

202. केरा (केला), केकड़ा, बिछू, बाँस इ चारो की जमले नाश।

अर्थ- इन चारों की संतान ही इनका नाश कर देती है।

203. सांवा खेती, अहिर मीत, कबो-कबो होखे हीत।

अनुवाद एवं अर्थ– साँवा की खेती और अहिर की दोस्ती कभी-कभी ही लाभदायक होते हैं।

204. आगे के खेती आगे-आगे, पीछे के खेती भागे जागे।

अर्थ- उपयुक्त समय की खेती अच्छी होती है लेकिन पीछे की गई खेती भाग्य पर निर्भर होती है।

205. बकरी के माई कबले खर जिउतिया मनाई।

अनुवाद- बकरी की माँ कबतक खर जिउतिया मनाएगी।

अर्थ- जो होना है वह होगा ही।

206. दस (आदमी) के लाठी एक (आदमी) के बोझ।

अर्थ- एकता में शक्ति है।

207. जवने पतल में खाना ओही में छेद करना।

अनुवाद- जिस पत्तल में खाना उसी में छेद करना।

अर्थ- विश्वासघात करना।

208. रोग के जड़ खाँसी।

अर्थ- खाँसी रोगों की जड़ है।

209. मन चंगा त कठवती में गंगा।

अनुवाद- मन चंगा तो कठवत में गंगा।

अर्थ- मन की पवित्रता सर्वोपरि है।

210. सौ पापे बाघ मरेला।

अनुवाद- सौ पाप करने पर बाघ मरता है।

अर्थ- अति सर्वत्र वर्जयेत। पाप का घड़ा भरेगा तो फूटेगा ही ।

211. बाभन,कुकुर, भाँट, जाति-जाति के काट।

अर्थ- ब्राह्मण ,कुत्ता और भाँट अपनी जाति के लोगों के ही दुश्मन होते हैं।

212. गाइ बाँधी के राखल जाले साड़ नाहीं।

अनुवाद- गाय बाँधकर रखी जाती है, साड़ नहीं।

अर्थ- मर्द की अपेक्षा औरत पर ज्यादे निगरानी रखना।

213. जीअत पर छूँछ भात, मरले पर दूध-भात।

अनुवाद- जीवित रहने पर केवल भात, मरने पर दूध-भात।

अर्थ- मरने के बाद आदर बढ़ जाना।

214. एगो पूते के पूत अउरी एगो आँखी के आँखि नाहीं कहल जाला।

अनुवाद- एक पूत को पूत और एक आँख को आँख नहीं कहा जाता।

अर्थ- संतान एक से अधिक ही अच्छी है।

215. लोहा के लोहे काटेला।

अनुवाद- लोहे को लोहा काटता है।

अर्थ- समान प्रकृतिवाला ही भारी पड़ता है।

216. मरले से भूतो भागी जाला।

अनुवाद- मारने से भूत भी भग जाता है।

अर्थ- कभी-कभी बिना कठोर हुए काम नहीं चलता। कभी-कभी अंगुली टेड़ी ही करनी पड़ती है।

217. खाली बाती से काम नाहीं चलेला।

अनुवाद- केवल बात से काम नहीं चलता।

अर्थ- काम करके दिखाना चाहिए केवल गप नहीं मारना चाहिए।

218. बुरा काम के नतीजो बुरे होला।

अनुवाद एवं अर्थ- बुरे काम का नतीजा भी बुरा ही होता है।

219. जाहाँ लूटी परे ताहाँ टूटी परे, जाहाँ मारी परे ताहाँ भागी परे।

अनुवाद- जहाँ लूट पड़े तहाँ टूट पड़े, जहाँ मार पड़े तहाँ भाग पड़े।

अर्थ- खुदगर्ज।

220. उत्तम खेती, मध्यम बान, निषिद्ध चाकरी, भीख निदान।

अर्थ- (दादा-परदादा के समय में) सबसे अच्छा खेती करना उसके बाद व्यापार करना और उसके बाद नौकरी और सबसे गया गुजरा काम भीख माँगना माना जाता था।

221. खाँ भीम अउरी हगें सकुनी।

अनुवाद- खाएँ भीम और दिशा मैदान करें शकुनी।

अर्थ- एक ही थैली के चट्टे-बट्टे।

222. थूके सतुआ नाहीं सनाई।

अनुवाद- थूक से सतुआ नहीं सनेगा (गूँथेगा)।

अर्थ- अत्यधिक परिश्रम/सामग्री आदि की आवश्यकता होना। मेहनत की आवश्यकता।

223. जाति सुभाव ना छुटे, टाँग उठा के मुते। (कुत्ता)

अनुवाद- जाति स्वभाव ना छुटे, टाँग उठाकर मूते।

अर्थ- स्वभाव (प्रकृति) नहीं बदलता।

जैसे- चंदन विष व्यापत नहीं, लिपटे रहत भुजंग।

224. चलनी में दूध दुहे अउरी करमे के दोस दे।

अनुवाद- चलनी (छलनी) में दूध दुहना और कर्म को दोष देना।

अर्थ- गलती खुद करना और दोष दूसरे पर लगाना।

225. का हरदी के रंग अउरी का परदेशी के संग।

अनुवाद- क्या हरदी का रंग और क्या परदेशी का संग।

अर्थ- क्षणभंगुर वस्तुओं का क्या भरोसा।

226. आन के दाना हींक लगाके खाना।

अनुवाद- आन का दाना भरपेट (दबाकर) खाना।

अर्थ- सुलभ (या दूसरे की) वस्तु का दुरुपयोग।

227. जिअते माछी नाहीं घोंटाई।

अनुवाद- जिंदा मक्खी नहीं घोंटी जाती (खाई जाती)।

अर्थ- अपने सामने ही कोई ग़लती करे तो उसको नजरअंदाज करना मुश्किल होता है।

228. एतना बड़ाई अउरी फटही रजाई।

अनुवाद- इतनी बड़ाई और फटी हुई रजाई।

अर्थ- उस योग्य न होने पर भी अपने को उससे बढ़ चढ़कर बताना।

(ऊँची दुकान, फीका पकवान)

229. हुँसीयार लइका हगते चिन्हाला।

अनुवाद- होशियार लड़का पाखाना करते समय भी पहचाना जाता है ।

अर्थ- होनहार विरवान के होत चिकने पात।

230. धोबिया अपनी गदहवो के बाबू कहे।

अनुवाद- धोबी अपने गदहे को भी बाबू कहे।

अर्थ- मीठा बोलें और सम्मानित बोलें।
अपनी बोली (भाषा) कभी खराब न करें, सुबोली बोलें न कि कुबोली।

231. कुल अउरी कपड़ा रखले से।

अनुवाद- कुल (वंश) और कपड़ा हिफाजत करने से।

अर्थ- कुल और कपड़े की अगर देखभाल नहीं होगी तो वे नष्ट हो जाएँगे।

232. आन्हर कुकुर बतासे भोंके।

अनुवाद- अंधा कुत्ता हवा बहने पर भी भोंके।

अर्थ- ऐसे ही या थोड़ा-सा भी संदेह होने पर हंगामा करना।

(जानना ना समझना और ऐसे ही बकबक शुरु कर देना)

233. दाँत बा तS चाना नाहीं, चाना बा तS दाँत नाहीं।

अनुवाद- दाँत है तो चना नहीं, चना है तो दाँत नहीं।

अर्थ- समयानुसार आवश्यक वस्तु की कमी।

234. ओरवानी के पानी बड़ेरी नाहीं चढ़ेला।

अनुवाद- ओरवानी (मढ़ई का निचला हिस्सा जहाँ से पानी गिरता है) का पानी
बड़ेरी (मथानी यानि मड़ई का सबसे ऊपरी भाग) नहीं चढ़ता।

अर्थ- असम्भव या विपरीत काम।

235. घर में भूजी भाँग नाहीं बीबी पादे चिउड़ा।

अनुवाद- घर में भूजिया (चावल), भाँग नहीं और बीबी पादे चिउड़ा।

अर्थ- उस योग्य न होने पर भी अपने को उससे बढ़ चढ़कर बताना।
-अत्यधिक बहसना।

236. हर द हरवाह द अउरी गाड़ी खोदे के पैना द।

अनुवाद- हल दीजिए, हलवाहा दीजिए और बैल
को हाँकने के लिए डंडा भी दीजिए।

अर्थ- पूरी तरह से दूसरे पर निर्भर होने वाले आलसी जो सब कुछ
दूसरे से ही अपेक्षा करते हैं उनके लिए कहा जाता है।

237. लाठी के मारल भुला जाला लेकिन बाती के नाहीं।

अनुवाद- लाठी की मार भुल जाती है लेकिन बात की नहीं।

अर्थ- बात रूपी तीर से घायल व्यक्ति का घाव कभी नहीं भरता।

238. ओस चटले से पिआस नाहीं बूझी।

अनुवाद- ओस चाटने से प्यास नहीं बूझती।

अर्थ- आवश्यकता से बहुत ही कम की प्राप्ति से क्या लाभ।

239. देही ना दासा गाड़ी तेलवासा।

अनुवाद- देह न दासा गाड़ तेलवासा (तेल लगाना)।

अर्थ- अच्छी शरीर न होने पर भी अत्यधिक बनाव-श्रृंगार
करनेवालों के लिए कहा जाता है।

240. गारी में लसालस नाहीं पादे ठसाठस।

अनुवाद- गाड़ में लसालस नहीं पादे ठसाठस।

अर्थ- अत्यधिक बहसनेवाले को कहा जाता है।

241. खाना कुखाना उपासे भला, संगत कुसंगत अकेले भला।

अर्थ- भोजन सदा समय पर करें और कुसंगत से बचें।

242. जात-जात के भेदिया जात-जात घर जाए
बाभन, कुक्कुर, घोड़िया, जात देखि नरियाए।

अर्थ- ब्राह्मण, कुत्ता और घोड़ा अपनी ही जाति के दुश्मन होते हैं।

243. मरदे के खाइल अउरी मेहरारू के नहाइल, केहू देखेला नाहीं।

अनुवाद- मर्द का खाना और औरत का नहाना, कोई नहीं देख पाता।

अर्थ- मर्द को खाने में और औरत को नहाने में अधिक समय नहीं लगाना चाहिए।

244. लामही से पाँव लागी लेहल ठीक ह।

अनुवाद- दूर से ही प्रणाम कर लेना अच्छा है।

अर्थ- कभी-कभी अत्यधिक मेल-जोल ठीक नहीं।

245. चमरा की मनवले डांगर नाहीं मरेला।

अनुवाद- चमार के मनाने से पशु नहीं मरता।

अर्थ- वही होगा जो भगवान चाहेगा।

246. इडिल-मिडिल के छोड़ आस, धर खुरपा गढ़ घास।

अनुवाद- इडिल-मिडिल का छोड़िए आस, खुरपा पकड़कर गढ़िए घास।

अर्थ- पढ़ने में मन न लगे तो कोई और काम करना ही अच्छा है।

247. खिचड़ी खात के नीक लागे अउरी बटुली माजत के पेट फाटे।

अनुवाद- खिचड़ी खाते समय अच्छी लगे और बरतन धोते समय परेशानी हो।

अर्थ- बिना मेहनत के आराम करना ठीक नहीं।

248. फटकी के लS अउरी अउरी फटकी के दS।

अनुवाद- फटक कर लीजिए और फटक कर दीजिए।

अर्थ- हिसाब बराबर रखना। मरौवत न रखना।

249. अहिर से इयारी, भादो में उजारी।

अनुवाद- अहिर से यारी, भादों में उजारी (उजाड़)।

अर्थ- अहिर की दोस्ती ठीक नहीं।

250. बभने के बनावल नाहीं त बभने खाई, नाहीं त बैले खाई।

अनुवाद- ब्राह्मण का बनाया नहीं तो ब्राह्मण खाएगा नहीं तो बैल खाएगा।

अर्थ- ब्राह्मण भोजन या तो बहुत ही अच्छा बनाता है नहीं तो बहुत ही खराब।

251. जनम के संघाती सब केहु ह लेकिन करम के नाहीं।

अनुवाद- जनम के दोस्त सभी होते हैं लेकिन कर्म का कोई नहीं।

अर्थ- कर्म खुद करना पड़ता है।

252. बहसू के नव गो हर, खेते में गइल एको नाहीं।

अनुवाद- बहसनेवाला के पास नौ हल, पर खेत में गया एक भी नहीं।

अर्थ- केवल बहसने से काम नहीं चलता।

253. करब केतनो लाखी उपाई, बिधी के लिखल बाँव न जाई।

अनुवाद- करेंगे कितना भी लाख उपाय, विधि का लिखा घटित होगा ही।

अर्थ- जो भाग्य में है वह होकर रहेगा।

254. चालीस में चारी कम (३६), हजाम, पंडीजी सलाम।

अनुवाद- चालीस में चार कम हजाम, पंडितजी सलाम।

अर्थ- हजाम छत्तीसा (बहुत चालाक) होते हैं और उनका टक्कर केवल पंडित ही ले सकता है।

255. उँखी बहुत मीठाला त ओमे कीड़ा पड़ी जाने कुली।

अनुवाद- गन्ना बहुत मीठा होता है तो उसमें कीड़े पड़ जाते हैं।

अर्थ- संबंध की एक सीमा होनी चाहिए।

256. लाठी के देवता बाती से नाहीं मानेलें।

अनुवाद- लाठी के देवता बात से नहीं मानते।

अर्थ- दुष्ट समझाने से नहीं समझता। कभी-कभी अंगुली टेड़ी करना आवश्यक होता है।

257. खोंसू के जान जा अउरी खवइया के सवादे ना मिले।

अनुवाद- खोंसू (बकरा) का जान जाए और खानेवाले को स्वाद ही न मिले।

अर्थ- बहुत ही हुज्जत करना ताकि कोई परेशान रहे।

258. चोरवा के मन बसे ककड़ी की खेत में।

अनुवाद- चोर का मन बसे ककड़ी के खेत में।

अर्थ- आदत नहीं जाती।

259.बाँसे की कोखी रेड़ जामल।

अनुवाद- बाँस की कोंख से रेड़ पैदा होना।

अर्थ- कुपुत्र होना।

260. बाभन बुधी।

अनुवाद- ब्राह्मण बुद्धि।

अर्थ- चालूपना ।प्रयोग– यहाँ ब्राह्मण बुद्धि नहीं चलेगी।

261. नीक रही करम, त का करीहें बरम।

अनुवाद- अच्छा रहेगा करम, तो क्या करेंगे बरम (एक गाँव के देवता)।

अर्थ- अपना कर्म हमेशा अच्छा रखना चाहिए।

262. पैर पुजाइल बा पीठी नाहीं।

अनुवाद- पैर की पुजा हुई है पीठ की नहीं।

अर्थ- एक सीमा तक ही सहा जा सकता है।

(यह कहावत उदंड रिस्तेदार जैसे उदंड दमाद आदि के लिए कही जाती है)

263. जेतने मुँह ओतने बातें।

अनुवाद- जितने मुँह उतनी बातें।

अर्थ- सब अपनी-अपनी राय देते हैं या अपनी-अपनी बुद्धि से एक ही बात को अलग-अलग ढंग से कहते हैं।

264. कुकुरे के पोंछी बारह बरिस गाड़ी के राख, टेड़े के टेड़े रही।

अनुवाद- कुत्ते की पूँछ को बारह वर्ष गाड़कर रखिए, टेड़ी की टेड़ी रहेगी।

अर्थ- स्वभाव (प्रकृति) बदलना बहुत ही कठिन होता है।

265. भगवान के बाँही बहुत लमहर ह।

अनुवाद- भगवान की बाँह बहुत लंबी होती है।

अर्थ- भगवान सबकी रक्षा करता है।

266. भूखे भजन न होई गोपाला, ले लS आपन कंठी माला।

अनुवाद- भूखे भजन न होय गोपाला, ले लीजिए अपनी कंठी माला।

अर्थ- भूखे रहकर कोई काम नहीं होता।

267. जब भगवान मुँह चिरले बाने त खाएके देबे करीहें।

अनुवाद- जब भगवान मुँह बनाए हैं तो खाना भी देंगे।

अर्थ- अजगर करे न चाकरी, पंछी करे न काम, दास मलूका कह गए, सबके दाता राम।

268. माई के जिअरा (मनवा) गाई अइसन, बाप के जिअरा कसाई अइसन।

अनुवाद- माँ का हृदय गाय के समान, बाप का हृदय कसाई के समान।

अर्थ- बाप की अपेक्षा माँ अत्यधिक स्नेही होती है।

269. बड़ रहें जेठानी त राखें आपन पानी।

अनुवाद- बड़ रहें जेठानी तो रखें अपना पानी (इज्जत)।

अर्थ- अपनी इज्जत अपने हाथ में है।

270. लाजे भवही बोले ना अउरी सवादे भसुर छोड़े ना।

अनुवाद- लज्जा के कारण भवज बोले नहीं और स्वाद के लिए भसूर (जेठ- पति का जेठा भाई) छोड़े नहीं।

अर्थ- किसी की चुप्पी या मजबूरी का नाजायज फायदा उठाना।

271. वेश्या में नाव लिखाइल त का मोट अउरी का पातर।

अनुवाद- वेश्या में नाम लिख गया तो क्या मोटा और क्या पतला।

अर्थ- जो काम करना है उसे करना है चाहे वह छोटा हो या बड़ा।

272. आपन पुतवा पुतवा ह अउरी सवतिया के पुतवा दूतवा ह।

अनुवाद- अपना पुत पुत और सौत का पुत दूत।

अर्थ- अपने लोगों को ज्यादे महत्त्व देना और दूसरे को हीन समझना।

273. रसरी जरी गइल पर एंठ नाहीं गइल।

अनुवाद- रस्सी जल गई पर ऐंठ नहीं गई। (घमंड न जाना)

274. मन मोरा चंचल, जिअरा उदास, मन मोरा बसे इयरवा के पास।

अनुवाद- मन मेरा चंचल, मन उदास, मन मेरा बसे यार के पास।

अर्थ- मन की चंचलता या किसी काम में मन न लगना।

275.अपने खाईं, बिलरिया लगाईं।

अनुवाद- खुद खाना और बिल्ली को लगाना।

अर्थ- गलत काम खुद करके दूसरे के मत्थे मढ़ना।

276. मन में आन, बगल में छुरी, जब चाहे तब काटे मूरी।

अनुवाद- मन में कुछ और, बगल में छुरी, जब चाहो तब काटो मुंडी (सिर)।

अर्थ- बगुला भगत।

277. सरी पाकी जइहें, गोतिया ना खइहें, गोतिया के खाइल, अकारथ जइहें।

अनुवाद- सड़-पक जाएगा, दूसरा न खाएगा, दूसरे का खाया, अकारथ (बेकार) जाएगा।

अर्थ- खराब हो जाने देना लेकिन दूसरे को उपयोग न करने देना।

278. आपे-आपे लोग बिआपे, केकर माई केकर बापे।

अनुवाद- अपना-अपना लोग चिल्लाएँ, किसकी माँ किसका बाप।

अर्थ- सबको अपनी ही पड़ी है या सब अपना ही लाभ देख रहे हैं यहाँ तक कि माँ-बाप की चिंता करनेवाला कोई नहीं है।

279. आपन पेट त सुअरियो पाली लेले।

अनुवाद- अपना पेट तो सुअर भी पाल लेती है।

अर्थ- अपना पेट तो कोई भी पाल लेता है इसमें कौन-सी बड़ाई है। मानव वही जो सबका पेट भरे।

280. घीउ के लड्डू टेड़ों भला।

अनुवाद- घी का लड्डू टेड़ों भला।

281. एक घंटा माँगे त सवेसेर अउरी (और) दिनभर माँगे त सवे सेर।

अर्थ- मेहनत के बाद भी उन्नति न होना। जस का तस रहना।

282. बेटा के भुजा अउरी दमादे के जाउर।

अनुवाद- बेटा को कुरमुरा और दमाद को खीर।

अर्थ- अपनों का अनादर और दूसरों का सम्मान।

283. बुन्नी नाचे थुन्नी पर, फुहरी बड़ेरी पर।

अनुवाद- बुन्नी नाचे थूनी पर, फूहड़ी (फूहड़ महिला) बड़ेर (मड़ई का सबसे ऊपरी भाग) पर।

अर्थ- डिंग हाँकना (एक से बड़कर एक)।

284. पाईं त रस लाई, नाहीं त घर-घर आगी लगाईं।

अनुवाद- पाऊँ तो रस लाऊँ, नहीं तो घर-घर आग लगाऊँ।

अर्थ- मिलने पर खुश और न मिलने पर हंगामा।

285. खेलबी ना खेले देइबी, खेलिए बिगाड़बी।

अनुवाद- न खेलूँगा न खेलने दूँगा, खेल को बिगाड़ुँगा।

अर्थ- न खुद अच्छा काम करना न दूसरे को करने देना।

286. अपनी दुआरे, कुतवो बरिआरे।

अनुवाद- अपने दरवाजे पर कुत्ता भी बलवान।

अर्थ- अपनी गली में एक कुत्ता भी शेर होता है।

287. अभागा गइने ससुरारी अउरी उहवों माँड़े-भात।

अनुवाद- अभागा गए ससुरार और वहाँ भी माँड़े-भात।

अर्थ- समय खराब होता है तो चारों तरफ से।

288. हरीसचंद पर विपती पड़ी त पकवल मछरी जल में कूदी।

अनुवाद- हरिशचंद्र पर विपत्ति पड़ी तो (आग में) पकाई हुई मछली जल में कूदी।

अर्थ- विपत्ति बहुत बुरी होती है।

289. आपन निकाल मोर नावे दे।

अनुवाद- अपना निकालो और मेरा डालने दो।

अर्थ- केवल अपना स्वार्थ देखना।

290. इजती इजते पर मरेला।

अनुवाद- इज्जतदार इज्जत पर मरता है।

अर्थ- इज्जतदार अपनी इज्जत के लिए सबकुछ न्यौछावर कर देता है।

291. उधिआइल सतुआ, पितर के दान।

अनुवाद- उड़ा हुआ सत्तू पितृ को दान।

अर्थ- अनुपयोगी (खराब) वस्तु दूसरे को देना।

292. बइठले ले बेगारी भला।

अनुवाद- बेकार से बेगार भला।

अर्थ- खाली बैठना ठीक नहीं। हमेशा कुछ न कुछ (अच्छा ही) करते रहना ही ठीक होता है।

293. बिन मारे मुदई(शत्रु) मरे, की खड़े ऊँख बिकाए(गन्ने की खड़ी फसल बिक जाए),
बिना दहेज के बर मिले तो तीनों काम बन जाए।

294. उत्तर लउका लउके, दखिन गरजे मेह,
ऊँचे दवड़ी नधइह, कही गइने सहदेव।

अर्थ- उत्तर दिशा में बिजली चमके और दक्षिण में बादल गरजे तो वर्षा अवश्य होती है।

295. सईयाँ के मन-मुँह पाईं तS सासु के झोंटा नेवाईं।

अनुवाद- पति के मन की बात समझूँ तो सासु का बाल नोंचू।

अर्थ- संगति मिलते ही गलत काम करना।

296. जियते पिया बाती न पूछें,मुअते पिपरवा पानी।

अनुवाद-जीवित रहने पर पिया बात न पूँछे,मरते ही पीपल में पानी।

अर्थ- दिखावा करना।

297.नाया लुगा नौ दिन, लुगरी बरीस दिन।

अनुवाद- नया कपड़ा नौ दिन, फटा-पुराना सालभर।

अर्थ- अपना पुराना ही काम आता है। नया भी कुछ दिन के बाद पुराना हो जाता है।

298. सराहल धिया डोम घरे जाली।

अनुवाद- सराहना की हुई पुत्री ही डोम के घर जाती है।

अर्थ- अत्यधिक बढ़ाई कर देने से बच्चे बिगड़ जाते हैं।

299. भगवान की घर में देर बा, अंधेर नाहीं।

अनुवाद- भगवान के घर में देर है, अंधेर नहीं।

300. बाहे न बिआ उ बतिए कहा।

अनुवाद- गाभिन हो न बच्चा दे वह बतिया कही जाए।

अर्थ- उम्र बढ़ती ही रहती है।

301.जइसन माई ओइसन धिया, जइसन काकड़ ओइसन बिया।

अनुवाद- जैसी माँ वैसी पुत्री, जैसा काकड़ वैसा बीज।

अर्थ- पुत्री में माँ का गुण होता है।

संकलक-
प्रभाकर पाण्डेय

Posted in कहावतें और मुहावरे

કહેવત પર ના પુસ્તકો – कहावत किताब


કહેવતો ના પુસ્તકો ની માહિતી નું સંકલન અહી પ્રસ્તુત કરું છું. આ બધા પુસ્તકો ગૂગલ પર સોધિ ઘર બેઠા ખરીદી ને મંગાવી સકો છો. આ સાથે તમારી પાસે રહેલા જૂન પુસ્તકો અહી દાન માં કે વેચી સકો છો. whatsApp સંપર્ક કરવા નંબર જોડો – +૯૭૩-૬૬૩૩૧૭૮૧

किताब क्रमांककहावत की किताब का नामलेखकप्रकाशकपान संख्या
1a dictionary of kashmiri proverbsOmkar N. Koul Indian Institute of Language Studies 236
2Marathi ProverbsRev. A. Manwaring
Missionary of the church missionary society
Oxford-At the Clearedon Press294
3आभाणकजगन्नाथ:जगन्नाथश्री राघवेन्द्र स्वामिनां मठ:146
4बुन्देला कहावत कोशकृष्णानन्द गुप्तासुचना विभाग, उत्तर प्रदेश सरकार, लखनव366
5राजस्थानी कहावत कोशभागोरथ कानोडिया, गोविन्द अग्रवालपंचशील प्रकाशन439
6वर्गीकृत हिन्दी लोकोक्ति कोशडॉ. शोभाराम शर्मातक्षशिला प्रकाशन292
7અંગ્રેજી-ગુજરાતી સમાનાર્થી કહેવતકોશ ઈશ્વરલાલ ચાંપાનેરી   
8અનમોલ કહેવતકોશ રાજન પટની   
9ઉક્તિભંડાર માવજીભાઈ www.mavjibhai.com 
10કચ્છની રમૂજી કહેવતોદુલેરાય કારાણીસુમન પ્રકાશન 
11કચ્છી ચોવડું (કહેવતો)અરવિંદ ડી. રાજગોર   
12કહેવત comment   
13કહેવત કથા માળા ભાગ ૧  થી ૪ પ્રભુલાલ દોશી શ્રી પુસ્તક મંદિર  
14કહેવત કથાઓ ગિજુભાઈ ભરાડ  96
15કહેવત ભંડાર ગોંડલીયા પૂરણ http://www.pgondaliya.blogspot.in  56
16કહેવત માળા – ભાગ ૧ અને ૨ જીજી ભાઈ પેસ્ટનજી મીસ્તરી શ્રી પુસ્તક મંદિર  
17કહેવત મુલ આ. પેશતનજી કાવશજી રબાડી ધી ફોર્ટ પ્રિન્ટિંગ પ્રેસ 255
18કહેવત સંગ્રહ વિષ્ણુ મહંત એમ. એમ. સાહિત્ય પ્રકાશન 186
19કહેવત સમુદય બેરામજી ખરશેદજી દોરડી  121
20કહેવતકોશરતિલાલ સા. નાયક અક્ષરા પ્રકાશન 520
21કહેવતનો કમાલ જીવરામ જોશી   
22કહેવત-મંજૂષા હિમા યાજ્ઞિક  
23કહેવતશતસાઈ પુસ્તક પ્રસારક મંડળી  41
24કહેવતો શાંતિલાલ ઠાકર સસ્તું સાહિત્ય વર્ધક કાર્યાલય 152
25કહેવતોની કચોરી પ્રભુલાલ દોશી   
26કેહવત-માળા જમશેદજી નશરવાનજી પીતીત  601
27ગુજરાતી કહેવતો સોમ પટેલsomletpatel@gmail.com28
28ગુજરાતી કહેવતો અને તેનો અર્થ ગમ્મત સાથે યુવરાજસિંહ જાડેજા   
29ગુજરાતી-અગ્રેજી સમાંતર કહેવત કોશ ડૉ. મફતલાલ અં. ભાવસાર   
30ચરોતરમાં બોલાતી કહેવતોનો ચતુર પટેલ ડો. સી. એસ. પટેલ. 155
31મૂલ્ય ઘડતર ની કહેવત કથાઓ ૧ સુરેશ ઠાકર શ્રી પુસ્તક મંદિર  
32મૂલ્ય ઘડતર ની કહેવત કથાઓ ૨ સુરેશ ઠાકર શ્રી પુસ્તક મંદિર  
33રૂઢિપ્રયોગ અને કહેવતકોશ ચંદ્રિકાબહેન પટેલ   
34રૂઢીપ્રયોગ અને કહેવત સંગ્રહ ભાષા નિયામક કચેરી 389
35વ્યાવહારિક કહેવાતકોશ ડૉ. મફતલાલ ભાવસાર નવસર્જન પબ્લિકેશન 107
36સાર્થ કચ્છી કહેવતોદુલેરાય કારાણીસુમન પ્રકાશન 
37કહેવત-કથાનકો સ્વામી શ્રી પ્રણવતીર્થજી ડૉ. ભોગીલાલ જ. સાંડેસરા 239
38ગુજરાતી કહેવત સંગ્રહ સ્વ. આશારામ દલીચંદ શાહ મૂળચંદ આશારામ શાહ 519
39Gujarati ProverbsD D Dalal 24
40जन-कहावतेभारत ज्ञान विज्ञानं समिति 52
41બૃહદ કહેવત કથાસાગર અરવિંદ નર્મદાશંકર શાસ્ત્રી એન. એમ. ઠક્કર ની કંપની 506
42ચાર કહેવત ની રમૂજી વાર્તા મહેતા ગુલાબરાય લક્ષ્મીદાસ બુચ નડિયાદ સત્ય સાગર પ્રેસ 38
43આપણી કહેવતો અધ્યયન અનસૂયા ભૂપેન્દ્ર ત્રિવેદી  102
44कुछ और जन-कहावतेभारत ज्ञान विज्ञानं समिति 52
45कहावत रत्नाकरश्रीमान महारावल हिज हाइनेस महारावल साहेब डूंगरपुर राज्यधिपति की आज्ञानुसार 420
Posted in कहावतें और मुहावरे

हिंदी कहावते


मानो तो देव, नहीं तो पत्थर – विश्वास ही फलदायक
गुड़ खाय गुलगुले से परहेज – बनावटी परहेज
नाम बड़े, पर दर्शन थोड़े – गुण से अधिक बड़ाई
लश्कर में ऊँट बदनाम – दोष किसी का, बदनामी किसी की
उल्टा चोर कोतवाल को डाँटे – अपराधी ही पकड़नेवाली को डाँट बताये
दुधारु गाय की दो लात भी भली – जिससे लाभ होता हो, उसकी बातें भी सह लेनी चाहिए
बैल का बैल गया नौ हाथ का पगहा भी गया – बहुत बड़ा घाटा
ऊँट के मुँह में जीरा – मरूरत से बहुत कम
न रहेगा बाँस, न बजेगी बाँसुरी – झगड़े के कारण को नष्ट करना
भैंस के आगे बीन बजावे, भैंस रही पगुराय – मूर्ख को गुण सिखाना व्यर्थ है
खेत खाये गदहा, मार खाये जोलहा – अपराध करे कोई, दण्ड मिले किसी और को
आम का आम गुठली का दाम – सब तरह से लाभ-ही-लाभ
बेकार से बेगार भली – चुपचाप बैठे रहने की अपेक्षा कुछ काम करना
खरी मजूरी चोखा काम – अच्छे मुआवजे में ही अच्छा फल प्राप्त होना
नौ की लकड़ी नब्बे खर्च – काम साधारण, खर्च अधिक
बड़े मियाँ तो बड़े मियाँ, छोटे​ मिया सुभान अल्लाह – बड़ा तो जैसा है, छोटा उससे बढ़कर है
एक पंथ दो काज – एक नहीं, दो लाभ
दूध का जला मट्ठा भी फूँक-फूँक कर पीता है – एक बार धोखा खा जाने पर सावधान हो जाना
बोये पेड़े बबूल के आम कहाँ से होय – जैसी करनी, वैसी भरनी 
एक तो चोरी दूसरे सीनाजोरी – दोष करके न मानना 
नीम हकीम खतरे जान – अयोग्य से हानि 
भइ गति साँप-छछूँदर केरी – दुविधा में पड़ना 
घर की मुर्गी दाल बराबर – घर की वस्तु का कोई आदर नहीं करना
कबीरदास की उलटी बानी, बरसे कंबल भींगे पानी – प्रकृतिविरुद्ध काम 
नाचे कूदे तोड़े तान, ताको दुनिया राखे मान – आडम्बर दिखानेवाला मान पाता है 
तीन कनौजिया, तेरह चूल्हा – जितने आदमी उतने विचार 
पानी पीकर जात पूछना – कोई काम कर चुकने के बाद उसके औचित्य पर विचार करना 
खोदा पहाड़ निकली चुहिया – कठिन परिश्रम, थोड़ा लाभ 
पराधीन सपनेहुँ सुख नाहीं – पराधीनता में सुख नहीं 
घड़ी में घर जले, नौ घड़ी भद्रा – हानि के समय सुअवसर-कुअवसर पर ध्यान न देना 
कहीं का ईंट कहीं का रोड़ा, भानुमति ने कुनबा जोड़ा – इधर-उधर से सामान जुटाकर काम करना 
पराये धन पर लक्ष्मीनारायण – दूसरे का धन पाकर अधिकार जमाना 
थूक कर चाटना ठीक नहीं – देकर लेना ठीक नहीं, बचन-भंग करना, अनुचित 
बिल्ली के भाग्य से छींका ​(सिकहर) टूटा – संयोग अच्छा लग गय
गाछे कटहल, ओठे तेल – काम होने के पहले ही फल पाने की इच्छा 
गोद में छोरा नगर में ढिंढोरा – पास की वस्तु का दूर जाकर ढूँढ़ना 
गरजे सो बरसे नहीं – बकवादी कुछ नहीं करता 
घर का फूस नहीं, नाम धनपत – गुण कुछ नहीं, पर गुणी कहलाना 
घर की भेदी लंका ढाए – आपस की फूट से हानि होती हे 
घी का लड्डू टेढ़ा भला – लाभदायक वस्तु किसी तरह की क्यों न हो 
चोर की दाढ़ी में तिनका – जो दोषी होता है वह खुद डरता रहता है 
पंच परमेश्वर – पाँच पंचों की राय 
तीन लोक से मथुरा न्यारी – निराला ढंग 
तुम डाल-डाल तो हम पात-पात – किसी की चाल को खूब समझते हुए चलना 
ऊँचे चढ़ के देखा, तो घर-घर एकै लेखा – सभी एक समान
धोबी का कुत्ता न घर का न घाट का – निकम्मा, व्यर्थ इधर-उधर डोलनेवाला 
रोजा बख्शाने गये, नमाज लगे पड़ी – लाभ के बदले हानि
मुँह में राम, बगल में छुरी – कपटी
इस हाथ दे, उस हाथ ले – कर्मों का फल शीघ्र पाना
मोहरों की लूट, कोयले पर छाप – मूल्यवान वस्तुओं को छोड़कर तुच्छ वस्तुओं पर ध्यान देना
Posted in कहावतें और मुहावरे

કહેવતો અને ઉક્તિઓની રસપ્રદ વાતો


કહેવતો અને ઉક્તિઓની રસપ્રદ વાતો

મહાસાગરમાં ડૂબકી દેનારા મરજીવાની મુઠ્ઠીઓ શંખ, છીપલાં, કોડીઓ અને મુલ્યવાન મોતીડાંથી ભરાઈ જાય છે એમ લોકસાગરની લ્હેરોની સેલગાહ કરતો કોઈ સંશોધક મરજીવો કોઠાસૂઝવાળા ‘લોક’-ના હૈયાકપાટ કને પહોંચીને એને ઉઘડાવી શકે તો લોકસંસ્કૃતિ, લોકવિધા, લોકવાડ્‌મયની અપાર સમૃદ્ધિ હાથ લાગે છે. પોરસીલો કણબી જેમ ખાતર-પાણીવાળા ખેતરમાંથી મબલખ મૉલ લણે છે એમ સૂઝવાળો સંશોધક લોકવાણીમાં ફરતાં- તરતાં લોકગીતો, લોકકથાઓ, કહેવતો, જોડકણાં, દુહા, ઉખાણાં, ડીગ, ઉક્તિઓ, હડૂલા રામવળા, કૃષ્ણવાતા, પાંચકડા, ખાંયણાં, મરશિયા, રાજિયા, છાજિયા, ઉક્તિઓ વગેરેની અપાર કંઠસ્થ સામગ્રી પ્રાપ્ત કરી શકે છે.
લોકરંગનું મેઘધનુષ પ્રગટાવનારા અન્ય પ્રકારોની વાત ફરી કોઈ વાર, પણ આજે તો લોકવાણી ને ઘરેણા જેવી કહેવતો, ઉક્તિઓ અને દુહાની દુનિયામાં ‘ત્રણ’ વસ્તુઓ વડે ઉપદેશ- બોધ આપવામાં આવ્યો હોય એવી દુહાની લોકવાણીની અનોખી ડાબલી ઉઘાડવી છે. ગામડાં ભાંગીને ફાટફાટ થતાં શહેરોમાં ડોનેશનવાળા ‘ભણતર’ની બોલબાલા છે પણ ‘ગણતર’ની સંસ્કૃતિની, સંસ્કારની તો કોઈ વાત જ કરતું નથી; ત્યારે આ ‘ગામડિયા ગણતર’ની વાત માંડવી છે. એક કાળે આપણા વિદ્વાનો જેની ગમાર ગામડિયાના ગાણાં તરીકે ઉપેક્ષા કરતા, નાકનું ટીચકું ચડાવતા કે મોં મરડતા એ ‘ગણતર’ દ્વારા લોકસમાજનું ઘડતર થતું, જીવનને વ્યવહારજ્ઞાનથી તરબતર કરતું, એને સંસ્કાર સમૃદ્ધ બનાવતું. આ ઉખાણાં, કહેવતો, ઉક્તિઓ એ શબ્દાળુ સસ્તી રમત જ નહોતી પણ આપણી સાંસ્કૃતિક વિરાસત પણ હતી.
જીવનભર ગુજરાતની ભવાઈને જીવાડવા સંઘર્ષ કરી ૯૨ વર્ષની જૈફ વયે અમદાવાદમાં જીવનનો થાક ઉતારનારા કવિ, કલાકાર અને સંગીતકાર પાંચોટના શ્રી વિઠ્ઠલદાસ પાંચોટિયાએ એકવાર જૂની ભવાઈના વેશોની વાત કરતાં કઈ ‘ત્રણ’ વસ્તુ અલેખે જાય છે તેની રસપ્રદ માંડણી કરી હતી. આજે તેઓ હયાત નથી પણ મારા ચોપડાનું ટાંચણ બોલે છે ઃ
રોતલ રખવાળાં કરે, ભેંસ માંદળે નહાય;
નકટી આભૂષણ ધરે, એ ત્રણે અલેખે જાય.
*
દંભીજન ટીલાં કરે, હલક હામી થાય;
મેલો મંતર ભણે, એ ત્રણે એલેખે જાય.
*
માનુનિ મહિયર વસે, પરનારીનો પ્રેમ;
વેશ્યા વિઠ્ઠલને ભજે, એ ત્રણે અલેખે જાય.
*
રખડેલ રખવાળી કરે, વ્યંઢળ કરે વિવાહ;
ભોગી જોગી વેશ ધરે, એ ત્રણે અલેખે જાય.
*
સમુદ્રમાં વર્ષા પડે, રણમાં રોપે રોપ;
સ્વપ્નમાં સોનું મળે, એ ત્રણે અલેખે જાય.
*
અંધ ખરીદે આરસી, બહેરો વખાણે બોધ;
લલના લૂલી નાચ કરે, એ ત્રણે અલેખે જાય.
*
ભાવ વગર ભોજન કરે, પાત્ર વિનાનું દાન;
શ્રદ્ધાહીણ જે શ્રાદ્ધ કરે, એ ત્રણે અલેખે જાય.
*
તકરારીને વખત મળે, ઢાઢી કરે વખાણ;
ગરજવાન ગુસ્સો કરે, એ ત્રણે અલેખે જાય.
*
મુરખથી મસલત કરે, બીકણનો સંગાથ;
શત્રુ સાથે સરળતા, એ ત્રણે અલેખે જાય.
*
લોકવાણીમાંથી ફાંટુની ફાંટું બંધાય એટલી ઉક્તિઓ મળે છે. તેમાંથી ‘ત્રણ’ વાળી ઉક્તિઓની અહીં થોડી વાત કરીએ. સાચુકલું ભણતર- જ્ઞાન ‘અભણ’ માનવીઓ ‘લોક’ પાસેથી આપણને સાંપડે છે.
દેવ દરિયો ને દરબાર એ ત્રણ વિના પૈસો નહીં.
આધિ વ્યાધિ ને ઉપાધિ એ ત્રણ વિના દુખ નહીં.
જ્ઞાન, ભક્તિ ને વૈરાગ્ય એ ત્રણ વિના શાંતિ નહીં.
ઉત્ત્પત્તિ, સ્થિતિ અને પ્રલય એ ત્રણ વિના જગતના ખેલ નહીં.
*
સેગ, સરિયો ને પોપટો એ ત્રણ વિના ધાન્ય નહીં.
વા, ઘા ને ગહરકો એ ત્રણ વિના વાજું નહીં.
અણી, ધાર ને ધબાકો એ ત્રણ વિના હથિયાર નહીં.
ચાવવું, ચૂસવું નેસબડકો એ ત્રણ વિના ખાવાનું નહીં.
*
તાવ, તામસ ને તલાટી એ ત્રણ ગયા વિના સારા નહીં
વા’ણ, વિવાહ ને વરસાદ એ ત્રણ આવ્યા વિના સારા નહીં
ખંત, મહેનત ને બુદ્ધિ એ ત્રણ વિના વિધા નહીં.
જૂઠ, કરજ ને કપટ એ ત્રણ વિના દુઃખ નહીં.
*
બ્રહ્મા, વિષ્ણુ ને મહેશ એ ત્રણ વિના દેવ નહીં
વાત, પિત્ત ને કફ એ ત્રણ વિના રોગ નહીં
આદિ મધ્ય ને અંત એ ત્રણ વિના નાડી નહીં
જય, સમાધાની ને નાશ એ ત્રણ વિના અવધિ નહીં.
*
ગીધ, ગધેડો ને ઘૂવડ એ ત્રણ વિના અપશુકન નહીં
સ્વપ્ન, ચિત્ર ને સાક્ષાત્‌ એ ત્રણ વિના દર્શન નહીં
રજો, તમો અને સતો એ ત્રણ વિના ગુણ નહીં.
રાગ નાચ ને પૈસો એ ત્રણ વિના ગરજ નહીં.
*
ભૂત ભવિષ્ય અને વર્તમાન એ ત્રણ વિના કાળ નહીં
કુંવારી, સધવા ને વિધવા એ ત્રણ વિના સ્ત્રી નહીં.
સંતતિ, ક્રિયમાણ ને પ્રારબ્ધ એ ત્રણ વિના ક્રિયા નહીં
શ્વાસ, જ્ઞાન કે કામ એ ત્રણ જીવના આધાર વિના નહીં.
*
સુખ, જિંદગી ને માન એ ત્રણ વિના સંતોષ નહીં.
જર, જોરૂ ને જમીન એ ત્રણ વિના વઢવાડ નહીં.
અક્કલ, અમલ અને ડોળદમામ એ ત્રણ વિના કારભારુ નહીં.
વાચવું, લખવું ને શીખવું એ ત્રણ વિના બુદ્ધિના હથિયાર નહીં.
*
આળસ, રોગ ને સ્ત્રીની સેવા એ ત્રણ વિના મોટાઈ જાય નહીં.
કરજ, અગ્નિ ને રોગ એ ત્રણ વિના ખરાબી નહીં.
પૂછવું, જોવું ને દવા દેવી એ ત્રણ વિના વૈધું નહીં.
ક્રૂરતા, કૃપણતા ને કૃતજ્ઞતા એ ત્રણ વિના મોટું કષ્ટ નહીં.
*
માલ, ખજાનો ને જિંદગી એ ત્રણે રહેવાના નહીં.
અક્કલ, યકીન અને પ્રભુતા એ ત્રણ પૂરતા હોય નહીં.
વિધા, કળા ને ધન એ ત્રણ સ્વેદ વિના મળવાના નહીં
દુઃખ, દરિદ્રતા ને પરઘેર રહેવું એ ત્રણ વિના મોટું દુઃખ નહીં.
*
પાન, પટેલ ને પ્રધાન ત્રણ કાચા સારા નહીં.
નાર, ચાર ને ચાકરૂ એ ત્રણ પાકા સારા નહીં.
ડોશી, જોષી ને વટેમાર્ગુ એ ત્રણ વિના ફોગટિયા નહીં.
વૈધ, વેશ્યા ને વકીલ એ ત્રણ વિના રોકડિયા નહીં.
*
ઘંટી, ઘાણી ને ઉઘરાણી એ ત્રણ ફેરા ખાધા વિના પાકે નહીં.
દુર્ગુણ, સદગુણ ને વખત એ ત્રણ સ્થિર રહેવાના નહીં.
વિધા, હોશિયારી ને અક્કલ એ ત્રણ આળસુ પાસે જાય નહીં.
દેવનું વચન, વિધા ને ધરમ એ ત્રણ દરિદ્રી પાસે રહે નહીં.
લોકજીવનનાં મોતી – જોરાવરસિંહ જાદવ
Posted in कहावतें और मुहावरे

ગુજરાતી ૪૦૦૦ થી વધારે કહેવતો….


 અંગૂઠો બતાવવો
 અંજળ પાણી ખૂટવા
 અંધારામાં તીર ચલાવવું
 અંધારામાં પણ ગોળ તો ગળ્યો જ લાગે
 અંધેરી નગરી ગંડુ રાજા
 અક્કરમીનો પડીઓ કાંણો
 અક્કલ ઉધાર ન મળે
 અક્કલનો ઓથમીર મંગાવી ભાજી તો લાવ્યો કોથમીર
 અચ્છોવાના કરવાં
 અજાણ્યા પાણીમાં ઊતરવું નહિ
 અજાણ્યો અને આંધળો બેઉ સરખા
 અણીનો ચૂક્યો સો વરસ જીવે
 અતિ ચીકણો બહુ ખરડાય
 અતિ લોભ તે પાપનું મૂળ
 અત્તરનાં છાંટણા જ હોય, અત્તરના કુંડાં ન ભરાય
 અધૂરો ઘડો છલકાય ઘણો
 અનાજ પારકું છે પણ પેટ થોડું પારકું છે ?
 અન્ન અને દાંતને વેર
 અન્ન તેવો ઓડકાર
 અવસરચૂક્યો મેહુલો શું કામનો ?
 અવળા હાથની અડબોથ
 અવળે અસ્ત્રે મુંડી નાખવો
 આંકડે મધ ભાળી જવું
 આંખ આડા કાન કરવા
 આંખે જોયાનું ઝેર છે
 આંગળા ચાટ્યે પેટ ન ભરાય
 આંગળી ચીંધવાનું પુણ્ય
 આંગળી દેતાં પહોંચો પકડે
 આંગળીથી નખ વેગળા જ રહે
 આંગળીના વેઢે ગણાય એટલાં
 આંતરડી કકળાવવી/દૂભવવી
 આંતરડી ઠારવી
 આંધળામાં કાણો રાજા
 આંધળી ઘોડી ને પોચા ચણા મીઠા લાગ્યા ને ખાધા ઘણા
 આંધળી દળે ને કૂતરા ખાય
 આંધળે બહેરું કૂટાય
 આંધળો ઓકે સોને રોકે
 આકાશ પાતાળ એક કરવા
 આગ લાગે ત્યારે કૂવો ખોદવા ન જવાય
 આગળ ઉલાળ નહિ ને પાછળ ધરાળ નહિ
 આગળ બુદ્ધિ વાણિયા, પાછળ બુદ્ધિ બ્રહ્મ
 આજ રોકડા, કાલ ઉધાર
 આજની ઘડી અને કાલનો દી
 આદર્યા અધૂરા રહે, હરિ કરે સો હોઈ
 આદુ ખાઈને પાછળ પડી જવું
 આપ ભલા તો જગ ભલા
 આપ મુવા પીછે ડૂબ ગઈ દુનિયા
 આપ મુવા વિના સ્વર્ગે ન જવાય
 આપ સમાન બળ નહિ
 આપણી તે લાપસી અને બીજાની તે કુસકી
 આપવાના કાટલાં જુદા ને લેવાના કાટલાં જુદા
 આફતનું પડીકું
 આબરૂના કાંકરા કરવા / ધજાગરો કરવો
 આભ ફાટ્યું હોય ત્યાં થીગડું ન દેવાય
 આમલી પીપળી બતાવવી
 આરંભે શૂરા
 આલાનો ભાઈ માલો
 આલિયાની ટોપી માલિયાને માથે
 આવ પાણા પગ ઉપર પડ
 આવ બલા પકડ ગલા
 આવડે નહિ ઘેંસ ને રાંધવા બેસ
 આવી ભરાણાં
 આવ્યા’તા મળવા ને બેસાડ્યા દળવા
 આળસુનો પીર
 ઈંટનો જવાબ પથ્થર
 ઉકલ્યો કોયડો કોડીનો
 ઉજ્જડ ગામમાં એરંડો પ્રધાન
 ઉતાવળે આંબા ન પાકે
 ઊંઘ અને આહાર વધાર્યાં વધે ને ઘટાડ્યાં ઘટે
 ઊંચે આભ ને નીચે ધરતી
 ઊંટ મૂકે આંકડો અને બકરી મૂકે કાંકરો
 ઊંટના અઢારે અંગ વાંકા જ હોય
 ઊંટના ઊંટ ચાલ્યા જાય
 ઊંટની પીઠે તણખલું
 ઊંટે કર્યા ઢેકા તો માણસે કર્યા કાંઠા
 ઊંડા પાણીમાં ઊતરવું
 ઊંદર બિલાડીની રમત
 ઊંદરની જેમ ફૂંકી ફંકીને કરડવું
 ઊંધા રવાડે ચડાવી દેવું
 ઊંધી ખોપરીનો માણસ
 ઊંબાડિયું કરવાની ટેવ
 ઊગતા સૂરજને સૌ નમે
 ઊજળું એટલું દૂધ નહિ, પીળું એટલું સોનુ નહિ
 ઊઠાં ભણાવવા
 ઊડતા પંખીને પાડે તેવો હોંશિયાર
 ઊતર્યો અમલદાર કોડીનો
 ઊલમાંથી ચૂલમાં પડવા જેવો ઘાટ
 એક કરતાં બે ભલા
 એક કાંકરે બે પક્ષી મારવા
 એક કાનેથી સાંભળી બીજા કાનેથી કાઢી નાખવું
 એક ઘા ને બે કટકા
 એક ઘાએ કૂવો ન ખોદાય
 એક દી મહેમાન, બીજે દી મહી, ત્રીજે દી રહે તેની અક્કલ ગઈ
 એક નકટો સૌને નકટાં કરે
 એક નન્નો સો દુ:ખ હણે
 એક નૂર આદમી હજાર નૂર કપડાં
 એક પગ દૂધમાં ને એક પગ દહીંમાં
 એક બાજુ કૂવો અને બીજી બાજુ હવાડો
 એક ભવમાં બે ભવ કરવા
 એક મરણિયો સોને ભારી પડે
 એક મ્યાનમાં બે તલવાર ન રહે
 એક સાંધે ત્યાં તેર તૂટે
 એક હાથે તાળી ન પડે
 એકનો બે ન થાય
 એના પેટમાં પાપ છે
 એનો કોઈ વાળ વાંકો ન કરી શકે
 એરણની ચોરી ને સોયનું દાન
 એલ-ફેલ બોલવું
 ઓકી દાતણ જે કરે, નરણે હરડે ખાય
 ઓછું પાત્ર ને અદકું ભણ્યો
 ઓડનું ચોડ કરવું
 ઓળખીતો સિપાઈ બે દંડા વધુ મારે
 કજિયાનું મૂળ હાંસી ને રોગનું મૂળ ખાંસી
 કજિયાનું મોં કાળું
 કડવું ઓસડ મા જ પાય
 કડવો ઘૂંટડો ગળે ઊતારવો
 કપાસિયે કોઠી ફાટી ન જાય
 કપાળ જોઈને ચાંદલો કરાય
 કમળો હોય તેને પીળું દેખાય
 કમાઉ દીકરો સૌને વહાલો લાગે
 કમાન છટકવી
 કરમ કોડીના અને લખણ લખેશરીના
 કરવા ગયા કંસાર અને થઈ ગઈ થૂલી
 કરો કંકુના
 કરો તેવું પામો, વાવો તેવું લણો
 કર્મીની જીભ, અકર્મીના ટાંટીયા
 કર્યું કારવ્યું ધૂળમાં મળી જવું
 કાંચિડાની જેમ રંગ બદલવા
 કાંટો કાંટાને કાઢે
 કાંડાં કાપી આપવાં
 કાંદો કાઢવો
 કાકા મટીને ભત્રીજા ન થવાય
 કાકો પરણ્યો ને ફોઈ રાંડી
 કાખમાં છોકરું ને ગામમાં ઢંઢેરો
 કાખલી કૂટવી
 કાગડા ઊડવા
 કાગડા બધે ય કાળા હોય
 કાગડો દહીંથરું લઈ ગયો
 કાગના ડોળે રાહ જોવી
 કાગનું બેસવું ને ડાળનું પડવું
 કાગનો વાઘ કરવો
 કાચા કાનનો માણસ
 કાચું કાપવું
 કાજીની કૂતરી મરી જાય ત્યારે આખું ગામ બેસવા આવે પણ
 કાટલું કાઢવું
 કાતરિયું ગેપ
 કાન છે કે કોડિયું?
 કાન પકડવા
 કાન ભંભેરવા/કાનમાં ઝેર રેડવું
 કાનખજુરાનો એકાદ પગ તૂટે તો શું ફરક પડે?
 કાનનાં કીડા ખરી પડે તેવી ગાળ
 કાનાફૂંસી કરવી
 કાપો તો લોહી ન નીકળે તેવી સ્થિતિ
 કામ કામને શિખવે
 કામ પતે એટલે ગંગા નાહ્યા/જાન છૂટે
 કામના કૂડા ને વાતોના રૂડા
 કામનો ચોર
 કારતક મહિને કણબી ડાહ્યો
 કાલાં કાઢવાં
 કાળજાની કોર/કાળજાનો કટકો
 કાળજાનું કાચું/પાકું
 કાળા અક્ષર ભેંશ બરાબર
 કાળા માથાનો માનવી ધારે તે કરી શકે
 કાળી ટીલી ચોંટવી
 કાળી લાય લાગવી
 કીડી પર કટક ન ઊતારાય
 કીડીને કણ અને હાથીને મણ
 કીડીને પાંખ ફૂટે એ એના મરવાની એંધાણી
 કીધે કુંભાર ગધેડે ન ચડે
 કુંન્ડુ કથરોટને હસે
 કુંભાર કરતાં ગધેડા ડાહ્યાં
 કુકડો બોલે તો જ સવાર પડે એવું ન હોય
 કુલડીમાં ગોળ ભાંગવો
 કૂતરાની પૂંછડી વાંકી તે વાંકી જ રહે
 કૂતરાનો સંઘ કાશીએ ન પહોંચે
 કૂતરું કાઢતા બિલાડું પેઠું
 કૂવામાં હોય તો અવેડામાં આવે
 કેટલી વીસે સો થાય તેની ખબર પડવી
 કેસરિયા કરવા
 કોઈની સાડીબાર ન રાખે
 કોઈનો બળદ કોઈની વેલ ને બંદાનો ડચકારો
 કોઠી ધોયે કાદવ જ નીકળે
 કોઠે જઈ આવ્યો ને કથા કરવા બેઠો
 કોડિયા જેવડું કપાળ અને વચ્ચે ભમરો
 કોણીએ ગોળ ચોપડવો
 કોણે કહ્યું’તું કે બેટા બાવળિયા પર ચડજો ?
 કોથળામાં પાનશેરી રાખીને મારવો
 કોથળામાંથી બિલાડું કાઢવું
 કોના બાપની દિવાળી
 કોની માએ સવા શેર સૂંઠ ખાધી છે
 કોપરાં જોખવાં
 કોલસાની દલાલીમાં કાળા હાથ
 ક્યાં રાજા ભોજ અને ક્યાં ગાંગો તેલી?
 ક્ષમા વીરનું ભૂષણ છે
 ખંગ વાળી દેવો
 ખણખોદ કરવી
 ખરા બપોરે તારા દેખાડવા
 ખાંધે કોથળો ને પગ મોકળો
 ખાઈને સૂઈ જવું મારીને ભાગી જવું
 ખાખરાની ખિસકોલી સાકરનો સ્વાદ શું જાણે
 ખાટલે મોટી ખોટ કે પાયો જ ન મળે
 ખાડો ખોદે તે પડે
 ખાતર ઉપર દીવો
 ખાલી ચણો વાગે ઘણો
 ખાળે ડૂચા અને દરવાજા મોકળા
 ખિસ્સા ખાલી ને ભભકો ભારી
 ખીચડી પકવવી
 ખીચડી હલાવી બગડે ને દીકરી મલાવી બગડે
 ખીલાના જોરે વાછરડું કૂદે
 ખેંચ તાણ મુઝે જોર આતા હૈ
 ખેલ ખતમ, પૈસા હજમ
 ખોટો રૂપિયો કદી ન ખોવાય
 ખોદે ઉંદર અને ભોગવે ભોરિંગ
 ખોદ્યો ડુંગર ને કાઢ્યો ઉંદર
 ગંજીનો કૂતરો, ન ખાય ન ખાવા દે
 ગઈ ગુજરી ભૂલી જ જવાની હોય
 ગઈ તિથિ જોશી પણ ન વાંચે
 ગગા મોટો થા પછી પરણાવશું
 ગગો કુંવારો રહી જવો
 ગજ વાગતો નથી
 ગજવેલના પારખાં ન હોય
 ગતકડાં કાઢવા
 ગધેડા ઉપર અંબાડી ન શોભે
 ગધેડાને તાવ આવે તેવી વાત
 ગરજ સરી એટલે વૈદ વેરી
 ગરજવાનને અક્કલ ન હોય
 ગરજે ગધેડાને પણ બાપ કહેવો પડે
 ગાંજ્યો જાય તેવો નથી
 ગાંઠના ગોપીચંદન
 ગાંડા સાથે ગામ જવું ને ભૂતની કરવી ભાઈબંધી
 ગાંડાના ગામ ન વસે
 ગાંડી પોતે સાસરે ન જાય અને ડાહીને શિખામણ આપે
 ગાંડી માથે બેડું
 ગાંધી-વૈદનું સહીયારું
 ગાજરની પીપૂડી વાગે ત્યાં સુધી વગાડવાની ને પછી ખાઈ જવાની
 ગાજ્યા મેઘ વરસે નહિ ને ભસ્યા કૂતરા કરડે નહિ
 ગાડા નીચે કૂતરું
 ગાડી પાટે ચડાવી દેવી
 ગાડું ગબડાવવું
 ગાડું જોઈને ગુડા ભાંગે
 ગાભા કાઢી નાખવા
 ગામ હોય ત્યાં ઉકરડો પણ હોય
 ગામના મહેલ જોઈ આપણાં ઝૂંપડાં તોડી ન નખાય
 ગામના મોંએ ગરણું ન બંધાય
 ગામનો ઉતાર
 ગામમાં ઘર નહિ સીમમાં ખેતર નહિ
 ગાય દોહી કૂતરાને પાવું
 ગેંગે-ફેંફે થઈ જવું
 ગોટલાં છોતરાં નીકળી જવા
 ગોર પરણાવી દે, ઘર ન માંડી દે
 ગોળ ખાધા વેંત જુલાબ ન લાગે
 ગોળ નાખો એટલું ગળ્યું લાગે
 ગોળ વિના મોળો કંસાર, મા વિના સૂનો સંસાર
 ગોળથી મરતો હોય તો ઝેર શું કામ પાવું?
 ગ્રહણ ટાણે સાપ નીકળવો
 ઘ-ઙ
 ઘડો-લાડવો કરી નાખવો
 ઘર ફૂટે ઘર જાય
 ઘર બાળીને તીરથ ન કરાય
 ઘરડા ગાડા વાળે
 ઘરડી ઘોડી લાલ લગામ
 ઘરના છોકરા ઘંટી ચાટે ને પાડોશીને આટો
 ઘરના ભુવા ને ઘરના ડાકલાં
 ઘરની દાઝી વનમાં ગઈ તો વનમાં લાગી આગ
 ઘરની ધોરાજી ચલાવવી
 ઘરમાં વાઘ બહાર બકરી
 ઘરમાં હાંડલા કુસ્તી કરે તેવી હાલત
 ઘરે ધોળો હાથી બાંઘવો
 ઘા પર મીઠું ભભરાવવું
 ઘાણીનો બળદ ગમે તેટલું ચાલે પણ રહે જ્યાં હતો ત્યાં જ
 ઘી ઢોળાયું તો ખીચડીમાં
 ઘી-કેળાં થઈ જવા
 ઘીના ઠામમાં ઘી પડી રહ્યું
 ઘેર ઘેર માટીના ચૂલા
 ઘો મરવાની થાય ત્યારે વાઘરીવાડે જાય
 ઘોંસ પરોણો કરવો
 ઘોડે ચડીને આવવું
 ઘોરખોદિયો
 ચકલાં ચૂંથવાંનો ધંધો
 ચકલી નાની ને ફૈડકો મોટો
 ચકીબાઈ નાહી રહ્યાં
 ચડાઉ ધનેડું
 ચપટી ધૂળની ય જરૂર પડે
 ચપટી મીઠાની તાણ
 ચમડી તૂટે પણ દમડી ન છૂટે
 ચમત્કાર વિના નમસ્કાર નહિ
 ચલક ચલાણું ઓલે ઘેર ભાણું
 ચા કરતાં કીટલી વધારે ગરમ હોય
 ચાદર જોઈને પગ પહોળા કરાય
 ચાર મળે ચોટલા તો ભાંગે કૈંકના ઓટલા
 ચાલતી ગાડીએ ચડી બેસવું
 ચીંથરે વીંટાળેલું રતન
 ચીભડાના ચોરને ફાંસીની સજા
 ચેતતો નર સદા સુખી
 ચોર કોટવાલને દંડે
 ચોર પણ ચાર ઘર છોડે
 ચોરની દાઢીમાં તણખલું
 ચોરની મા કોઠીમાં મોં ઘાલીને રૂએ
 ચોરની માને ભાંડ પરણે
 ચોરની વાદે ચણા ઉપાડવા જવું
 ચોરને કહે ચોરી કરજે અને સિપાઈને કહે જાગતો રહેજે
 ચોરને ઘેર ચોર પરોણો
 ચોરનો ભાઈ ઘંટીચોર
 ચોરી પર શીનાજોરી
 ચોરીનું ધન સીંકે ન ચડે
 ચોળીને ચીકણું કરવું
 ચૌદમું રતન ચખાડવું
 છક થઈ જવું
 છકી જવું
 છક્કડ ખાઈ જવું
 છક્કા છૂટી જવા
 છછૂંદરવેડા કરવા
 છઠ્ઠીનું ધાવણ યાદ આવી જવું
 છાગનપતિયાં કરવા
 છાજિયા લેવા
 છાણના દેવને કપાસિયાની જ આંખ હોય
 છાતી પર મગ દળવા
 છાપરે ચડાવી દેવો
 છાશ લેવા જવી અને દોણી સંતાડવી
 છાશમાં માખણ જાય અને વહુ ફુવડ કહેવાય
 છાસિયું કરવું
 છિનાળું કરવું
 છીંડે ચડ્યો તે ચોર
 છેલ્લા પાટલે બેસી જવું
 છેલ્લું ઓસડ છાશ
 છોકરાંને છાશ ભેગા કરવા
 છોકરાંનો ખેલ નથી
 છોકરીને અને ઉકરડાને વધતાં વાર ન લાગે
 છોરું કછોરું થાય પણ માવતર કમાવતર ન થાય
 જંગ જીત્યો રે મારો કાણિયો, વહુ ચલે તબ જાણિયો
 જણનારીમાં જોર ન હોય તો સુયાણી શું કરે ?
 જનોઈવઢ ઘા
 જમણમાં લાડુ અને સગપણમાં સાઢુ
 જમવામાં જગલો અને કૂટવામાં ભગલો
 જમાઈ એટલે દશમો ગ્રહ
 જર, જમીન ને જોરું, એ ત્રણ કજિયાના છોરું
 જશને બદલે જોડા
 જા બિલાડી મોભામોભ
 જા બિલ્લી કૂત્તે કો માર
 જાગ્યા ત્યાંથી સવાર
 જાડો નર જોઈને સૂળીએ ચડાવવો
 જાતે પગ પર કુહાડો મારવો
 જીભ આપવી
 જીભ કચરવી
 જીભમાં હાડકું ન હોય, તે આમ પણ વળે અને તેમ પણ વળે
 જીભે લાપસી પીરસવી તો મોળી શું કામ પીરસવી?
 જીવ ઝાલ્યો રહેતો નથી
 જીવતા જગતિયું કરવું
 જીવતો નર ભદ્રા પામે
 જીવવું થોડું ને જંજાળ ઝાઝી
 જીવો અને જીવવા દો
 જીવ્યા કરતાં જોયું ભલું
 જે ગામ જવું હોય નહિ તેનો મારગ શા માટે પૂછવો?
 જે ચડે તે પડે
 જે જન્મ્યું તે જાય
 જે જાય દરબાર તેના વેચાય ઘરબાર
 જે નમે તે સૌને ગમે
 જે ફરે તે ચરે
 જે બોલે તે બે ખાય
 જે વાર્યા ન વરે તે હાર્યા વરે
 જે સૌનું થશે તે વહુનું થશે
 જેટલા મોં તેટલી વાતો
 જેટલા સાંધા એટલા વાંધા
 જેટલો ગોળ નાખો તેટલું ગળ્યું લાગે
 જેટલો બહાર છે તેથી વધુ ભોંયમાં છે
 જેણે મૂકી લાજ એનું નાનું સરખું રાજ
 જેના લગન હોય તેના જ ગીત ગવાય
 જેના હાથમાં તેના મોંમા
 જેની રૂપાળી વહુ તેના ભાઈબંધ બહુ
 જેની લાઠી તેની ભેંસ
 જેનું ખાય તેનું ખોદે
 જેનું નામ તેનો નાશ
 જેને કોઈ ન પહોંચે તેને પેટ પહોંચે
 જેને રામ રાખે તેને કોણ ચાખે
 જેનો આગેવાન આંધળો તેનું કટક કૂવામાં
 જેનો રાજા વેપારી તેની પ્રજા ભિખારી
 જેવા સાથે તેવા
 જેવી દ્રષ્ટિ તેવી સૃષ્ટિ
 જેવી સોબત તેવી અસર
 જેવું કામ તેવા દામ
 જેવો ગોળ વિનાનો કંસાર એવો મા વિનાનો સંસાર
 જેવો દેશ તેવો વેશ
 જેવો સંગ તેવો રંગ
 જેસલ હટે જવભર ને તોરલ હટે તલભર
 જોશીના પાટલે અને વૈદના ખાટલે
 જ્યાં ગોળ હોય ત્યાં માખી બમણતી આવે જ
 જ્યાં ચાહ ત્યાં રાહ
 જ્યાં સંપ ત્યાં જંપ
 જ્યાં સુધી શ્વાસ ત્યાં સુધી આશ
 ઝાઝા રસોઈયા રસોઈ બગાડે
 ઝાઝા હાંડલા ભેગા થાય તો ખખડે પણ ખરા
 ઝાઝા હાથ રળિયામણા
 ઝાઝી કીડી સાપને ખાઈ જાય
 ઝાઝી સૂયાણી વિયાંતર બગાડે
 ઝેરના પારખા ન હોય
 ટકાની ડોશી અને ઢબુનું મૂંડામણ
 ટલ્લે ચડાવવું
 ટહેલ નાખવી
 ટાંટિયો ટળવો
 ટાંટીયાની કઢી થઈ જવી
 ટાંડી મૂકવી
 ટાઢા પહોરની તોપ ફોડવી
 ટાઢા પાણીએ ખસ ગઈ
 ટાઢું પાણી રેડી દેવું
 ટાઢો ડામ દેવો
 ટાયલાવેડાં કરવાં
 ટાલિયા નર કો’ક નિર્ધન
 ટીપે ટીપે સરોવર ભરાય, કાંકરે કાંકરે પાળ બંધાય
 ટૂંકું ને ટચ
 ટેભા ટૂટી જવા
 ટોટો પીસવો
 ટોણો મારવો
 ટોપી પહેરાવી દેવી
 ટોપી ફેરવી નાખવી
 ઠણઠણગોપાલ
 ઠરડ કાઢી નાખવી
 ઠરીને ઠામ થવું
 ઠરીને ઠીંકરું થઈ જવું
 ઠાગાઠૈયા કરવા
 ઠેકાણે પડવું
 ઠેરના ઠેર
 ઠોકર વાગે ત્યારે જ અક્કલ આવે
 ઠોઠ નિશાળિયાને વૈતરણા ઝાઝા
 ડબ્બો ગુલ કરી નાખવો
 ડહાપણની દાઢ ઊગવી
 ડાંગે માર્યા પાણી જુદા ન પડે
 ડાંફાં મારવા
 ડાકણેય એક ઘર તો છોડે
 ડાગળી ખસવી
 ડાચામાં બાળવું
 ડાચું વકાસીને બેસવું
 ડાફરિયાં દેવા
 ડાબા હાથની વાત જમણાને ખબર ન પડે
 ડાબા હાથનો ખેલ
 ડાબા હાથે ચીજ મુકી દેવી
 ડારો દેવો
 ડાહીબાઈને બોલાવો ને ખીરમાં મીઠું નખાવો
 ડીંગ હાંકવી
 ડીંડવાણું ચલાવવું
 ડુંગર દૂરથી રળિયામણા
 ડૂબતો માણસ તરણું પકડે
 ડોશી મરે તેનો ભો નથી, જમ ઘર ભાળી જાય તેનો વાંધો છે
 ઢાંકણીમાં પાણી લઈ ડૂબી મર
 ઢાંકો-ઢૂંબો કરવો
 તમાચો મારી ગાલ લાલ રાખવો
 તમાશાને તેડું ન હોય
 તલપાપડ થવું
 તલમાં તેલ નથી
 તલવારની ધાર ઉપર ચાલવું
 તાંબિયાની તોલડી તેર વાના માંગે
 તારા જેવા તાંબિયાના તેર મળે છે
 તારા બાપનું કપાળ
 તારી અક્કલ ક્યાં ઘાસ ચરવા ગઈ હતી?
 તારું મારું સહિયારું ને મારું મારા બાપનું
 તાલમેલ ને તાશેરો
 તીરથે જઈએ તો મૂંડાવું તો પડે જ
 તીસમારખાં
 તુંબડીમાં કાંકરા
 તેજીને ટકોરો, ગધેડાને ડફણાં
 તેલ જુઓ તેલની ધાર જુઓ
 તેલ પાઈને એરંડિયું કાઢવું
 તોબા પોકારવી
 તોળી તોળીને બોલવું
 ત્રણ સાથે જાય તો થાય ત્રેખડ ને માથે પડે ભેખડ
 ત્રાગું કરવું
 ત્રેવડ એટલે ત્રીજો ભાઈ
 થાક્યાના ગાઉ છેટા હોય
 થાબડભાણા કરવા
 થાય તેવા થઈએ ને ગામ વચ્ચે રહીએ
 થૂંકના સાંધા કેટલા દી ટકે?
 થૂંકેલું પાછું ગળવું
 દયા ડાકણને ખાય
 દરજીનો દીકરો જીવે ત્યાં સુધી સીવે
 દશેરાના દિવસે જ ઘોડુ ન દોડે
 દળી, દળીને ઢાંકણીમાં
 દાંત કાઢવા
 દાંત ખાટા કરી નાખવા
 દાંતે તરણું પકડવું
 દાઝ્યા પર ડામ
 દાઢીની દાઢી ને સાવરણીની સાવરણી
 દાણો દબાવી/ચાંપી જોવો
 દાધારિંગો
 દાનત ખોરા ટોપરા જેવી
 દામ કરે કામ અને બીબી કરે સલામ
 દાળમાં કાળું
 દી ફરવો
 દી ભરાઈ ગયા છે
 દી વળવો
 દીકરી એટલે સાપનો ભારો
 દીકરી ને ગાય, દોરે ત્યાં જાય
 દીવા તળે અંધારું
 દીવાલને પણ કાન હોય
 દુ:ખતી રગ દબાવવી
 દુ:ખનું ઓસડ દહાડા
 દુ:ખે છે પેટ અને કૂટે છે માથું
 દુકાળમાં અધિક માસ
 દુબળાં ઢોરને બગાં ઝાઝી
 દૂઝણી ગાયની લાત ભલી
 દૂધ પાઈને સાપ ઉછેરવો
 દૂધ, સાકર, એલચી, વરીઆળી ને દ્રાક્ષ
 દૂધનું દૂધ અને પાણીનું પાણી કરી નાખવું
 દૂધનો દાઝેલો છાશ પણ ફૂંકી ફૂંકીને પીએ
 દે દામોદર દાળમાં પાણી
 દેખવું નહિ અને દાઝવું નહિ
 દેવ દેવલા સમાતા ન હોય ત્યાં પૂજારાને ક્યાં બેસાડવા
 દોડવું હતું ને ઢાળ મળ્યો
 દોમ દોમ સાયબી
 દોરડી બળે પણ વળ ન છૂટે
 દ્રાક્ષ ખાટી છે
 ધકેલ પંચા દોઢસો
 ધણીની નજર એક, ચોરની નજર ચાર
 ધનોત-પનોત કાઢી નાખવું
 ધરતીનો છેડો ઘર
 ધરમ કરતાં ધાડ પડી
 ધરમ ધક્કો
 ધરમના કામમાં ઢીલ ન હોય
 ધરમની ગાયના દાંત ન જોવાય
 ધાર્યું ધણીનું થાય
 ધીરજના ફળ મીઠા હોય
 ધુમાડાને બાચકા ભર્યે દહાડો ન વળે
 ધૂળ ઉપર લીંપણ ન કરાય
 ધૂળ કાઢી નાખવી
 ધોકે નાર પાંસરી
 ધોબીનો કૂતરો, નહિ ઘરનો નહિ ઘાટનો
 ધોયેલ મૂળા જેવો
 ધોલધપાટ કરવી
 ધોળા દિવસે તારા દેખાવા
 ધોળામાં ધૂળ પડી
 ધોળિયા સાથે કાળિયો રહે, વાન ન આવે, સાન તો આવે
 ધોળે ધરમે
 ન આવડે ભીખ તો વૈદું શીખ
 ન ત્રણમાં, ન તેરમાં, ન છપ્પનના મેળમાં
 ન બોલ્યામાં નવ ગુણ
 ન મળી નારી એટલે સહેજે બાવા બ્રહ્મચારી
 ન મામા કરતા કહેણો મામો સારો
 નકલમાં અક્કલ ન હોય
 નગારખાનામાં પીપૂડીનો અવાજ ક્યાંથી સંભળાય?
 નજર ઉતારવી
 નજર બગાડવી
 નજર લાગવી
 નજરે ચડી જવું
 નજરે જોયાનું ઝેર છે
 નથ ઘાલવી
 નદીના મૂળ અને ઋષિના કુળ ન શોધાય
 નબળો ધણી બૈરી પર શૂરો
 નમાજ પડતા મસીદ કોટે વળગી
 નરમ ઘેંશ જેવો
 નવ ગજના નમસ્કાર
 નવરો ધૂપ
 નવરો બેઠો નખ્ખોદ કાઢે
 નવાણિયો કૂટાઈ ગયો
 નવાણુંનો ધક્કો લાગવો
 નવી ગિલ્લી નવો દાવ
 નવી વહુ નવ દહાડા
 નવે નાકે દિવાળી
 નવો મુલ્લો બાંગ વધુ જોરથી પોકારે
 નવો મુસલમાન નવ વાર નમાજ પઢે
 નસીબ અવળા હોય તો ભોંયમાંથી ભાલા વાગે
 નસીબ બેઠેલાનું બેઠું રહે, દોડતાનું દોડતું રહે
 નસીબનો બળિયો
 નાક ઊંચું રાખવું
 નાક કપાઈ જવું
 નાક કપાવી અપશુકન ન કરાવાય
 નાક લીટી તાણવી
 નાકે છી ગંધાતી નથી
 નાગાની પાનશેરી ભારે હોય
 નાગાને નાવું શું અને નીચોવવું શું ?
 નાચવું ન હોય તો આંગણું વાંકુ
 નાણા વગરનો નાથીયો, નાણે નાથાલાલ
 નાણું આવશે પણ ટાણું નહિ આવે
 નાતનો માલ નાત જમે, મુસાભાઈના વા ને પાણી
 નાના મોઢે મોટી વાત
 નાનો પણ રાઈનો દાણો
 નીર-ક્ષીર વિવેક
 નેવાના પાણી મોભે ના ચડે
 નોકર ખાય તો નફો જાય, શેઠ ખાય તો મૂડી જાય
 પંચ કહે તે પરમેશ્વર
 પઈની પેદાશ નહિ ને ઘડીની ફુરસદ નહિ
 પગ કુંડાળામાં પડી જવો
 પગ ન ઊપડવો
 પગ લપસી જવો
 પગભર થવું
 પડતો બોલ ઝીલવો
 પડી પટોડે ભાત, ફાટે પણ ફીટે નહિ
 પડ્યા પર પાટું
 પડ્યો પોદળો ધૂળ ઉપાડે
 પઢાવેલો પોપટ
 પત્તર ખાંડવી
 પથ્થર ઉપર પાણી
 પરચો આપવો/દેખાડવો
 પરણ્યા નથી પણ પાટલે તો બેઠા છો ને?
 પલાળ્યું છે એટલે મૂંડાવવું તો પડશે જ ને
 પવન પ્રમાણે સઢ ફેરવવો
 પહેતા પાણીમાં હાથ ધોઈ લેવા
 પહેલું સુખ તે જાતે નર્યા
 પહેલો ઘા પરમેશ્વરનો
 પહેલો સગો પાડોશી
 પહોંચેલ માયા/બુટ્ટી
 પાંચમની છઠ્ઠ ક્યારે ન થાય
 પાંચમાં પૂછાય તેવો
 પાંચે ય આંગળી ઘીમાં
 પાંચે ય આંગળી સરખી ન હોય
 પાંચે ય આંગળીએ દેવ પૂજવા
 પાંસરુંદોર કરી નાખવું/થઈ જવું
 પાકા ઘડે કાંઠા ન ચડે
 પાઘડી ફેરવી નાખવી
 પાઘડીનો વળ છેડે આવે
 પાટિયાં બેસી જવાં
 પાટો બાઝવો
 પાઠ ભણાવવો
 પાડા ઉપર પાણી
 પાડા મૂંડવાં
 પાણી ઉતારવું
 પાણી ચડાવવું
 પાણી દેખાડવું
 પાણી પહેલા પાળ બાંધી લેવી સારી
 પાણી પાણી કરી નાખવું
 પાણી પીને ઘર પૂછવું
 પાણી ફેરવવું
 પાણી માપવું
 પાણીચું આપવું
 પાણીમાં બેસી જવું
 પાણીમાં રહીને મગર સાથે વેર ન બંધાય
 પાણીમાંથી પોરા કાઢવા
 પાનો ચડાવવો
 પાપ છાપરે ચડીને પોકારે
 પાપડતોડ પહેલવાન
 પાપડી ભેગી ઈયળ બફાય
 પાપનો ઘડો ભરાઈ જવો
 પાપી પેટનો સવાલ છે
 પારકા કજિયા ઉછીના ન લેવાય
 પારકા છોકરાને જતિ કરવા સૌ તૈયાર હોય
 પારકી આશ સદા નિરાશ
 પારકી છઠ્ઠીનો જાગતલ
 પારકી પંચાતમાં શું કામ પડવું
 પારકી મા જ કાન વિંધે
 પારકી લેખણ, પારકી શાહી, મત્તું મારે માવજીભાઈ
 પારકે પાદર પહોળા થવું
 પારકે પૈસે દિવાળી
 પારકે પૈસે પરમાનંદ
 પારકે ભાણે લાડુ મોટો દેખાય
 પાશેરામાં પહેલી પૂણી છે
 પિયરની પાલખી કરતાં સાસરિયાની સૂળી સારી
 પીઠ પાછળ ઘા
 પીળું તેટલું સોનું નહિ, ઊજળું તેટલું દૂધ નહિ
 પુણ્ય પરવારી જવું
 પુત્રના લક્ષણ પારણામાંથી ને વહુના લક્ષણ બારણામાંથી
 પુરાણ માંડવું
 પેટ કરાવે વેઠ
 પેટ ચોળીને શૂળ ઊભું ન કરાય
 પેટ છે કે પાતાળ ?
 પેટછૂટી વાત કરવી
 પેટનો બળ્યો ગામ બાળે
 પેટમાં પેસીને પગ પહોળા કરવા
 પેટમાં ફાળ પડવી
 પેટિયું રળી લેવું
 પેટે પાટા બાંધવા
 પૈસા તો ડાબા હાથનો મેલ છે
 પૈસાનું પાણી કરવું
 પૈસો મારો પરમેશ્વર ને હું પૈસાનો દાસ
 પોચું ભાળી જવું
 પોત પ્રકાશવું
 પોતાના પગ નીચે રેલો આવે ત્યારે જ ખબર પડે
 પોતાની ગલીમાં કુતરો પણ સિંહ
 પોતાનો કક્કો જ ખરો કરવો
 પોતિયા ઢીલા થઈ જવા
 પોતિયું કાઢીને ઊભા રહેવું
 પોથી માંહેના રીંગણા
 પોદળામાં સાંઠો
 પોપટીયું જ્ઞાન
 પોપાબાઈનું રાજ
 પોબારા ગણી જવા
 પોલ ખૂલી ગઈ
 પ્રસાદી ચખાડવી
 પ્રીત પરાણે ન થાય
 ફઈને મૂછ ઉગે તો તેને કાકો કહેવાય
 ફટકો પડવો
 ફણગો ફૂટવો
 ફના- ફાતિયા થઈ જવા
 ફનાફાતિયા થઈ જવું/કરી નાખવું
 ફરે તે ચરે ને બાંધ્યું ભૂખે મરે
 ફસકી જવું
 ફાંકો રાખવો
 ફાચર મારવી
 ફાટીને ધુમાડે જવું
 ફાવ્યો વખણાય
 ફાળિયું ખંખેરી નાખવું
 ફિશિયારી મારવી
 ફીંફાં ખાંડવાં
 ફુલ નહિ તો ફુલની પાંખડી
 ફૂંકી ફૂંકીને પગ મૂકવો
 ફૂટી બદામના ભાવે
 ફૂલાઈને ફાળકો થઈ જવું
 ફોદેફોદા ઊડી જવા
 બંધ બેસતી પાઘડી પહેરી લેવી
 બકરું કાઢતા ઊંટ પેઠું
 બગભગત-ઠગભગત
 બગાસું ખાતા પતાસું મળ્યું
 બત્રીસ કોઠે દીવા પ્રગટ્યા
 બધો ભાર કન્યાની કેડ પર
 બલિદાનનો બકરો
 બળતાંમાં ઘી હોમવું
 બળતું ઘર કૃષ્ણાર્પણ કરવું
 બળિયાના બે ભાગ
 બાંધી મુઠ્ઠી લાખની, ઉઘાડી વા ખાય
 બાઈ બાઈ ચારણી
 બાઈને કોઈ લે નહિ ને ભાઈને કોઈ આપે નહિ
 બાડા ગામમાં બે બારશ
 બાપ તેવા બેટા ને વડ તેવા ટેટા
 બાપ શેર તો દીકરો સવા શેર
 બાપના કૂવામાં ડુબી ન મરાય
 બાપના પૈસે તાગડધીન્ના
 બાપનું વહાણ ને બેસવાની તાણ
 બાપે માર્યા વેર
 બાફી મારવું
 બાર ગાઉએ બોલી બદલાય
 બાર બાવા ને તેર ચોકા
 બાર વરસે બાવો બોલ્યો, જા બેટા દુકાળ પડશે
 બાર હાથનું ચીભડું ને તેર હાથનું બી
 બારે મેઘ ખાંગા થવા
 બારે વહાણ ડૂબી જવા
 બાવળ વાવો તો કાંટા ઉગે અને આંબો વાવો તો કેરી મળે
 બાવા બાર ને લાડવા ચાર
 બાવાના બેઉ બગડ્યા
 બાવો ઉઠ્યો બગલમાં હાથ
 બિલાડીના કીધે શીંકુ ન ટૂટે
 બિલાડીના પેટમાં ખીર ન ટકે, બૈરાંના પેટમાં વાત ન ટકે
 બિલાડીની ડોકે ઘંટ બાંધે કોણ?
 બિલાડીને દૂધ ભળાવો તો પછી શું થાય ?
 બીજાની ચિતા પર પોતાની ભાખરી શેકી લેવી
 બીડું ઝડપવું
 બે ઘરનો પરોણો ભૂખે મરે
 બે પાંદડે થવું
 બે પાડા લડે તેમાં ઝાડનો ખો નીકળે
 બે બદામનો માણસ
 બે બાજુની ઢોલકી વગાડવી
 બેઉ હાથમાં લાડવા
 બેઠાં બેઠાં ખાધે તો કુબેરના ભંડાર પણ ખૂટી જાય
 બૈરાંની બુદ્ધિ પગની પાનીએ
 બોકડો વધેરવો
 બોડી-બામણીનું ખેતર
 બોલે તેના બોર વેંચાય
 બ્રાહ્મણી વંઠે તો તરકડે જાય
 ભડનો દીકરો
 ભણેલા ભીંત ભૂલે
 ભરડી મારવું
 ભરાઈ પડવું
 ભલભલાને ભૂ પાઈ દેવું
 ભલું થયું ભાંગી જંજાળ, સુખે ભજશું શ્રીગોપાળ
 ભાંગરો વાટવો
 ભાંગ્યાનો ભેરુ
 ભાંગ્યું તો ય ભરુચ
 ભાંડો ફૂટી ગયો
 ભાગતા ભૂતની ચોટલી ભલી
 ભાગ્યશાળીને ભૂત રળે
 ભીખના હાંલ્લા શીંકે ન ચડે
 ભુવો ધૂણે પણ નાળિયેર તો ઘર ભણી જ ફેંકે
 ભૂંડાથી ભૂત ભાગે
 ભૂંડાને પણ સારો કહેવડાવે તેવો છે
 ભૂત ગયું ને પલિત આવ્યું
 ભૂતનું સ્થાનક પીપળો
 ભૂતોભાઈ પણ ઓળખતો નથી
 ભૂલ્યા ત્યાંથી ફરી ગણો
 ભેંશ આગળ ભાગવત
 ભેંશ ભાગોળે, છાશ છાગોળે અને ઘેર ધમાધમ
 ભેંશના શીંગડા ભેંશને ભારી
 ભેખડે ભરાવી દેવો
 ભેજાગેપ
 ભેજાનું દહીં કરવું
 ભોઈની પટલાઈ
 મંકોડી પહેલવાન
 મગ જે પાણીએ ચડતા હોય તે પાણીએ જ ચડાવાય
 મગજમાં રાઈ ભરાઈ જવી
 મગનું નામ મરી ન પાડે
 મગરનાં આંસુ સારવા
 મણ મણની ચોપડાવવી
 મણનું માથું ભલે જાય પણ નવટાંકનું નાક ન જાય
 મન ઊતરી જવું
 મન ઢચુપચુ થઈ જવું
 મન દઈને કામ કરવું
 મન મનાવવું/મારીને રહેવું
 મન મોટું કરવું
 મન હોય તો માળવે જવાય
 મન, મોતી ને કાચ, ભાંગ્યા સંધાય નહિ
 મનનો ઊભરો ઠાલવવો
 મનમાં પરણવું ને મનમાં રાંડવું
 મનુષ્ય યત્ન, ઈશ્વર કૃપા
 મરચા લાગવા
 મરચાં લેવા
 મરચાં વાટવા
 મરચું-મીઠું ભભરાવવું
 મરતાને સૌ મારે
 મરતો ગયો ને મારતો ગયો
 મસાણમાંથી મડા બેઠા કરવા
 મસીદમાં ગયું’તું જ કોણ?
 મહેતો મારે ય નહિ અને ભણાવે ય નહિ
 મળે તો ઈદ, ન મળે તો રોજા
 મા કરતાં માસી વહાલી લાગે
 મા તે મા, બીજા બધા વગડાના વા
 મા તેવી દીકરી, ઘડો તેવી ઠીકરી
 મા મૂળો ને બાપ ગાજર
 માંગ્યા વિના મા પણ ન પીરસે
 માંડીવાળેલ
 માખણ લગાવવું
 માગુ દીકરીનું હોય – માગુ વહુનું ન હોય
 માણસ માત્ર ભૂલને પાત્ર
 માણસ વહાલો નથી માણસનું કામ વહાલું છે
 માથા માથે માથું ન રહેવું
 માથાનો મળી ગયો
 માથે દુખનાં ઝાડ ઉગવા
 માથે પડેલા મફતલાલ
 માના પેટમાંય સખણો નહિ રહ્યો હોય
 મામા બનાવવા
 મામો રોજ લાડવો ન આપે
 મારવો તો મીર
 મારા છગન-મગન બે સોનાના, ગામનાં છોકરાં ગારાના
 મારે મીર ને ફૂલાય પીંજારો
 મિયાં ચોરે મૂઠે ને અલ્લા ચોરે ઊંટે
 મિયાં પડ્યા પણ ટંગડી ઊંચી
 મિયાં મહાદેવનો મેળ કેમ મળે
 મિયાંની મીંદડી
 મીઠા ઝાડના મૂળ ન ખવાય
 મુલ્લાની દોડ મસીદ સુધી
 મુવા નહિ ને પાછા થયા
 મુસાભાઈના વા ને પાણી
 મૂઈ ભેંશના ડોળા મોટા
 મૂછે વળ આપવો
 મૂડી કરતાં વ્યાજ વધુ વહાલું હોય
 મૂરખ મિત્ર કરતાં દાનો દુશ્મન સારો
 મૂરખના ગાડાં ન ભરાય
 મેથીપાક આપવો
 મેરી બિલ્લી મૂઝસે મ્યાઉં
 મેલ કરવત મોચીના મોચી
 મોં કાળું કરવું
 મોં ચડાવવું
 મોં તોડી લેવું
 મોં પરથી માંખી ઉડતી નથી
 મોં બંધ કરવું
 મોં માથાના મેળ વિનાની વાત
 મોંકાણના સમાચાર
 મોટું પેટ રાખવું
 મોઢાનો મોળો
 મોઢામાં મગ ભર્યા છે?
 મોઢું કટાણું કરવું/બગાડવું
 મોઢું જોઈને ચાંદલો કરાય
 મોતિયા મરી જવા
 મોરના ઈંડાને ચીતરવા ન પડે
 મોસાળમાં જમણ અને મા પીરસનાર
 યથા રાજા તથા પ્રજા
 રંગ ગયા પણ ઢંગ ન ગયા
 રાંડ્યા પછીનું ડહાપણ
 રાંધવા ગયા કંસાર અને થઈ ગયું થૂલું
 રાંધેલ ધાન રઝળી પડ્યા
 રાઈના પડ રાતે ગયા
 રાજા, વાજા ને વાંદરા, ત્રણેય સરખા
 રાજાને ગમી તે રાણી, છાણા વીણતી આણી
 રાત ગઈ અને વાત ગઈ
 રાત થોડી ને વેશ ઝાઝા
 રાતે પાણીએ રોવાનો વખત
 રામ બોલો ભાઈ રામ થઈ જવું/રામશરણ પહોંચવું
 રામ રમાડી દેવા
 રામ રાખે તેને કોણ ચાખે
 રામના નામે પથ્થર તરે
 રામનું રાજ
 રામબાણ વાગ્યા હોય તે જાણે
 રામાયણ માંડવી
 રીંગણાં જોખવા
 રૂપ રૂપનો અંબાર
 રેતીમાં વહાણ ચલાવવું
 રોકડું પરખાવવું
 રોગ ને શત્રુ ઉગતાં જ ડામવા પડે
 રોજ મરે એને કોણ રોવે
 રોજની રામાયણ
 રોટલાથી કામ કે ટપટપથી
 રોતો રોતો જાય તે મુવાની ખબર લઈ આવે
 રોદણા રોવા
 લંકાની લાડી ને ઘોઘાનો વર
 લંગોટીયો યાર
 લક્ષ્મી ચાંદલો કરવા આવે ત્યારે મોં ધોવા ન જવાય
 લખણ ન મૂકે લાખા
 લગને લગને કુંવારા લાલ
 લાંબા જોડે ટૂંકો જાય, મરે નહિ તો માંદો થાય
 લાકડાના લાડુ ખાય તે પસ્તાય અને ન ખાય તે પણ પસ્તાય
 લાકડાની તલવાર ચલાવવી
 લાકડે માંકડું વળગાવી દેવું
 લાખો મરજો પણ લાખોનો પાલનહાર ન મરજો
 લાગ્યું તો તીર, નહિ તો તુક્કો
 લાજવાને બદલે ગાજવું
 લાલો લાભ વિના ન લોટે
 લીલા લહેર કરવા
 લે લાકડી ને કર મેરાયું
 લેતાં લાજે ને આપતાં ગાજે
 લોઢાના ચણા ચાવવા
 લોઢું લોઢાને કાપે
 લોભને થોભ ન હોય
 લોભિયા હોય ત્યાં ધુતારા ભૂખે ન મરે
 લોભે લક્ષણ જાય
 વખાણેલી ખીચડી દાઢે વળગે
 વટનો કટકો
 વઢકણી વહુ ને દીકરો જણ્યો
 વર મરો કે કન્યા મરો, ગોરનું તરભાણું ભરો
 વર રહ્યો વાસી ને કન્યા ગઈ નાસી
 વરને કોણ વખાણે? વરની મા!
 વરસના વચલા દહાડે
 વહેતા પાણી નિર્મળા
 વહેતી ગંગામાં ડુબકી લગાવવી
 વહેમનું કોઈ ઓસડ નથી
 વહોરાવાળું નાડું પકડી ન રખાય
 વા વાતને લઈ જાય
 વાંઢાને કન્યા જોવા ન મોકલાય
 વાંદરાને સીડી ન અપાય
 વાંદરો ઘરડો થાય પણ ગુલાંટ ન ભૂલે
 વાઘ પર સવારી કરવી સહેલી છે પણ નીચે ઉતરવું અઘરું છે
 વાઘને કોણ કહે કે તારુ મોં ગંધાય છે
 વાડ ચીભડા ગળે
 વાડ વિના વેલો ન ચડે
 વાણિયા વાણિયા ફેરવી તોળ
 વાણિયા વિદ્યા કરવી
 વાણિયાની મૂછ નીચી તો કહે સાત વાર નીચી
 વાણિયો રીઝે તો તાળી આપે
 વાત ગળે ઉતરવી
 વાતનું વતેસર કરવું
 વાતમાં કોઈ દમ નથી
 વારા ફરતો વારો, મારા પછી તારો, મે પછી ગારો
 વાર્યા ન વળે તે હાર્યા વળે
 વાવડી ચસ્કી
 વાવો તેવું લણો, કરો તેવું પામો
 વાળંદના વાંકા હોય તો કોથળીમાંથી કરડે
 વિદ્યા વિનયથી શોભે
 વિના ચમત્કાર નહિ નમસ્કાર
 વિનાશકાળે વિપરીત બુદ્ધિ
 વિશ્વાસે વહાણ તરે
 વીંછીના દાબડામાં હાથ નાખીએ તો પરિણામ શું આવે?
 વીસનખી વાઘણ
 વેંત એકની જીભ
 શંકા ભૂત અને મંછા ડાકણ
 શાંત પાણી ઊંડા હોય
 શાંતિ પમાડે તે સંત
 શિયા-વિયા થઈ જવું
 શિયાળ તાણે સીમ ભણી અને કૂતરું તાણે ગામ ભણી
 શિયાળો ભોગીનો ઉનાળો જોગીનો
 શીંગડા, પૂંછડા વિનાનો આખલો
 શીરા માટે શ્રાવક થવું
 શેક્યો પાપડ ભાંગવાની તાકાત નથી
 શેઠ કરતાં વાણોતર ડાહ્યાં
 શેઠની શિખામણ ઝાંપા સુધી
 શેર માટીની ખોટ
 શેરના માથે સવા શેર
 શેહ ખાઈ જવી
 શોભાનો ગાંઠિયો
 શ્રી ગણેશાય નમઃ કરવું
 સંઘર્યો સાપ પણ કામ આવે
 સંતોષી નર સદા સુખી
 સંસાર છે ચાલ્યા કરે
 સઈ, સોની ને સાળવી ન મૂકે સગી બેનને જાળવી
 સઈની સાંજ ને મોચીની સવાર ક્યારે ય ન પડે
 સક્કરવાર વળવો
 સગપણમાં સાઢુ ને જમણમાં લાડુ
 સતી શાપ આપે નહિ અને શંખણીના શાપ લાગે નહિ
 સત્તર પંચા પંચાણું ને બે મૂક્યા છૂટના, લાવો પટેલ સોમાં બે ઓછા
 સત્તા આગળ શાણપણ નકામું
 સદાનો રમતારામ છે
 સસ્તુ ભાડું ને સિદ્ધપુરની જાત્રા
 સળગતામાં હાથ ઘાલો તો હાથ તો દાઝે જ ને
 સાંઠે બુદ્ધિ નાઠી
 સાચને આંચ ન આવે
 સાજા ખાય અન્ન ને માંદા ખાય ધન
 સાન ઠેકાણે આવવી
 સાનમાં સમજે તો સારું
 સાપ ગયા અને લીસોટા રહ્યા
 સાપના દરમાં હાથ નાખવો
 સાપને ઘેર સાપ પરોણો
 સાપે છછુંદર ગળ્યા જેવી હાલત
 સારા કામમાં સો વિઘન
 સીંદરી બળે પણ વળ ન મૂકે
 સીદીભાઈને સીદકાં વહાલાં
 સીદીભાઈનો ડાબો કાન
 સીધી આંગળીએ ઘી ન નીકળે
 સુખમાં સાંભરે સોની ને દુ:ખમાં સાંભરે રામ
 સુતારનું મન બાવળિયે
 સુરતનું જમણ ને કાશીનું મરણ
 સૂકા ભેગુ લીલું બળે
 સૂપડાં સાફ થઈ ગયાં
 સૂળીનો ઘા સોયથી સર્યો
 સેવા કરે તેને મેવા મળે
 સો દવા એક હવા
 સો દહાડા સાસુના તો એક દહાડો વહુનો
 સો વાતની એક વાત
 સોટી વાગે ચમચમ ને વિદ્યા આવે રૂમઝૂમ
 સોના કરતાં ઘડામણ મોંઘું
 સોનાની જાળને પાણીમાં ન ફેંકાય
 સોનાની થાળીમાં લોઢાનો મેખ
 સોનાનો સૂરજ ઉગવો
 સોનામાં સુગંધ મળે
 સોનીના સો ઘા તો લુહારનો એક ઘા
 સોનું સડે નહિ ને વાણિયો વટલાય નહિ
 સોળે સાન, વીસે વાન
 સ્ત્રી ચરિત્રને કોણ પામી શકે ?
 સ્ત્રી રહે તો આપથી અને જાય તો સગા બાપથી
 હરામના હાડકાં
 હલકું લોહી હવાલદારનું
 હવનમાં હાડકાં હોમવા
 હવેલી લેતા ગુજરાત ખોઈ
 હસવામાંથી ખસવું થવું
 હસવું અને લોટ ફાકવો બન્ને સાથે ન થાય
 હસે તેનું ઘર વસે
 હળદરના ગાંઠીયે ગાંધી ન થવાય
 હળાહળ કળજુગ
 હાડકાં ખોખરાં કરવા/રંગી નાખવાં
 હાથ ઊંચા કરી દેવા
 હાથ દેખાડવો
 હાથ ભીડમાં હોવો
 હાથના કર્યા હૈયે વાગ્યા
 હાથનો ચોખ્ખો
 હાથમાં આવ્યું તે હથિયાર
 હાથી જીવે તો લાખનો, મરે તો સવા લાખનો
 હાથીના દાંત દેખાડવાના જુદા અને ચાવવાના જુદા
 હાથીની અંબાડીએ ચડી છાણાં ન વિણાય
 હાથીની પાછળ કૂતરા ભસે
 હાર્યો જુગારી બમણું રમે
 હિંમતે મર્દા તો મદદે ખુદા
 હીરો ઘોઘે જઈ આવ્યો અને ડેલે હાથ દઈ આવ્યો
 હું પહોળી ને શેરી સાંકડી
 હું મરું પણ તને રાંડ કરું
 હું રાણી, તું રાણી તો કોણ ભરે પાણી ?
 હુતો ને હુતી બે જણ
 હૈયા ઉકલત
 હૈયું બાળવું તેના કરતા હાથ બાળવા સારા
 હૈયે છે પણ હોઠે નથી
 હૈયે રામ વસવા
 હોઠ સાજા તો ઉત્તર ઝાઝા
 હોળીનું નાળિયેર
    અંગૂઠો બતાવવો
    અંજળ પાણી ખૂટવા
    અંધારામાં તીર ચલાવવું
    અંધારામાં પણ ગોળ તો ગળ્યો જ લાગે
    અંધેરી નગરી ગંડુ રાજા
    અક્કલ ઉધાર ન મળે
    અક્કલનો ઓથમીર મંગાવી ભાજી તો લાવ્યો કોથમીર
    અચ્છોવાના કરવાં
    અજાણ્યા પાણીમાં ઊતરવું નહિ
    અજાણ્યો અને આંધળો બેઉ સરખા
    અણીનો ચૂક્યો સો વરસ જીવે
    અતિ ચીકણો બહુ ખરડાય
    અતિ લોભ તે પાપનું મૂળ
    અત્તરનાં છાંટણા જ હોય, અત્તરના કુંડાં ન ભરાય
    અધૂરો ઘડો છલકાય ઘણો
    અનાજ પારકું છે પણ પેટ થોડું પારકું છે ?
    અન્ન અને દાંતને વેર
    અન્ન તેવો ઓડકાર
    અપના હાથ જગન્નાથ
    અબી બોલા અબી ફોક
    અવસરચૂક્યો મેહુલો શું કામનો ?
    અવળા હાથની અડબોથ
    અવળે અસ્ત્રે મુંડી નાખવો
    આંકડે મધ ભાળી જવું
    આંખ આડા કાન કરવા
    આંખે જોયાનું ઝેર છે
    આંગળા ચાટ્યે પેટ ન ભરાય
    આંગળી ચીંધવાનું પુણ્ય
    આંગળી દેતાં પહોંચો પકડે
    આંગળીથી નખ વેગળા જ રહે
    આંગળીના વેઢે ગણાય એટલાં
    આંતરડી કકળાવવી/દૂભવવી
    આંતરડી ઠારવી
    આંધળામાં કાણો રાજા
    આંધળી ઘોડી ને પોચા ચણા મીઠા લાગ્યા ને ખાધા ઘણા
    આંધળી દળે ને કૂતરા ખાય
    આંધળે બહેરું કૂટાય
    આંધળો ઓકે સોને રોકે
    આકાશ પાતાળ એક કરવા
    આગ લાગે ત્યારે કૂવો ખોદવા ન જવાય
    આગળ ઉલાળ નહિ ને પાછળ ધરાળ નહિ
    આગળ બુદ્ધિ વાણિયા, પાછળ બુદ્ધિ બ્રહ્મ
    આજ રોકડા, કાલ ઉધાર
    આજની ઘડી અને કાલનો દી
    આદર્યા અધૂરા રહે, હરિ કરે સો હોઈ
    આદુ ખાઈને પાછળ પડી જવું
    આપ ભલા તો જગ ભલા
    આપ મુવા પીછે ડૂબ ગઈ દુનિયા
    આપ મુવા વિના સ્વર્ગે ન જવાય
    આપ સમાન બળ નહિ ને મેઘ સમાન જળ નહિ
    આપણી તે લાપસી અને બીજાની તે કુસકી
    આપવાના કાટલાં જુદા ને લેવાના કાટલાં જુદા
    આફતનું પડીકું
    આબરૂના કાંકરા કરવા / ધજાગરો કરવો
    આભ ફાટ્યું હોય ત્યાં થીગડું ન દેવાય
    આમલી પીપળી બતાવવી
    આરંભે શૂરા
    આલાનો ભાઈ માલો
    આલિયાની ટોપી માલિયાને માથે
    આવ પાણા પગ ઉપર પડ
    આવ બલા પકડ ગલા
    આવડે નહિ ઘેંસ ને રાંધવા બેસ
    આવી ભરાણાં
    આવ્યા’તા મળવા ને બેસાડ્યા દળવા
    આળસુનો પીર
    ઈંટનો જવાબ પથ્થર
    ઈચ્છા તો આ બધી નીચે મુજબની હિન્દી કહેવતોને પણ ગુજરાતી ગણી તેને ગુજરાતી કહેવતોનો દરજ્જો આપવાની છે શું થાય, બાવા બન્યા હૈ તો હિન્દી બોલ્યા વિના સૂટકા નહિ હૈ ! આપણે બધાં વાતેવાતમાં આ હિન્દી કહેવતો ટાંકતાં જ હોઈએ છીએ
    ઉકલ્યો કોયડો કોડીનો
    ઉજ્જડ ગામમાં એરંડો પ્રધાન
    ઉતાવળે આંબા ન પાકે
    ઉલાળિયો કરવો
    ઊંઘ અને આહાર વધાર્યાં વધે ને ઘટાડ્યાં ઘટે
    ઊંઘ વેચીને ઉજાગરો લેવાનો ધંધો ખોટો
    ઊંચે આભ ને નીચે ધરતી
    ઊંટ મૂકે આંકડો અને બકરી મૂકે કાંકરો
    ઊંટના અઢારે અંગ વાંકા જ હોય
    ઊંટના ઊંટ ચાલ્યા જાય
    ઊંટની પીઠે તણખલું
    ઊંટે કર્યા ઢેકા તો માણસે કર્યા કાંઠા
    ઊંડા પાણીમાં ઊતરવું
    ઊંદર ફૂંક મારતો જાય અને કરડતો જાય
    ઊંદર બિલાડીની રમત
    ઊંધા રવાડે ચડાવી દેવું
    ઊંધી ખોપરીનો માણસ
    ઊંબાડિયું મૂકવાની ટેવ ખોટી
    ઊગતા સૂરજને સૌ નમે
    ઊજળું એટલું દૂધ નહિ, પીળું એટલું સોનુ નહિ
    ઊઠાં ભણાવવા
    ઊડતા પંખીને પાડે તેવો હોંશિયાર
    ઊતર્યો અમલદાર કોડીનો
    ઊલમાંથી ચૂલમાં પડવા જેવો ઘાટ
    એક કરતાં બે ભલા
    એક કાંકરે બે પક્ષી મારવા
    એક કાનેથી સાંભળી બીજા કાનેથી કાઢી નાખવું
    એક ઘા ને બે કટકા
    એક ઘાએ કૂવો ન ખોદાય
    એક દી મહેમાન, બીજે દી મહી, ત્રીજે દી રહે તેની અક્કલ ગઈ
    એક નકટો સૌને નકટાં કરે
    એક નન્નો સો દુ:ખ હણે
    એક નૂર આદમી હજાર નૂર કપડાં
    એક પંથ દો કાજ
    એક પગ દૂધમાં ને એક પગ દહીંમાં
    એક બાજુ કૂવો અને બીજી બાજુ હવાડો
    એક ભવમાં બે ભવ કરવા
    એક મરણિયો સોને ભારી પડે
    એક મ્યાનમાં બે તલવાર ન રહે
    એક સાંધે ત્યાં તેર તૂટે
    એક હાથે તાળી ન પડે
    એકનો બે ન થાય
    એના પેટમાં પાપ છે
    એનો કોઈ વાળ વાંકો ન કરી શકે
    એરણની ચોરી ને સોયનું દાન
    એલ-ફેલ બોલવું
    ઓકી દાતણ જે કરે, નરણે હરડે ખાય
    ઓછું પાત્ર ને અદકું ભણ્યો
    ઓડનું ચોડ કરવું
    ઓળખાણ સૌથી મોટી ખાણછે
    ઓળખીતો સિપાઈ બે દંડા વધુ મારે
    કજિયાનું મૂળ હાંસી ને રોગનું મૂળ ખાંસી
    કજિયાનું મોં કાળું
    કડવું ઓસડ મા જ પાય
    કડવો ઘૂંટડો ગળે ઊતારવો
    કપાસિયે કોઠી ફાટી ન જાય
    કપાળ જોઈને ચાંદલો કરાય
    કમળો હોય તેને પીળું દેખાય
    કમાઉ દીકરો સૌને વહાલો લાગે
    કમાન છટકવી
    કરમ કોડીના અને લખણ લખેશરીના
    કરવા ગયા કંસાર અને થઈ ગઈ થૂલી
    કરો કંકુના
    કરો તેવું પામો, વાવો તેવું લણો
    કર્મીની જીભ, અકર્મીના ટાંટીયા
    કર્યું કારવ્યું ધૂળમાં મળી જવું
    કાંકરો કાઢી નાખવો
    કાંચિડાની જેમ રંગ બદલવા
    કાંટો કાંટાને કાઢે
    કાંડાં કાપી આપવાં
    કાંદો કાઢવો
    કાકા મટીને ભત્રીજા ન થવાય
    કાકો પરણ્યો ને ફોઈ રાંડી
    કાખમાં છોકરું ને ગામમાં ઢંઢેરો
    કાખલી કૂટવી
    કાગડા ઊડવા
    કાગડા બધે ય કાળા હોય
    કાગડો દહીંથરું લઈ ગયો
    કાગના ડોળે રાહ જોવી
    કાગનું બેસવું ને ડાળનું પડવું
    કાગનો વાઘ કરવો
    કાચા કાનનો માણસ
    કાચું કાપવું
    કાજી દૂબલે ક્યું તો બોલે સારે ગાંવકી ફીકર
    કાજી મરી જાય ત્યારે કાળો કાગડો ય ખરખરો કરવા ન આવે
    કાજીની કૂતરી મરી જાય ત્યારે આખું ગામ બેસવા આવે પણ
    કાટલું કાઢવું
    કાતરિયું ગેપ
    કાન છે કે કોડિયું?
    કાન પકડવા
    કાન ભંભેરવા/કાનમાં ઝેર રેડવું
    કાનખજુરાનો એકાદ પગ તૂટે તો શું ફરક પડે?
    કાનનાં કીડા ખરી પડે તેવી ગાળ
    કાનાફૂંસી કરવી
    કાપો તો લોહી ન નીકળે તેવી સ્થિતિ
    કાબે અરજુન લુંટિયો વહી ધનુષ વહી બાણ
    કામ કામને શિખવે
    કામ પતે એટલે ગંગા નાહ્યા/જાન છૂટે
    કામના કૂડા ને વાતોના રૂડા
    કામનો ચોર
    કારતક મહિને કણબી ડાહ્યો
    કાલાં કાઢવાં
    કાળજાની કોર/કાળજાનો કટકો
    કાળજાનું કાચું/પાકું
    કાળા અક્ષર ભેંશ બરાબર
    કાળા માથાનો માનવી ધારે તે કરી શકે
    કાળી ટીલી ચોંટવી
    કાળી લાય લાગવી
    કીડી પર કટક ન ઊતારાય
    કીડીને કણ અને હાથીને મણ
    કીડીને પાંખ ફૂટે એ એના મરવાની એંધાણી
    કીધે કુંભાર ગધેડે ન ચડે
    કુંન્ડુ કથરોટને હસે
    કુંભાર કરતાં ગધેડા ડાહ્યાં
    કુકડો બોલે તો જ સવાર પડે એવું ન હોય
    કુલડીમાં ગોળ ભાંગવો
    કૂતરાની પૂંછડી વાંકી તે વાંકી જ રહે
    કૂતરાનો સંઘ કાશીએ ન પહોંચે
    કૂતરું કાઢતા બિલાડું પેઠું
    કૂવામાં હોય તો અવેડામાં આવે
    કેટલી વીસે સો થાય તેની ખબર પડવી
    કેસરિયા કરવા
    કોઈની સાડીબાર ન રાખે
    કોઈનો બળદ કોઈની વેલ ને બંદાનો ડચકારો
    કોઠી ધોયે કાદવ જ નીકળે
    કોઠે જઈ આવ્યો ને કથા કરવા બેઠો
    કોડિયા જેવડું કપાળ અને વચ્ચે ભમરો
    કોણીએ ગોળ ચોપડવો
    કોણે કહ્યું’તું કે બેટા બાવળિયા પર ચડજો ?
    કોથળામાં પાનશેરી રાખીને મારવો
    કોથળામાંથી બિલાડું કાઢવું
    કોના બાપની દિવાળી
    કોની માએ સવા શેર સૂંઠ ખાધી છે
    કોપરાં જોખવાં
    કોલસાની દલાલીમાં કાળા હાથ
    ક્યાં રાજા ભોજ અને ક્યાં ગાંગો તેલી?
    ક્ષમા વીરનું ભૂષણ છે
    ખંગ વાળી દેવો
    ખણખોદ કરવી
    ખરા બપોરે તારા દેખાડવા
    ખાંડ ખાય છે
    ખાંધે કોથળો ને પગ મોકળો
    ખાઈને સૂઈ જવું મારીને ભાગી જવું
    ખાખરાની ખિસકોલી સાકરનો સ્વાદ શું જાણે
    ખાટલે મોટી ખોટ કે પાયો જ ન મળે
    ખાડો ખોદે તે પડે
    ખાતર ઉપર દીવો
    ખાલી ચણો વાગે ઘણો
    ખાળે ડૂચા અને દરવાજા મોકળા
    ખિસ્સા ખાલી ને ભભકો ભારી
    ખીચડી પકવવી
    ખીચડી હલાવી બગડે ને દીકરી મલાવી બગડે
    ખીલાના જોરે વાછરડું કૂદે
    ખુદા મહેરબાન તો ગદ્ધા પહેલવાન
    ખેંચ-પકડ મુઝે જોર આતા હૈ
    ખેલ ખતમ, પૈસા હજમ
    ખોટો રૂપિયો કદી ન ખોવાય
    ખોદે ઉંદર અને ભોગવે ભોરિંગ
    ખોદ્યો ડુંગર ને કાઢ્યો ઉંદર
    ગંજીનો કૂતરો, ન ખાય ન ખાવા દે
    ગઈ ગુજરી ભૂલી જ જવાની હોય
    ગઈ તિથિ જોશી પણ ન વાંચે
    ગગા મોટો થા પછી પરણાવશું
    ગગો કુંવારો રહી જવો
    ગજ વાગતો નથી
    ગજવેલના પારખાં ન હોય
    ગતકડાં કાઢવા
    ગધેડા ઉપર અંબાડી ન શોભે
    ગધેડાને તાવ આવે તેવી વાત
    ગરજ સરી એટલે વૈદ વેરી
    ગરજવાનને અક્કલ ન હોય
    ગરજે ગધેડાને પણ બાપ કહેવો પડે
    ગળ્યું એટલે ગળ્યું, બીજું બધું બળ્યું
    ગાંજ્યો જાય તેવો નથી
    ગાંઠના ગોપીચંદન
    ગાંડા સાથે ગામ જવું ને ભૂતની કરવી ભાઈબંધી
    ગાંડાના ગામ ન વસે
    ગાંડી પોતે સાસરે ન જાય અને ડાહીને શિખામણ આપે
    ગાંડી માથે બેડું
    ગાંધી-વૈદનું સહીયારું
    ગાજરની પીપૂડી વાગે ત્યાં સુધી વગાડવાની ને પછી ખાઈ જવાની
    ગાજ્યા મેઘ વરસે નહિ ને ભસ્યા કૂતરા કરડે નહિ
    ગાડા નીચે કૂતરું
    ગાડી પાટે ચડાવી દેવી
    ગાડું ગબડાવવું
    ગાડું જોઈને ગુડા ભાંગે
    ગાભા કાઢી નાખવા
    ગામ ગાંડું કરવું
    ગામ માથે લેવું
    ગામ હોય ત્યાં ઉકરડો પણ હોય
    ગામના મહેલ જોઈ આપણાં ઝૂંપડાં તોડી ન નખાય
    ગામના મોંએ ગરણું ન બંધાય
    ગામનો ઉતાર
    ગામમાં ઘર નહિ સીમમાં ખેતર નહિ
    ગાય દોહી કૂતરાને પાવું
    ગાય પાછળ વાછરડું
    ગેંગે-ફેંફે થઈ જવું
    ગોટલાં છોતરાં નીકળી જવા
    ગોર પરણાવી દે, ઘર ન માંડી દે
    ગોળ ખાધા વેંત જુલાબ ન લાગે
    ગોળ નાખો એટલું ગળ્યું લાગે
    ગોળ વિના મોળો કંસાર, મા વિના સૂનો સંસાર
    ગોળથી મરતો હોય તો ઝેર શું કામ પાવું?
    ગ્રહણ ટાણે સાપ નીકળવો
    ઘડો-લાડવો કરી નાખવો
    ઘર ફૂટે ઘર જાય
    ઘર બાળીને તીરથ ન કરાય
    ઘરડા ગાડા વાળે
    ઘરડી ઘોડી લાલ લગામ
    ઘરના છોકરા ઘંટી ચાટે ને પાડોશીને આટો
    ઘરના ભુવા ને ઘરના ડાકલાં
    ઘરની દાઝી વનમાં ગઈ તો વનમાં લાગી આગ
    ઘરની ધોરાજી ચલાવવી
    ઘરમાં વાઘ બહાર બકરી
    ઘરમાં હાંડલા કુસ્તી કરે તેવી હાલત
    ઘરે ધોળો હાથી બાંઘવો
    ઘા પર મીઠું ભભરાવવું
    ઘાણીનો બળદ ગમે તેટલું ચાલે પણ રહે જ્યાં હતો ત્યાં જ
    ઘાયલકી ગત ઘાયલ જાને
    ઘી ઢોળાયું તો ખીચડીમાં
    ઘી-કેળાં થઈ જવા
    ઘીના ઠામમાં ઘી પડી રહ્યું
    ઘેર ઘેર માટીના ચૂલા
    ઘો મરવાની થાય ત્યારે વાઘરીવાડે જાય
    ઘોંસ પરોણો કરવો
    ઘોડે ચડીને આવવું
    ઘોરખોદિયો
    ચકલાં ચૂંથવાંનો ધંધો
    ચકલી નાની ને ફૈડકો મોટો
    ચકીબાઈ નાહી રહ્યાં
    ચડાઉ ધનેડું
    ચપટી ધૂળની ય જરૂર પડે
    ચપટી મીઠાની તાણ
    ચમડી તૂટે પણ દમડી ન છૂટે
    ચમત્કાર વિના નમસ્કાર નહિ
    ચલક ચલાણું ઓલે ઘેર ભાણું
    ચા કરતાં કીટલી વધારે ગરમ હોય
    ચાદર જોઈને પગ પહોળા કરાય
    ચાર મળે ચોટલા તો ભાંગે કૈંકના ઓટલા
    ચાલતી ગાડીએ ચડી બેસવું
    ચીંથરે વીંટાળેલું રતન
    ચીભડાના ચોરને ફાંસીની સજા
    ચેતતો નર સદા સુખી
    ચોર કોટવાલને દંડે
    ચોર પણ ચાર ઘર છોડે
    ચોરની દાઢીમાં તણખલું
    ચોરની મા કોઠીમાં મોં ઘાલીને રૂએ
    ચોરની માને ભાંડ પરણે
    ચોરની વાદે ચણા ઉપાડવા જવું
    ચોરને કહે ચોરી કરજે અને સિપાઈને કહે જાગતો રહેજે
    ચોરને ઘેર ચોર પરોણો
    ચોરનો ભાઈ ઘંટીચોર
    ચોરી પર શીનાજોરી
    ચોરીનું ધન સીંકે ન ચડે
    ચોળીને ચીકણું કરવું
    ચૌદમું રતન ચખાડવું
    છક થઈ જવું
    છકી જવું
    છક્કડ ખાઈ જવું
    છક્કા છૂટી જવા
    છછૂંદરવેડા કરવા
    છઠ્ઠીનું ધાવણ યાદ આવી જવું
    છાગનપતિયાં કરવા
    છાજિયા લેવા
    છાણના દેવને કપાસિયાની જ આંખ હોય
    છાતી પર મગ દળવા
    છાપરે ચડાવી દેવો
    છાશ લેવા જવી અને દોણી સંતાડવી
    છાશમાં માખણ જાય અને વહુ ફુવડ કહેવાય
    છાસિયું કરવું
    છિનાળું કરવું
    છીંડે ચડ્યો તે ચોર
    છેલ્લા પાટલે બેસી જવું
    છેલ્લું ઓસડ છાશ
    છોકરાંને છાશ ભેગા કરવા
    છોકરાંનો ખેલ નથી
    છોકરીને અને ઉકરડાને વધતાં વાર ન લાગે
    છોરું કછોરું થાય પણ માવતર કમાવતર ન થાય
    જંગ જીત્યો રે મારો કાણિયો, વહુ ચલે તબ જાણિયો
    જણનારીમાં જોર ન હોય તો સુયાણી શું કરે ?
    જનોઈવઢ ઘા
    જમણમાં લાડુ અને સગપણમાં સાઢુ
    જમવામાં જગલો અને કૂટવામાં ભગલો
    જમાઈ એટલે દશમો ગ્રહ
    જર, જમીન ને જોરું, એ ત્રણ કજિયાના છોરું
    જશને બદલે જોડા
    જા બિલાડી મોભામોભ
    જા બિલ્લી કૂત્તે કો માર
    જાગ્યા ત્યાંથી સવાર
    જાડો નર જોઈને સૂળીએ ચડાવવો
    જાતે પગ પર કુહાડો મારવો
    જાન બચી લાખો પાયે
    જીભ આપવી
    જીભ કચરવી
    જીભમાં હાડકું ન હોય, તે આમ પણ વળે અને તેમ પણ વળે
    જીભે લાપસી પીરસવી તો મોળી શું કામ પીરસવી?
    જીવ ઝાલ્યો રહેતો નથી
    જીવતા જગતિયું કરવું
    જીવતો નર ભદ્રા પામે
    જીવવું થોડું ને જંજાળ ઝાઝી
    જીવો અને જીવવા દો
    જીવ્યા કરતાં જોયું ભલું
    જૂનું એટલું સોનું
    જે ગામ જવું હોય નહિ તેનો મારગ શા માટે પૂછવો?
    જે ચડે તે પડે
    જે જન્મ્યું તે જાય
    જે જાય દરબાર તેના વેચાય ઘરબાર
    જે નમે તે સૌને ગમે
    જે ફરે તે ચરે
    જે બોલે તે બે ખાય
    જે વાર્યા ન વરે તે હાર્યા વરે
    જે સૌનું થશે તે વહુનું થશે
    જેટલા મોં તેટલી વાતો
    જેટલા સાંધા એટલા વાંધા
    જેટલો ગોળ નાખો તેટલું ગળ્યું લાગે
    જેટલો બહાર છે તેથી વધુ ભોંયમાં છે
    જેણે મૂકી લાજ એનું નાનું સરખું રાજ
    જેના લગન હોય તેના જ ગીત ગવાય
    જેના હાથમાં તેના મોંમા
    જેની રૂપાળી વહુ તેના ભાઈબંધ બહુ
    જેની લાઠી તેની ભેંસ
    જેનું ખાય તેનું ખોદે
    જેનું નામ તેનો નાશ
    જેને કોઈ ન પહોંચે તેને પેટ પહોંચે
    જેને રામ રાખે તેને કોણ ચાખે
    જેનો આગેવાન આંધળો તેનું કટક કૂવામાં
    જેનો રાજા વેપારી તેની પ્રજા ભિખારી
    જેવા સાથે તેવા
    જેવી દ્રષ્ટિ તેવી સૃષ્ટિ
    જેવી સોબત તેવી અસર
    જેવું કામ તેવા દામ
    જેવો ગોળ વિનાનો કંસાર એવો મા વિનાનો સંસાર
    જેવો દેશ તેવો વેશ
    જેવો સંગ તેવો રંગ
    જેસલ હટે જવભર ને તોરલ હટે તલભર
    જો કંઠનો ખપ હોય તો પાંચેય વસ્તુ રાખ
    જોશીના પાટલે અને વૈદના ખાટલે
    જ્યાં ગોળ હોય ત્યાં માખી બમણતી આવે જ
    જ્યાં ચાહ ત્યાં રાહ
    જ્યાં સંપ ત્યાં જંપ
    જ્યાં સુધી શ્વાસ ત્યાં સુધી આશ
    ઝાઝા રસોઈયા રસોઈ બગાડે
    ઝાઝા હાંડલા ભેગા થાય તો ખખડે પણ ખરા
    ઝાઝા હાથ રળિયામણા
    ઝાઝી કીડી સાપને ખાઈ જાય
    ઝાઝી સૂયાણી વિયાંતર બગાડે
    ઝેરના પારખા ન હોય
    ટકાની ડોશી અને ઢબુનું મૂંડામણ
    ટલ્લે ચડાવવું
    ટહેલ નાખવી
    ટાંટિયો ટળવો
    ટાંટીયાની કઢી થઈ જવી
    ટાંડી મૂકવી
    ટાઢા પહોરની તોપ ફોડવી
    ટાઢા પાણીએ ખસ ગઈ
    ટાઢું પાણી રેડી દેવું
    ટાઢો ડામ દેવો
    ટાયલાવેડાં કરવાં
    ટાલિયા નર કો’ક નિર્ધન
    ટીપે ટીપે સરોવર ભરાય, કાંકરે કાંકરે પાળ બંધાય
    ટૂંકું ને ટચ
    ટેભા ટૂટી જવા
    ટોટો પીસવો
    ટોણો મારવો
    ટોપી પહેરાવી દેવી
    ટોપી ફેરવી નાખવી
    ઠણઠણગોપાલ
    ઠરડ કાઢી નાખવી
    ઠરીને ઠામ થવું
    ઠરીને ઠીંકરું થઈ જવું
    ઠાગાઠૈયા કરવા
    ઠેકાણે પડવું
    ઠેરના ઠેર
    ઠોકર વાગે ત્યારે જ અક્કલ આવે
    ઠોઠ નિશાળિયાને વૈતરણા ઝાઝા
    ડબ્બો ગુલ કરી નાખવો
    ડહાપણની દાઢ ઊગવી
    ડાંગે માર્યા પાણી જુદા ન પડે
    ડાંફાં મારવા
    ડાકણેય એક ઘર તો છોડે
    ડાગળી ખસવી
    ડાચામાં બાળવું
    ડાચું વકાસીને બેસવું
    ડાફરિયાં દેવા
    ડાબા હાથની વાત જમણાને ખબર ન પડે
    ડાબા હાથનો ખેલ
    ડાબા હાથે ચીજ મુકી દેવી
    ડારો દેવો
    ડાહીબાઈને બોલાવો ને ખીરમાં મીઠું નખાવો
    ડીંગ હાંકવી
    ડીંડવાણું ચલાવવું
    ડુંગર દૂરથી રળિયામણા
    ડૂબતો માણસ તરણું પકડે
    ડોશી મરે તેનો ભો નથી, જમ ઘર ભાળી જાય તેનો વાંધો છે
    ઢાંકણીમાં પાણી લઈ ડૂબી મર
    ઢાંકો-ઢૂંબો કરવો
    તમાચો મારી ગાલ લાલ રાખવો
    તમાશાને તેડું ન હોય
    તલપાપડ થવું
    તલમાં તેલ નથી
    તલવારની ધાર ઉપર ચાલવું
    તાંબિયાની તોલડી તેર વાના માંગે
    તારા જેવા તાંબિયાના તેર મળે છે
    તારા બાપનું કપાળ
    તારી અક્કલ ક્યાં ઘાસ ચરવા ગઈ હતી?
    તારું મારું સહિયારું ને મારું મારા બાપનું
    તાલમેલ ને તાશેરો
    તીરથે જઈએ તો મૂંડાવું તો પડે જ
    તીસમારખાં
    તુંબડીમાં કાંકરા
    તેજીને ટકોરો, ગધેડાને ડફણાં
    તેરી બી ચૂપ ઓર મેરી બી ચૂપ
    તેરે માંગન બહોત તો મેરે ભૂપ અનેક
    તેલ જુઓ તેલની ધાર જુઓ
    તેલ પાઈને એરંડિયું કાઢવું
    તોબા પોકારવી
    તોળી તોળીને બોલવું
    ત્રણ સાથે જાય તો થાય ત્રેખડ ને માથે પડે ભેખડ
    ત્રાગું કરવું
    ત્રેવડ એટલે ત્રીજો ભાઈ
    થાક્યાના ગાઉ છેટા હોય
    થાબડભાણા કરવા
    થાય તેવા થઈએ ને ગામ વચ્ચે રહીએ
    થૂંકના સાંધા કેટલા દી ટકે?
    થૂંકેલું પાછું ગળવું
    દયા ડાકણને ખાય
    દરજીનો દીકરો જીવે ત્યાં સુધી સીવે
    દશેરાના દિવસે જ ઘોડુ ન દોડે
    દળી, દળીને ઢાંકણીમાં
    દાંત કાઢવા
    દાંત ખાટા કરી નાખવા
    દાંતે તરણું પકડવું
    દાઝ્યા પર ડામ
    દાઢીની દાઢી ને સાવરણીની સાવરણી
    દાણો દબાવી/ચાંપી જોવો
    દાધારિંગો
    દાનત ખોરા ટોપરા જેવી
    દામ કરે કામ અને બીબી કરે સલામ
    દાળમાં કાળું
    દી ફરવો
    દી ભરાઈ ગયા છે
    દી વળવો
    દીકરી એટલે સાપનો ભારો
    દીકરી ને ગાય, દોરે ત્યાં જાય
    દીવા તળે અંધારું
    દીવાલને પણ કાન હોય
    દુ:ખતી રગ દબાવવી
    દુ:ખનું ઓસડ દહાડા
    દુ:ખે છે પેટ અને કૂટે છે માથું
    દુકાળમાં અધિક માસ
    દુબળાં ઢોરને બગાં ઝાઝી
    દૂઝણી ગાયની લાત ભલી
    દૂધ પાઈને સાપ ઉછેરવો
    દૂધ, સાકર, એલચી, વરીઆળી ને દ્રાક્ષ
    દૂધનું દૂધ અને પાણીનું પાણી કરી નાખવું
    દૂધનો દાઝેલો છાશ પણ ફૂંકી ફૂંકીને પીએ
    દૂધમાં અને દહીંમાં પગ રાખવો
    દૂધમાંથી પોરા કાઢવા
    દૂધે વાળુ જે કરે, તે ઘર વૈદ ન જાય
    દે દામોદર દાળમાં પાણી
    દેખવું નહિ અને દાઝવું નહિ
    દેવ દેવલા સમાતા ન હોય ત્યાં પૂજારાને ક્યાં બેસાડવા
    દોડવું હતું ને ઢાળ મળ્યો
    દોમ દોમ સાયબી
    દોરડી બળે પણ વળ ન છૂટે
    દ્રાક્ષ ખાટી છે
    ધકેલ પંચા દોઢસો
    ધણીની નજર એક, ચોરની નજર ચાર
    ધનોત-પનોત કાઢી નાખવું
    ધરતીનો છેડો ઘર
    ધરમ કરતાં ધાડ પડી
    ધરમ ધક્કો
    ધરમના કામમાં ઢીલ ન હોય
    ધરમની ગાયના દાંત ન જોવાય
    ધાર્યું ધણીનું થાય
    ધીરજના ફળ મીઠા હોય
    ધુમાડાને બાચકા ભર્યે દહાડો ન વળે
    ધૂળ ઉપર લીંપણ ન કરાય
    ધૂળ કાઢી નાખવી
    ધોકે નાર પાંસરી
    ધોબીનો કૂતરો, નહિ ઘરનો નહિ ઘાટનો
    ધોયેલ મૂળા જેવો
    ધોલધપાટ કરવી
    ધોળા દિવસે તારા દેખાવા
    ધોળામાં ધૂળ પડી
    ધોળિયા સાથે કાળિયો રહે, વાન ન આવે, સાન તો આવે
    ધોળે ધરમે
    ન આવડે ભીખ તો વૈદું શીખ
    ન ત્રણમાં, ન તેરમાં, ન છપ્પનના મેળમાં
    ન બોલ્યામાં નવ ગુણ
    ન મળી નારી એટલે સહેજે બાવા બ્રહ્મચારી
    ન મામા કરતા કહેણો મામો સારો
    નકલમાં અક્કલ ન હોય
    નગારખાનામાં પીપૂડીનો અવાજ ક્યાંથી સંભળાય?
    નજર ઉતારવી
    નજર બગાડવી
    નજર લાગવી
    નજરે ચડી જવું
    નજરે જોયાનું ઝેર છે
    નથ ઘાલવી
    નદીના મૂળ અને ઋષિના કુળ ન શોધાય
    નબળો ધણી બૈરી પર શૂરો
    નમાજ પડતા મસીદ કોટે વળગી
    નરમ ઘેંશ જેવો
    નવ ગજના નમસ્કાર
    નવરો ધૂપ
    નવરો બેઠો નખ્ખોદ કાઢે
    નવાણિયો કૂટાઈ ગયો
    નવાણુંનો ધક્કો લાગવો
    નવી ગિલ્લી નવો દાવ
    નવી વહુ નવ દહાડા
    નવે નાકે દિવાળી
    નવો મુલ્લો બાંગ વધુ જોરથી પોકારે
    નવો મુસલમાન નવ વાર નમાજ પઢે
    નસીબ અવળા હોય તો ભોંયમાંથી ભાલા વાગે
    નસીબ બેઠેલાનું બેઠું રહે, દોડતાનું દોડતું રહે
    નસીબનો બળિયો
    નાક ઊંચું રાખવું
    નાક કપાઈ જવું
    નાક કપાવી અપશુકન ન કરાવાય
    નાક લીટી તાણવી
    નાકે છી ગંધાતી નથી
    નાગાની પાનશેરી ભારે હોય
    નાગાને નાવું શું અને નીચોવવું શું ?
    નાચવું ન હોય તો આંગણું વાંકુ
    નાણા વગરનો નાથીયો, નાણે નાથાલાલ
    નાણું મળશે પણ ટાણું નહિ મળે
    નાતનો માલ નાત જમે, મુસાભાઈના વા ને પાણી
    નાના મોઢે મોટી વાત
    નાનો પણ રાઈનો દાણો
    નામું માંડવું
    નીર-ક્ષીર વિવેક
    નેવાના પાણી મોભે ના ચડે
    નોકર ખાય તો નફો જાય, શેઠ ખાય તો મૂડી જાય
    પંચ કહે તે પરમેશ્વર
    પંચકી લકડી એક કા બોજ
    પઈની પેદાશ નહિ ને ઘડીની ફુરસદ નહિ
    પગ કુંડાળામાં પડી જવો
    પગ ન ઊપડવો
    પગ લપસી જવો
    પગચંપી કરવી
    પગપેસારો કરવો
    પગભર થવું
    પગલાં પાડવા/પગલાં ઓળખવા
    પડતો બોલ ઝીલવો
    પડી પટોડે ભાત, ફાટે પણ ફીટે નહિ
    પડ્યા પર પાટું
    પડ્યો પોદળો ધૂળ ઉપાડે
    પઢાવેલો પોપટ
    પત્તર ખાંડવી
    પથારો પાથરવો
    પથ્થર ઉપર પાણી
    પરચો આપવો/દેખાડવો
    પરણ્યા નથી પણ પાટલે તો બેઠા છો ને?
    પલાળ્યું છે એટલે મૂંડાવવું તો પડશે જ ને
    પવન પ્રમાણે સઢ ફેરવવો
    પહેતા પાણીમાં હાથ ધોઈ લેવા
    પહેલું સુખ તે જાતે નર્યા
    પહેલો ઘા પરમેશ્વરનો
    પહેલો સગો પાડોશી
    પહોંચેલ માયા/બુટ્ટી
    પાંચમની છઠ્ઠ ક્યારે ન થાય
    પાંચમાં પૂછાય તેવો
    પાંચે ય આંગળી ઘીમાં
    પાંચે ય આંગળી સરખી ન હોય
    પાંચે ય આંગળીએ દેવ પૂજવા
    પાંસરુંદોર કરી નાખવું/થઈ જવું
    પાકા ઘડે કાંઠા ન ચડે
    પાઘડી ફેરવી નાખવી
    પાઘડીનો વળ છેડે આવે
    પાટિયાં બેસી જવાં
    પાટો બાઝવો
    પાઠ ભણાવવો
    પાડા ઉપર પાણી
    પાડા મૂંડવાં
    પાણી ઉતારવું
    પાણી ચડાવવું
    પાણી દેખાડવું
    પાણી પહેલા પાળ બાંધી લેવી સારી
    પાણી પાણી કરી નાખવું
    પાણી પીને ઘર પૂછવું
    પાણી ફેરવવું
    પાણી માપવું
    પાણીચું આપવું
    પાણીમાં બેસી જવું
    પાણીમાં રહીને મગર સાથે વેર ન બંધાય
    પાણીમાંથી પોરા કાઢવા
    પાનો ચડાવવો
    પાપ છાપરે ચડીને પોકારે
    પાપડતોડ પહેલવાન
    પાપડી ભેગી ઈયળ બફાય
    પાપનો ઘડો ભરાઈ જવો
    પાપી પેટનો સવાલ છે
    પારકા કજિયા ઉછીના ન લેવાય
    પારકા છોકરાને જતિ કરવા સૌ તૈયાર હોય
    પારકી આશ સદા નિરાશ
    પારકી છઠ્ઠીનો જાગતલ
    પારકી પંચાતમાં શું કામ પડવું
    પારકી મા જ કાન વિંધે
    પારકી લેખણ, પારકી શાહી, મત્તું મારે માવજીભાઈ
    પારકે પાદર પહોળા થવું
    પારકે પૈસે દિવાળી
    પારકે પૈસે પરમાનંદ
    પારકે ભાણે લાડુ મોટો દેખાય
    પાશેરામાં પહેલી પૂણી છે
    પિયરની પાલખી કરતાં સાસરિયાની સૂળી સારી
    પીઠ પાછળ ઘા
    પીળું તેટલું સોનું નહિ, ઊજળું તેટલું દૂધ નહિ
    પુણ્ય પરવારી જવું
    પુત્રના લક્ષણ પારણામાંથી ને વહુના લક્ષણ બારણામાંથી
    પુરાણ માંડવું
    પેટ કરાવે વેઠ
    પેટ ચોળીને શૂળ ઊભું ન કરાય
    પેટ છે કે પાતાળ ?
    પેટ ઠારવું/પેટ બાળવું
    પેટ પકડીને હસવું
    પેટ પર પાટું મારવું
    પેટ મોટું રાખવું
    પેટછૂટી વાત કરવી
    પેટનું પાણી ન હલવું
    પેટનો ખાડો પૂરવો
    પેટનો બળ્યો ગામ બાળે
    પેટપૂજા કરવી
    પેટમાં ઘુસી જવું
    પેટમાં પેસીને પગ પહોળા કરવા
    પેટમાં ફાળ પડવી
    પેટિયું રળી લેવું
    પેટે પાટા બાંધવા
    પૈસા તો ડાબા હાથનો મેલ છે
    પૈસાનું પાણી કરવું
    પૈસો મારો પરમેશ્વર ને હું પૈસાનો દાસ
    પોચું ભાળી જવું
    પોત પ્રકાશવું
    પોતાના પગ નીચે રેલો આવે ત્યારે જ ખબર પડે
    પોતાની ગલીમાં કુતરો પણ સિંહ
    પોતાનો કક્કો જ ખરો કરવો
    પોતિયા ઢીલા થઈ જવા
    પોતિયું કાઢીને ઊભા રહેવું
    પોથી માંહેના રીંગણા
    પોદળામાં સાંઠો
    પોપટીયું જ્ઞાન
    પોપાબાઈનું રાજ
    પોબારા ગણી જવા
    પોલ ખૂલી ગઈ
    પ્રસાદી ચખાડવી
    પ્રીત પરાણે ન થાય
    ફઈને મૂછ ઉગે તો તેને કાકો કહેવાય
    ફટકો પડવો
    ફણગો ફૂટવો
    ફના- ફાતિયા થઈ જવા
    ફનાફાતિયા થઈ જવું/કરી નાખવું
    ફરે તે ચરે ને બાંધ્યું ભૂખે મરે
    ફસકી જવું
    ફાંકો રાખવો
    ફાચર મારવી
    ફાટીને ધુમાડે જવું
    ફાવ્યો વખણાય
    ફાળિયું ખંખેરી નાખવું
    ફિશિયારી મારવી
    ફીંફાં ખાંડવાં
    ફુલ નહિ તો ફુલની પાંખડી
    ફૂંકી ફૂંકીને પગ મૂકવો
    ફૂટી બદામના ભાવે
    ફૂલાઈને ફાળકો થઈ જવું
    ફોદેફોદા ઊડી જવા
    બંધ બેસતી પાઘડી પહેરી લેવી
    બકરું કાઢતા ઊંટ પેઠું
    બક્ષિસ લાખની પણ હિસાબ કોડીનો
    બગભગત-ઠગભગત
    બગાસું ખાતા પતાસું મળ્યું
    બત્રીસ કોઠે દીવા પ્રગટ્યા
    બધો ભાર અંતે કન્યાની કેડ પર આવે
    બલિદાનનો બકરો
    બળતાંમાં ઘી હોમવું
    બળતું ઘર કૃષ્ણાર્પણ કરવું
    બળિયાના બે ભાગ
    બાંધી મુઠ્ઠી લાખની, ઉઘાડી વા ખાય
    બાઈ બાઈ ચારણી
    બાઈને કોઈ લે નહિ ને ભાઈને કોઈ આપે નહિ
    બાડા ગામમાં બે બારશ
    બાપ તેવા બેટા ને વડ તેવા ટેટા
    બાપ શેર તો દીકરો સવા શેર
    બાપના કૂવામાં ડુબી ન મરાય
    બાપના પૈસે તાગડધીન્ના
    બાપનું વહાણ ને બેસવાની તાણ
    બાપે માર્યા વેર
    બાફી મારવું
    બાર ગાઉએ બોલી બદલાય
    બાર બાવા ને તેર ચોકા
    બાર વરસે બાવો બોલ્યો, જા બેટા દુકાળ પડશે
    બાર હાથનું ચીભડું ને તેર હાથનું બી
    બારે મેઘ ખાંગા થવા
    બારે વહાણ ડૂબી જવા
    બાવળ વાવો તો કાંટા ઉગે અને આંબો વાવો તો કેરી મળે
    બાવા બાર ને લાડવા ચાર
    બાવાના બેઉ બગડ્યા
    બાવો ઉઠ્યો બગલમાં હાથ
    બિલાડીના કીધે શીંકુ ન ટૂટે
    બિલાડીના પેટમાં ખીર ન ટકે, બૈરાંના પેટમાં વાત ન ટકે
    બિલાડીની ડોકે ઘંટ બાંધે કોણ?
    બિલાડીનું બચ્ચું સાત ઘેર ફરે
    બિલાડીને દૂધ ભળાવો તો પછી શું થાય ?
    બીજાની ચિતા પર પોતાની ભાખરી શેકી લેવી
    બીડું ઝડપવું
    બે ઘરનો પરોણો ભૂખે મરે
    બે પાંદડે થવું
    બે પાડા લડે તેમાં ઝાડનો ખો નીકળે
    બે બદામનો માણસ
    બે બાજુની ઢોલકી વગાડવી
    બેઉ હાથમાં લાડવા
    બેઠાં બેઠાં ખાધે તો કુબેરના ભંડાર પણ ખૂટી જાય
    બૈરાંની બુદ્ધિ પગની પાનીએ
    બોકડો વધેરવો
    બોડી-બામણીનું ખેતર
    બોલીને ફરી જવું
    બોલે તેના બોર વેંચાય
    બ્રાહ્મણી વંઠે તો તરકડે જાય
    ભડનો દીકરો
    ભણેલા ભીંત ભૂલે
    ભરડી મારવું
    ભરાઈ પડવું
    ભલભલાને ભૂ પાઈ દેવું
    ભલું થયું ભાંગી જંજાળ, સુખે ભજશું શ્રીગોપાળ
    ભાંગરો વાટવો
    ભાંગ્યાનો ભેરુ
    ભાંગ્યું તો ય ભરુચ
    ભાંડો ફૂટી ગયો
    ભાગતા ભૂતની ચોટલી ભલી
    ભાગ્યશાળીને ભૂત રળે
    ભીંતને પણ કાન હોય છે
    ભીખના હાંલ્લા શીંકે ન ચડે
    ભુવો ધૂણે પણ નાળિયેર તો ઘર ભણી જ ફેંકે
    ભૂંડાથી ભૂત ભાગે
    ભૂંડાને પણ સારો કહેવડાવે તેવો છે
    ભૂખે ભજન ન હોઈ ગોપાલા
    ભૂત ગયું ને પલિત આવ્યું
    ભૂતનું સ્થાનક પીપળો
    ભૂતોભાઈ પણ ઓળખતો નથી
    ભૂલ્યા ત્યાંથી ફરી ગણો
    ભેંશ આગળ ભાગવત
    ભેંશ ભાગોળે, છાશ છાગોળે અને ઘેર ધમાધમ
    ભેંશના શીંગડા ભેંશને ભારી
    ભેખડે ભરાવી દેવો
    ભેજાગેપ
    ભેજાનું દહીં કરવું
    ભોઈની પટલાઈ
    મંકોડી પહેલવાન
    મગ જે પાણીએ ચડતા હોય તે પાણીએ જ ચડાવાય
    મગજમાં રાઈ ભરાઈ જવી
    મગનું નામ મરી ન પાડે
    મગરનાં આંસુ સારવા
    મણ મણની ચોપડાવવી
    મણનું માથું ભલે જાય પણ નવટાંકનું નાક ન જાય
    મન ઊતરી જવું
    મન ચંગા તો કથરોટમેં ગંગા
    મન ઢચુપચુ થઈ જવું
    મન દઈને કામ કરવું
    મન મનાવવું/મારીને રહેવું
    મન મોટું કરવું
    મન હોય તો માળવે જવાય
    મન, મોતી ને કાચ, ભાંગ્યા સંધાય નહિ
    મનનો ઊભરો ઠાલવવો
    મનમાં પરણવું ને મનમાં રાંડવું
    મનુષ્ય યત્ન, ઈશ્વર કૃપા
    મફતકા ચંદન ઘસબે લાલિયા
    મરચા લાગવા
    મરચાં લેવા
    મરચાં વાટવા
    મરચું-મીઠું ભભરાવવું
    મરતાને સૌ મારે
    મરતો ગયો ને મારતો ગયો
    મસાણમાંથી મડા બેઠા કરવા
    મસીદમાં ગયું’તું જ કોણ?
    મહેતો મારે ય નહિ અને ભણાવે ય નહિ
    મળે તો ઈદ, ન મળે તો રોજા
    મા કરતાં માસી વહાલી લાગે
    મા તે મા, બીજા બધા વગડાના વા
    મા તેવી દીકરી, ઘડો તેવી ઠીકરી
    મા મૂળો ને બાપ ગાજર
    માંકડને મોં આવવું
    માંગ્યા વિના મા પણ ન પીરસે
    માંડીવાળેલ
    માખણ લગાવવું
    માગુ દીકરીનું હોય – માગુ વહુનું ન હોય
    માણસ માત્ર ભૂલને પાત્ર
    માણસ વહાલો નથી માણસનું કામ વહાલું છે
    માથા માથે માથું ન રહેવું
    માથાનો ફરેલ
    માથાનો મળી ગયો
    માથે દુખનાં ઝાડ ઉગવા
    માથે પડેલા મફતલાલ
    માથે હાથ રાખવો
    માન ન માન મૈં તેરા મહેમાન
    માના પેટમાંય સખણો નહિ રહ્યો હોય
    માનો તો દેવ નહિ તો પથ્થર
    માપમાં રહેવું
    મામા બનાવવા
    મામો રોજ લાડવો ન આપે
    મારવો તો મીર
    મારા છગન-મગન બે સોનાના, ગામનાં છોકરાં ગારાના
    મારીને મુસલમાન કરવો
    મારે મીર ને ફૂલાય પીંજારો
    માલ પચી જવો
    માશીબાનું રાજ નથી
    મિયાં ચોરે મૂઠે ને અલ્લા ચોરે ઊંટે
    મિયાં પડ્યા પણ ટંગડી ઊંચી
    મિયાં મહાદેવનો મેળ કેમ મળે
    મિયાંની મીંદડી
    મિયાં-બીબી રાજી તો ક્યા કરેગા કાજી
    મીઠા ઝાડના મૂળ ન ખવાય
    મુખમેં રામ, બગલમેં છૂરી
    મુલ્લાની દોડ મસીદ સુધી
    મુવા નહિ ને પાછા થયા
    મુસાભાઈના વા ને પાણી
    મૂઈ ભેંશના ડોળા મોટા
    મૂછે વળ આપવો
    મૂડી કરતાં વ્યાજ વધુ વહાલું હોય
    મૂરખ મિત્ર કરતાં દાનો દુશ્મન સારો
    મૂરખના ગાડાં ન ભરાય
    મૂરખની માથે શિંગડા ન ઉગે
    મેથીપાક ચખાડવો
    મેદાન મારવું
    મેરી બિલ્લી મૂઝસે મ્યાઉં
    મેલ કરવત મોચીના મોચી
    મોં કાળું કરવું
    મોં ચડાવવું
    મોં તોડી લેવું
    મોં પરથી માંખી ઉડતી નથી
    મોં બંધ કરવું
    મોં માથાના મેળ વિનાની વાત
    મોંકાણના સમાચાર
    મોટું પેટ રાખવું
    મોઢાનો મોળો
    મોઢામાં મગ ભર્યા છે?
    મોઢું કટાણું કરવું/બગાડવું
    મોઢું જોઈને ચાંદલો કરાય
    મોતિયા મરી જવા
    મોરના ઈંડાને ચીતરવા ન પડે
    મોસાળમાં જમણ અને મા પીરસનાર
    યથા રાજા તથા પ્રજા
    રંગ ગયા પણ ઢંગ ન ગયા
    રમત રમવી
    રમતવાતમાં
    રાંડ્યા પછીનું ડહાપણ
    રાંધવા ગયા કંસાર અને થઈ ગયું થૂલું
    રાંધેલ ધાન રઝળી પડ્યા
    રાઈના પડ રાતે ગયા
    રાજા, વાજા ને વાંદરા, ત્રણેય સરખા
    રાજાને ગમી તે રાણી, છાણા વીણતી આણી
    રાત ગઈ અને વાત ગઈ
    રાત થોડી ને વેશ ઝાઝા
    રાતે પાણીએ રોવાનો વખત
    રામ બોલો ભાઈ રામ થઈ જવું/રામશરણ પહોંચવું
    રામ રમાડી દેવા
    રામ રાખે તેને કોણ ચાખે
    રામના નામે પથ્થર તરે
    રામનામ જપના પરાયા માલ અપના
    રામનું રાજ
    રામબાણ ઈલાજ
    રામબાણ વાગ્યા હોય તે જાણે
    રામાયણ માંડવી
    રીંગણાં જોખવા
    રૂપ રૂપનો અંબાર
    રેતીમાં વહાણ ચલાવવું
    રેવડી દાણાદાણ કરી નાખવી
    રોકડું પરખાવવું
    રોગ ને શત્રુ ઉગતાં જ ડામવા પડે
    રોજ મરે એને કોણ રોવે
    રોજની રામાયણ
    રોટલાથી કામ કે ટપટપથી
    રોટલો મળે પણ ઓટલો ન મળે
    રોતો રોતો જાય તે મુવાની ખબર લઈ આવે
    રોદણા રોવા
    લંકાની લાડી ને ઘોઘાનો વર
    લંગોટીયો યાર
    લક્ષ્મી ચાંદલો કરવા આવે ત્યારે મોં ધોવા ન જવાય
    લખણ ન બદલે લાખા
    લગને લગને કુંવારા લાલ
    લમણાંઝીક કરવી
    લાંબા જોડે ટૂંકો જાય, મરે નહિ તો માંદો થાય
    લાકડાના લાડુ ખાય તે પસ્તાય અને ન ખાય તે પણ પસ્તાય
    લાકડાની તલવાર ચલાવવી
    લાકડે માંકડું વળગાવી દેવું
    લાખો મરજો પણ લાખોનો પાલનહાર ન મરજો
    લાગ્યું તો તીર, નહિ તો તુક્કો
    લાજવાને બદલે ગાજવું
    લાતોંકે ભૂત બાતોંસે નહીં માનતે
    લાલો લાભ વિના ન લોટે
    લીલા લહેર કરવા
    લે લાકડી ને કર મેરાયું
    લેતાં લાજે ને આપતાં ગાજે
    લેને ગઈ પૂત ઔર ખો આઈ ખસમ
    લોઢાના ચણા ચાવવા
    લોઢું લોઢાને કાપે
    લોભને થોભ ન હોય
    લોભિયા હોય ત્યાં ધુતારા ભૂખે ન મરે
    લોભે લક્ષણ જાય
    વખાણેલી ખીચડી દાઢે વળગે
    વટનો કટકો
    વઢકણી વહુ ને દીકરો જણ્યો
    વર મરો કે કન્યા મરો, ગોરનું તરભાણું ભરો
    વર રહ્યો વાસી ને કન્યા ગઈ નાસી
    વરને કોણ વખાણે? વરની મા!
    વરસના વચલા દહાડે
    વહેતા પાણી નિર્મળા
    વહેતી ગંગામાં ડુબકી લગાવવી
    વહેમનું કોઈ ઓસડ નથી
    વહોરાવાળું નાડું પકડી ન રખાય
    વા વાતને લઈ જાય
    વાંઢાને કન્યા જોવા ન મોકલાય
    વાંદરાને સીડી ન અપાય
    વાંદરો ઘરડો થાય પણ ગુલાંટ ન ભૂલે
    વાઘ પર સવારી કરવી સહેલી છે પણ નીચે ઉતરવું અઘરું છે
    વાઘને કોણ કહે કે તારુ મોં ગંધાય છે
    વાડ ચીભડા ગળે
    વાડ વિના વેલો ન ચડે
    વાણિયા વાણિયા ફેરવી તોળ
    વાણિયા વિદ્યા કરવી
    વાણિયાની મૂછ નીચી તો કહે સાત વાર નીચી
    વાણિયો પેટમાં પેસીને પગ પહોળા કરે
    વાણિયો રીઝે તો તાળી આપે
    વાત ગળે ઉતરવી
    વાતનું વતેસર કરવું
    વાતમાં કોઈ દમ નથી
    વારા ફરતો વારો, મારા પછી તારો, મે પછી ગારો
    વાર્યા ન વળે તે હાર્યા વળે
    વાવડી ચસ્કી
    વાવો તેવું લણો, કરો તેવું પામો
    વાળંદના વાંકા હોય તો કોથળીમાંથી કરડે
    વિદ્યા વિનયથી શોભે
    વિના ચમત્કાર નહિ નમસ્કાર
    વિનાશકાળે વિપરીત બુદ્ધિ
    વિશ્વાસે વહાણ તરે
    વીંછીના દાબડામાં હાથ નાખીએ તો પરિણામ શું આવે?
    વીસનખી વાઘણ
    વેંત એકની જીભ
    વો દિન કહાં કિ મિયાં કે પાઉં મેં જૂતિયા
    શંકા ભૂત અને મંછા ડાકણ
    શાંત પાણી ઊંડા હોય
    શાંતિ પમાડે તે સંત
    શિયા-વિયા થઈ જવું
    શિયાળ તાણે સીમ ભણી અને કૂતરું તાણે ગામ ભણી
    શિયાળો ભોગીનો ઉનાળો જોગીનો
    શીંગડા, પૂંછડા વિનાનો આખલો
    શીરા માટે શ્રાવક થવું
    શેક્યો પાપડ ભાંગવાની તાકાત નથી
    શેઠ કરતાં વાણોતર ડાહ્યાં
    શેઠની શિખામણ ઝાંપા સુધી
    શેર માટીની ખોટ
    શેરના માથે સવા શેર
    શેહ ખાઈ જવી
    શોભાનો ગાંઠિયો
    શ્રી ગણેશાય નમઃ કરવું
    સંઘર્યો સાપ પણ કામ આવે
    સંતોષી નર સદા સુખી
    સંસાર છે ચાલ્યા કરે
    સઈ, સોની ને સાળવી ન મૂકે સગી બેનને જાળવી
    સઈની સાંજ ને મોચીની સવાર ક્યારે ય ન પડે
    સક્કરવાર વળવો
    સગપણમાં સાઢુ ને જમણમાં લાડુ
    સતી શાપ આપે નહિ અને શંખણીના શાપ લાગે નહિ
    સત્તર પંચા પંચાણું ને બે મૂક્યા છૂટના, લાવો પટેલ સોમાં બે ઓછા
    સત્તા આગળ શાણપણ નકામું
    સદાનો રમતારામ છે
    સમય સમય બલવાન હૈ નહિ મનુજ બલવાન
    સર સલામત તો પઘડિયાં બહોત
    સસ્તુ ભાડું ને સિદ્ધપુરની જાત્રા
    સળગતામાં હાથ ઘાલો તો હાથ તો દાઝે જ ને
    સળગતું લાકડું ઘરમાં ન ઘલાય
    સાંઠે બુદ્ધિ નાઠી
    સાચને આંચ ન આવે
    સાજા ખાય અન્ન ને માંદા ખાય ધન
    સાન ઠેકાણે આવવી
    સાનમાં સમજે તો સારું
    સાપ ગયા અને લીસોટા રહ્યા
    સાપના દરમાં હાથ નાખવો
    સાપને ઘેર સાપ પરોણો
    સાપે છછુંદર ગળ્યા જેવી હાલત
    સારા કામમાં સો વિઘન
    સીંદરી બળે પણ વળ ન મૂકે
    સીદીભાઈને સીદકાં વહાલાં
    સીદીભાઈનો ડાબો કાન
    સીધી આંગળીએ ઘી ન નીકળે
    સુખમાં સાંભરે સોની ને દુ:ખમાં સાંભરે રામ
    સુતારનું મન બાવળિયે
    સુરતનું જમણ ને કાશીનું મરણ
    સૂકા ભેગુ લીલું બળે
    સૂપડાં સાફ થઈ ગયાં
    સૂળીનો ઘા સોયથી સર્યો
    સેવા કરે તેને મેવા મળે
    સો દવા એક હવા
    સો દહાડા સાસુના તો એક દહાડો વહુનો
    સો વાતની એક વાત
    સોટી વાગે ચમચમ ને વિદ્યા આવે રૂમઝૂમ
    સોના કરતાં ઘડામણ મોંઘું
    સોનાની જાળને પાણીમાં ન ફેંકાય
    સોનાની થાળીમાં લોઢાનો મેખ
    સોનાનો સૂરજ ઉગવો
    સોનામાં સુગંધ મળે
    સોનીના સો ઘા તો લુહારનો એક ઘા
    સોનું સડે નહિ ને વાણિયો વટલાય નહિ
    સોળે સાન, વીસે વાન
    સૌ ચૂહે મારકે બિલ્લી ચલી હજકો
    સ્ત્રી ચરિત્રને કોણ પામી શકે ?
    સ્ત્રી રહે તો આપથી અને જાય તો સગા બાપથી
    હરામના હાડકાં
    હલકું લોહી હવાલદારનું
    હવનમાં હાડકાં હોમવા
    હવેલી લેતા ગુજરાત ખોઈ
    હસવામાંથી ખસવું થવું
    હસવું અને લોટ ફાકવો બન્ને સાથે ન થાય
    હસે તેનું ઘર વસે
    હળદરના ગાંઠીયે ગાંધી ન થવાય
    હળાહળ કળજુગ
    હા જી હા કરવું
    હાકલા-પડકારા કરવા
    હાજાં ગગડી જવા
    હાડકાં ખોખરાં કરવા/રંગી નાખવાં
    હાડહાડ થવું
    હાથ અજમાવવો/સાફ કરવો
    હાથ ઊંચા કરી દેવા
    હાથ કંગન કો આરસી ક્યા પઢે લીખે કો ફારસી ક્યા
    હાથ દેખાડવો
    હાથ ધોઈ નાખવા
    હાથ ભીડમાં હોવો
    હાથતાળી આપવી
    હાથના કર્યા હૈયે વાગ્યા
    હાથનો ચોખ્ખો
    હાથમાં આવ્યું તે હથિયાર
    હાથી જીવે તો લાખનો, મરે તો સવા લાખનો
    હાથીઘોડાનો ફરક
    હાથીના દાંત દેખાડવાના જુદા અને ચાવવાના જુદા
    હાથીની અંબાડીએ ચડી છાણાં ન વિણાય
    હાથીની પાછળ કૂતરા ભસે
    હાર્યો જુગારી બમણું રમે
    હાલ જાય હવાલ જાય બંદેકા ખયાલ ન જાય
    હિંમતે મર્દા તો મદદે ખુદા
    હીરો ઘોઘે જઈ આવ્યો અને ડેલે હાથ દઈ આવ્યો
    હું પહોળી ને શેરી સાંકડી
    હું મરું પણ તને રાંડ કરું
    હું રાણી, તું રાણી તો કોણ ભરે પાણી ?
    હુતો ને હુતી બે જણ
    હૈયા ઉકલત
    હૈયું બાળવું તેના કરતા હાથ બાળવા સારા
    હૈયે છે પણ હોઠે નથી
    હૈયે રામ વસવા
    હોઠ સાજા તો ઉત્તર ઝાઝા
    હોળીનું નાળિયેર
અંગૂઠો બતાવવો
અંજળ પાણી ખૂટવા
અંતે ધર્મો જય, પાપો ક્ષય
અંધારામા તીર ચલાવવું અંધેરી નગરી ગંડુ રાજા
અંધારામા પણ ગોળ તો ગળ્યો જ લાગે
અંધારામાં તીર ચલાવવું
અંધારામાં પણ ગોળ તો ગળ્યો જ લાગે
અંધારે ડાંગ મારવી હેતુ વગરનું કામ કરવુ
અંધેરી નગરી ગંડુ રાજા
અંબાડીએ બેસીને છાણાં ન વિણાય
અંબાડીએ બેસીને છાણાં ન વિણાય
અઈડીયું પાઈને તેલ કાઢે
અકડા- અકડી નો વખત કતૂકતિનોઇ વખત
અક્કડ ને અક્કડ રહેવુ રોફમાં ને ટાપટીપ માં રહેવુ
અક્કરમીનો પડિયો કાણો જેનાં નસીબ વાંકા હોય તેના હાથમાં સાધન પણ એવાં જ આવે છે બિચારાનુ કોઈ કામ થાય જ નહી કમનશીબ વ્યકિતના ભાગ્યમાં વધારે દુઃખ
અક્કરમીનો પડીઓ કાંણો
અક્કલ ઉધાર ન મળે
અક્કલ ગીરવે મુકવી બીજાની બુદ્ધિએ ચાલવું
અક્કલ બડી કે ભેંસ સામાન્ય સમજણ પણ ન હોવી
અક્કલના કાંકરા કરવા બુદ્ધિનો નાશ થવો
અક્કલનો ઓથમીર મંગાવી ભાજી તો લાવ્યો કોથમીર
અગત્સ્યના વાયદા લાંબા અને ખોટા વાયદા
અચ્છોવાના કરવાં
અછો આછો વાના કરવા ખુબ રાજી રાખવું
અજાણ્યા પાણીમાં ઉતરવું નહિ
અજાણ્યા પાણીમાં ઊતરવું નહિ
અજાણ્યા પાણીમાં ઊતરવું નહી
અજાણ્યો અને આંધળો બેઉ સરખા
અજ્ઞાનીના ઓરતા ના હોય
અડદળો કાઢવો મરણતોલ માર મારવો
અણી ચુક્યો સો વર્ષ જીવે એક વાર નિષ્ફળ કે આફતમાંથી ઉગરી જનાર સફળતાની પરંપરાનો લાભ મેળવે છે
અણી ચૂક્યો સો વર્ષ જીવે
અણીચૂક્યો સો વરસ જીવે એકવાર બચી જનારની જિંદગી લાંબી હોય છે
અણીનો ચૂક્યો સો વરસ જીવે
અતિ ચીકણો બહુ ખરડાય
અતિ લોભ તે પાપનુ મૂળ
અતિ લોભ તે પાપનું મૂળ
અતિ લોભ તે પાપનું મૂળ છે – લોભના કારણે ઘણાં અનિષ્ટો જન્મે છે
અતિની ગતિ નહીં
અતિશય તાણ્યે તૂટી જાય
અત્તરનાં છાંટણા જ હોય, અત્તરના કુંડાં ન ભરાય
અત્તરનાં છાંટણા જ હોય, અત્તરના કુંડા ન ભરાય
અધુરો ઘડો છલકાય
અધૂરો ઘડો છલકાય ઘણો પોતાને આવડતું ન હોવા છતાં  અવડે છે તેવો દેખાવ કરેઅજ્ઞાન માણસ વધુ દેખાવ કરે
અનાજ પારકુ છે પણ પેટ થોડુ પારકુ છે?
અનાજ પારકું છે પણ પેટ થોડું પારકું છે ?
અનાજ પારકું છે પણ પેટ થોડું પારકું છે ?
અનીતિનૂ લઈને બે પાંદદે ન થવાય
અન્ન અને દાંતને વેર
અન્ન એવો ઓડકાર જેવું કાર્ય કરીએ તેવું પરિણામ ભોગવીએ
અન્ન તેનું પૂણ્ય અને રાંધનારીને ધૂમાડો
અન્ન તેવો ઓડકાર
અન્ન પારકું છે પણ પેટ પારકું છે?
અપના હાથ જગન્નાથ
અપના હાથ જગન્નાથ પોતાનું કામ પોતાને હાથે કરવું
અબી બોલા અબી ફોક વચનદ્રોહી બનવું
અભિમાન રાજા રાવણનુંય રહ્યું નથી
અવસરચૂક્યો મેહુલો શું કામનો ?
અવસરચૂક્યો મેહુલો શું કામનો ?
અવળા હાથની અડબોથ
અવળે અસ્ત્રે મુંડી નાખવો
અવળે અસ્ત્રે મૂંડી નાખવો
અવી મળવા ને બેઠી દળવા મળવા માટે આવે અને કામ સોપી દેવાય
અહીંયા કરેલાં અહીંયાજ ભોગવવા પડે
આ કાને સાંભળી ઓલા કાને કાઢ્યું
આંકડે મધ ભાળી જવું
આંખ આડા કાન કરવા
આંખ કરડી થવી ક્રોધ આવવો
આંખ મીંચી જવી મરણ પામવું
આંખે જોયાનું ઝેર છે
આંખે પાટા છોડવા બુદ્ધિપૂર્વક વિચાર કરવો
આંગળા ચાટયે પેટ ન ભરાય
આંગળા ચાટ્યે પેટ ન ભરાય
આંગળી ચિંધવાનું પુણ્ય
આંગળી ચિન્ધ્યાનું પુણ્ય
આંગળી ચીંધવાનું પુણ્ય
આંગળી દેતાં પહોંચો પકડે
આંગળીથી નખ વેગળા જ રહે
આંગળીના વેઢે ગણાય એટલા
આંગળીના વેઢે ગણાય એટલાં
આંતરડી કકળાવવી
આંતરડી કકળાવવી/દૂભવવી
આંતરડી ઠારવી
આંતરડી દૂભવવી
આંધળામા કાણો રાજા
આંધળામાં કાણો રાજા
આંધળી ઘોડી ને પોચા ચણા મીઠા લાગ્યા ને ખાધા ઘણા
આંધળી દળે ને કૂતરા ખાય
આંધળે બહેરું કૂટાય
આંધળે બહેરૂં કુઠાવું ગેરસમજ થવી
આંધળો ઓકે સોને રોકે
આકડે મધ ને પર્વત શામાટે જવું સરળતાથી મળે તેને પ્રયત્ન શામાટે કરવો
આકાશ તૂટી પડવુ ઓચિંતી આપત્તિ આવવી
આકાશ પાતાળ એક કરવા
આખલાં બાધે એમાં જાડનો ખોં જાય
આગ લાગે ત્યારે કૂવો ખોદવા ન જવાય
આગ લાગે ત્યારે કૂવો ખોદવા ન બેસાય મુશ્કેલી આવે પડે ત્યાર ઉપાય શોધવા નજવાય
આગળ ઉલાર નહી અને પાછળ ધરાર નહી
આગળ ઉલાળ નહિ ને પાછળ ધરાળ નહિ
આગળ કુવો પાછળ ખીણ બન્ને બાજુ  મુશ્કેલી હોવી
આગળ બુદ્ધિ વાણિયા, પાછળ બુદ્ધિ બ્રહ્મ
આગળ બુદ્ધિ વાણિયા, પાછળ બુદ્ધિ બ્રહ્મ
આગે આગે ગોરખ જાગે ભવિષ્યની ચિંતા અગાઉથી ન કરવી
આચમાન મુકવું પાણી મુકવું
આજ રોકડા, કાલ ઉધાર
આજ રોકડા, કાલે ઉધાર
આજ રોકડા, કાલ ઉધાર
આજની ઘડી અને કાલનો દિ
આજની ઘડી અને કાલનો દી
આડે લાકડે આડો વહેર જેવા ની સાથે તેવા જેવા ની સાથે તેવા
આણંદા કહે પરમાણંદા માણહે માણહે ફેર,  એક લાખોમાંય ના મળે, એક તાંબીયા ના તેર
આણુ કરવા ગયો ને વહુને ભૂલી આવ્યો
આદર્યા અધુરા ના રહે
આદર્યા અધૂરા રહે, હરિ કરે સો હોઈ
આદર્યા અધૂરા રહે, હરિ કરે સો હોઈ
આદુ ખાઈને પાછળ પડી જવુ
આદુ ખાઈને પાછળ પડી જવું
આપ ડાયું થવાય જગ ડાયું નહીં
આપ ભલા તો જગ ભલા
આપ ભલા તો જગ ભલા પોતે સારા તો આખુ જગત સારું
આપ ભલા તો જગ ભલાપોતે સારા તો આખુ જગત સારું
આપ મુવા પીછે ડૂબ ગઈ દુનિયા
આપ મુવા પીછે ડૂબ ગઈ દૂનિયા
આપ મુવા વિના સ્વર્ગે ન જવાય
આપ મૂઆ પછી ડૂબી ગઈ દુનિયા
આપ સમાન બળ નહિ
આપ સમાન બળ નહિ ને મેઘ સમાન જળ નહિ જાત મહેનત સર્વશ્રેષ્ઠ હોય છે
આપ સુખી તો જગ સુખી
આપણી તે લાપસી અને બીજાની તે કુસકી
આપત્તિ તો કસોટી છે
આપવાના કાટલા જુદા ને લેવાના કાટલા જુદા
આપવાના કાટલાં જુદા ને લેવાના કાટલાં જુદા
આપશો તેવું પામશો
આપીને માગે તેની અક્કલ જાય આઘે
આપે તે સુંવાળો, ને બીજે કાખનો મુંવાળો
આપ્યું વાણીએ ને ખાધું પ્રાણીએ
આફતનુ પડીકુ
આફતનું પડીકું
આબરૂ ના કાંકરા કરવા
આબરૂના કાંકરા કરવા
આબરૂના કાંકરા કરવા / ધજાગરો કરવો
આભ ફાઈટુ એમાં ક્યાં થિગડાં દેવાં
આભ ફાટ્યુ હોય ત્યા થીગડુ ન દેવાય
આભ ફાટ્યું હોય ત્યાં થીગડું ન દેવાય
આભાસથીય સરી જવાય છે, પડછાયો બની ન આવો, ઝાકળ સમ જીવી લઇશુ, સવારની ક્ષણો લઇ આવો
આમદની અટ્ટની ખર્ચા રૂપૈયા
આમલી પીપળી બતાવવી
આરંભે શૂરા
આલાનો ભાઈ માલો
આલિયાની ટોપી માલિયાને માથે
આવ પાણા પગ ઉપર પડ
આવ બલા પકડ ગલા
આવડે નહિ ઘેંસ ને રાંધવા બેસ
આવી ભરાણાં
આવ્યા’તા મળવા ને બેસાડ્યા દળવા
આવ્યા’તા મળવા ને બેસાડ્યા દળવા
આશા અમર છે
આળસુ નો પીર
આળસુનો પીર
ઇશ્વર જ સર્વ શ્રેષ્ઠ છે
ઈંટનો જવાબ પથ્થર
ઈંટનો જવાબ પથ્થર
ઈજ્જત આપવી-કરવી માન આપવું
ઈજ્જતના કાંકરા કરવા માન પ્રતિષ્ઠા ને નુકશાન પહોચાડવું
ઈટનો જવાબ પત્થર
ઈટનો જવાબ પથ્થર
ઈડરિયો ગઢ જીતવો ન થઇ શકે એવું પરાક્રમ કરવુ
ઈદ પછી રોજા
ઈશ્વર જે કરે તે સારા કાજે
ઈશ્વર મોત કાંઇ પોતાને માથે લેતો નથી
ઈશ્વરની ઈચ્છા વગર પાંદડું પણ હલતું નથી
ઉંઘ ના જોવે ટૂંકી ખાંટ, ભૂખ ના જોવે ટાઢો ભાત
ઉંટ મેલે આકડો ને બકરી મેલે કાંકરો
ઉંટનાં અઢ્ઢારેય વાંકા
ઉંઠા ભણાવવા
ઉંદર બિલાડીની રમત
ઉંદરડીથી દારૂડી નાં જીરવાય
ઉંદરની જેમ ફૂંકી ફંકીને કરડવું
ઉકરડાને વધતાં વાર શી?
ઉકલ્યો કોયડો કોડીનો
ઉકલ્યો કોયડો કોડીનો
ઉગતા સૂરજને સવ પૂજે
ઉગે એવો આથમે
ઉચાળા ભરવા સામાનની ફેરબદલી કરવી
ઉછી ઉધાર કરવુ દેવું કરી ને જેમ તેમ કામ કાઢવા
ઉછીનું લઈને દાન ના કરાય
ઉજળુ એટલુ દૂધ નહિ, પીળુ એટલુ સોનુ નહિ
ઉજળું એટલું દુધ નહિ
ઉજળે લુગડે ડાઘ બેસે
ઉજળે લુગડે રહેવુ કલંક રહિત રહેવુ
ઉજ્જડ ગામમાં ઍરંડો પ્રધાન
ઉજ્જડ ગામમાં એરંડો પ્રધાન
ઉજ્જડ ગામમાં એરંડો પ્રધાન અભાવમાં પણ થોડી મર્યાદાવાળું મહત્વ ધરાવે છે
ઉઠ પ્હાણા પગ પર
ઉઠ રે વહુ વિસામો ખા હું કાંતુ ને તું દળવા જા
ઉડતા પંખીને પાડે તેવો હોંશિયાર
ઉતરતી વેળા આવવી પડતી નો વખત આવવો
ઉતર્યો અમલદાર કોડીનો
ઉતાવળા સો બાવરા,ધીરા સો ગંભીર ઉતાવળથી કામ બગડે,ધીરજથી કામ સારું યાય
ઉતાવળે આંબા ન પાકે ધીરજ રાખવાથીકામ સારૂ થાય ઉતાવળ કરવાથી કોઇ કોઇ કામ સારું થતું નથી
ઉત્તર – દક્ષિણ જેટલું અંતર ઘણું વધારે અંતર
ઉદ્યમ વિનાનું નસીબ પાંગળું મહેનત વગર નસીબ ઉપયોગી નથી
ઉપર આભ ને નીચે ધરતકોઇ આધાર વિનાનું
ઉપર દેર છે અંધેર નહીં
ઉપર વાળો બધુય જાણે
ઉલાળિયું કરવું ધંધામાં ખોટ થયાની વાત ફેલાવીને ફરાર થઈ જવુ
ઉલાળિયો કરવો
ઊંઘ અને આહાર વધાર્યાં વધે ને ઘટાડ્યાં ઘટે
ઊંઘ વેચીને ઉજાગરો લેવાનો ધંધો ખોટો
ઊંચે આભ ને નીચે ધરતી
ઊંટ મરે ત્યારે મારવાડ સામું જૂએ જેનું દિલ જ્યાં લાગતું હોય તેનું જ સ્મરણ થાય
ઊંટ મૂકે આંકડો અને બકરી મૂકે કાંકરો બધાએ બધી વસ્તુ ન ખવાયા બધા તમામ વસ્તુ ન ખાય એક વસ્તુ તો છોડે જ
ઊંટના અઢાર વાંકા
ઊંટના અઢારે અંગ વાંકા જ હોય
ઊંટના અઢારેય વાંકાં બધાં જ અપલક્ષણો હોવાં
ઊંટના ઊંટ ચાલ્યા જાય
ઊંટની પીઠે તણખલું
ઊંટે કર્યા ઢેકા તો માણસે કર્યા કાંઠા
ઊંટે કાઢ્યા ઢેકા તો માણસે કર્યા કાંઠલા પ્રતિકૂળતાને નિરખવા માટે યુક્તિ કરવી
ઊંડા પાણીમા ઊતરવુ
ઊંડા પાણીમાં ઉતરવું નહિ
ઊંડા પાણીમાં ઊતરવું
ઊંદર ફૂંક મારતો જાય અને કરડતો જાય
ઊંદર બિલાડીની રમત
ઊંદરની જેમ ફૂંકી ફંકીને કરડવું
ઊંધા રવાડે ચડાવી દેવું
ઊંધી ખોપરી
ઊંધી ખોપરીનો માણસ
ઊંબાડિયું કરવાની ટેવ
ઊંબાડિયું કરવાની ટેવ
ઊંબાડિયું મૂકવાની ટેવ ખોટી
ઊંબાડિયું મૂકવાની ટેવ ખોટી
ઊગતા સૂરજને સૌ નમે
ઊચે આભ ને નીચે ધરતી
ઊજળું એટલું દૂધ નહિ બાહ્ય દેખાવથી છેતરાવું નહિ
ઊજળું એટલું દૂધ નહિ બાહ્ય દેખાવથી ખરી કિંમત ન થાય
ઊજળું એટલું દૂધ નહિ, પીળું એટલું સોનુ નહિ
ઊજળું એટલું દૂધ નહિ, પીળું એટલું સોનુ નહિ
ઊઠાં ભણાવવા
ઊડતા પંખીને પાડે તેવો હોંશિયાર
ઊતર્યો અમલદાર કોડીનો
ઊલટો ચોર કોટવાલને દંડે અન્યાય આચરનારો બીજાને દોષી ઠેરવે છે
ઊલમાંથી ચૂલમાં પડવા જેવો ઘાટ
ઊલમાંથી ચૂલમાં પડવું – એક મુશ્કેલીમાંથી બચવા જતાં બીજી મુશ્કેલીમાં પડવું
એક કરતાં બે ભલા
એક કાંકરે બે પક્ષી મારવા
એક કાકરે બે પક્ષી મારવા
એક કાનેથી સાંભળી બીજા કાનેથી કાઢી નાખવું
એક ઘા ને બે કટકા
એક ઘાએ કૂવો ન ખોદાય
એક તો કારેલું ને પાછું લીમડે ચઢયું મૂળમાં વાંકું અને  વળી બહાનું મળી જવું
એક દી મહેમાન, બીજે દી મહી, ત્રીજે દી રહે તેની અક્કલ ગઈ
એક દી મહેમાન, બીજે દી મહી, ત્રીજે દી રહે તેની અક્કલ ગઈ
એક નકટો સૌને નકટા કરે
એક નકટો સૌને નકટાં કરે
એક નન્નો સો દુ:ખ હણે
એક નૂર આદમી હજાર નૂર કપડાં
એક પંથ દો કાજ એક જ વસ્તુ ઘણા કામ થઈ જાય
એક પંથ દો કાજએક વસ્તુથી બે કે વધારે ફાયદા
એક પગ દૂધમાં ને એક પગ દહીંમાં
એક બાજુ કૂવો અને બીજી બાજુ હવાડો
એક ભવમાં બે ભવ
એક ભવમાં બે ભવ કરવા
એક મરણિયો સોને ભારી પડે
એક મરિણયો સોને ભારી પડે
એક મ્યાનમાં બે તલવાર ન રહે
એક સાંધતા તેર તૂટે
એક સાંધીએ ત્યાં તેર તુટે – એક મુશ્કેલીમાંથી માંડમાંડ બહાર આવીએ ત્યાં બીજી અનેક મુશ્કેલી અવીને ઉભી રહે
એક સાંધે ત્યાં તેર તૂટે
એક હાથનું ચીભડું ને તેર હાથનું બી
એક હાથે તાલીયું નાં પડે
એક હાથે તાળી ન પડે
એકડાં વગરનાં મીંડાંકિસમતવગરનું
એકનો બે ન થાય
એકનોય ગોવાળ ને સોનોય ગોવાળ
એના પેટમાં પાપ છે
એનો કોઈ વાળ વાંકો ન કરી શકે
એરણની ચોરી ને સોયનું દાન
એરણીની ચોરી અને સોયનું દાનમોટી ચોરી કરી પુણ્યશાળાનો દાવો
એલ­ફેલ બોલવુ
એલ-ફેલ બોલવું
એલ-ફેલ બોલવું
ઓકી દાતણ જે કરે, નરણે હરડે ખાય
ઓકી દાતણ જે કરે, નરણે હરડે ખાય દૂધે વાળુ જે કરે, તે ઘર વૈદ ન જાય
ઓકી દાતણ જે કરે, નરણે હરડે ખાય
ઓછું પાત્ર ને અદકું ભણ્યો
ઓડનું ચોડ કરવું
ઓળખાણ મોટી ખાણ છે ઓળખાણ હંમેશા લાભદાઈ હોય છે
ઓળખાણ સૌથી મોટી ખાણછે
ઓળખીતો સિપાઈ બે દંડા વધુ મારે
ઓળખીતો સિપાઈ બે દંડા વધુ મારે
કંધોરત ઉઠી જવા દિકરા ગુજરી જવા
કકડીનું મોં ઢેફલે રાજી નાના માણસોને થોડાથી સંતોસ થાય
કજિયાનું મૂળ હાંસી ને રોગનું મૂળ ખાંસી મશ્કરીથી કજિયો અને ખાંસીથી રોગો ઊભા થાય છે
કજિયાનું મોં કાળું
કજીયા નુ મોં કાળુ
કડવુ ઓસડ માતા જ પાય( કડવી શિખામણ હિતેચ્છુ જ આપે )
કડવું ઓસડ મા જ પાય
કડવો ઘૂંટડો ગળે ઊતારવો
કડી ઉપર કટક નિર્બળ ઉપર બળવાનની ચડાઈ
કપાસિયે કોઠી ફાટી ન જાય
કપાળ જોઈને ચાંદલો કરાય કપાળ પ઼માણે ટીલું યોગ્યતા પ઼માણે આપવું
કપાળે કપાળે જુદી મતિ
કબીરાં હાય ગરીબકી કભી ન ખાલી જાયમુએ ઢોરકે ચર્મસે લોહા ભસ્મ હો જાય
કમળું ઝાડ જેમ વાળીએ તેમ વળી જાય નાનપણમાં જેટલી સારી ટેવ પાડવી હોય તેટલી પડી જાય
કમળો હોય તેને પીળુ જ જોવાય
કમળો હોય તેને પીળું જ દેખાય
કમળો હોય તેને પીળું દેખાય
કમાઉ દીકરો સૌને વહાલો લાગે
કમાન છટકવી
કરમ કોડીના અને લખણ લખેશરીના
કરમના ફળ મળેજ
કરમમાં ન હોય કોઠાં તો શાનાં મળે ઓઠાં
કરમીની જીભ અને અક્કરમીના ટાંટીયા
કરવા ગયા કંસાર અને થઈ ગઈ થૂલી
કરવો હતો કંસાર અને થઇ ગઇ થુલી- બગડી ગયો સંસાર જ્યાં કરી કુથલી
કરો એવું ભરો
કરો કંકુના
કરો તેવું પામો, વાવો તેવું લણો
કરો તેવું પામો, વાવો તેવું લણો
કર્મીની જીભ, અકર્મીના ટાંટીયા
કર્મીની જીભ, અકર્મીના ટાંટીયા
કર્યું કારવ્યું ધૂળમાં મળી જવું
કલાલની દુકાને દૂધ પણ દારૂ બદનામ સ્થળે સાચી ચીજ પણ વગોવાય છે
કાંકરે કાંકરે પાળ બંધાય થોડું થોડ્રં કરતાં ભારે કામ પણ પાર પડે છે
કાંકરે કાંકરે પાળ બાંધવી થોડુ થોડુ કામ કરતા મોટું કામ કરી લવું
કાંકરો કાઢી નાખવો
કાંખમાં છોકરું ને ગામમાં ગોતે
કાંચિડાની જેમ રંગ બદલવા
કાંચીડાની જેમ રંગ બદલવા
કાંટો કાંટાને કાઢે
કાંડાં કાપી આપવાં
કાંદો કાઢવો
કાંધે ધોંસરૂ નાખવું
કાકા મટીને ભત્રીજા ન થવાય
કાકો પરણ્યો ને ફોઈ રાંડી
કાખમાં છોકરું ને ગામમાં ઢંઢેરો
કાખલી કૂટવી
કાખલી ફૂટવી આનંદ માં આવી જવુ
કાગડા ઊડવા
કાગડા બધે ય કાળા હોય
કાગડાનું શ્રાદ્ધ સોળે દહાડા ~ સ્વમાન વગર જીવનારને બધા દિલસો સરખા હોય છે
કાગડો ઊડે તે જગ દેખે – ખરાબ કાર્યની પ્રસિદ્ધિ જલદી પ્રસરી જાય છે
કાગડો ચાલે મોરની ચાલ દેખાદેખી કરવાનો અર્થ નહિ
કાગડો દહીંથરું લઇ ગયો અપાત્રને મોટો લાભ મળવો
કાગડો દહીંથરું લઈ ગયો
કાગના ડોળે રાહ જોવી
કાગનુ બેસવુ અને ડાળનુ પડવુ
કાગનુ બેહવુ ને ડાળનુ પળવું
કાગનું બેસવુ અને ડાળનું પડવું
કાગનું બેસવું ડાળનું ભાગવુંઆકસ્મિક સંજાગો ઉભા થવાં
કાગનું બેસવું ને ડાળનું પડવું
કાગને બેસવું ને ડાળને ભાંગવું – કાર્ય નિયતિ મુજબ થવાનું હોય છતા બહાનારૂપ થવું
કાગનો વાઘ કરવો
કાગળની હોડીથી દરિયો ન તરાય નબળા સાધનાથી કામ સફળ ન થાય
કાગળાનું બેસવુંને ડાળનું ભાંગવું અચાનક કોઇ બનાવ કે કામ બનવું
કાગળો ઉજળો થાય એટલે હંસ ન બને દુર્જન કયારેપણ સજ્જન બની શકતો નથી
કાગા વહાલુ કુંભજળ, સ્ત્રીને વહાલી વાત,બ્રામ્હણને ભોજન ભલુ,ગદ્દા વહાલી લાત, મુંડ મુંડાવે તીન ગુણ, મિટે સીરકી ખાજ, ખાનેકું લડ્ડુ મિલે, લોક કહે મહારાજ
કાચનાં ઘરમાં રહેવું ને કાંકરી મારવી પોતાનો દોષ હોવા છતાં બીજાનો દોષ કાઢવો
કાચળિયું સગપણ સાચું જમણમાં લાડૂ ને સગપણમાં સાટું
કાચા કાનનો માણસ
કાચું કાપવું
કાજી દૂબલે ક્યું તો બોલે સારે ગાંવકી ફીકર
કાજી દૂબલે ક્યોં તો કહે સારે ગામ કી ફીકર
કાજી મરી જાય ત્યારે કાળો કાગડો ય ખરખરો કરવા ન આવે
કાજીની કૂતરી મરી જાય ત્યારે આખું ગામ બેસવા આવે પણ
કાજીની કૂતરી મરી જાય ત્યારે આખું ગામ બેસવા આવે પણ કાજી મરી જાય ત્યારે કાળો કાગડો ય ખરખરો કરવા ન આવે
કાટલું કાઢવું
કાટા વિના ગુલાબ ના હોય સુખ સાથે દુઃખ હોય જ
કાણાને કાણો નાં કેવાય
કાતરિયું ગેપ
કાન આમળવા શિક્ષા કરવી
કાન છે કે કોડિયું?
કાન પકડવા
કાન ભંભેરવા
કાન ભંભેરવા/કાનમાં ઝેર રેડવું
કાનખજુરાનો એકાદ પગ તૂટે તો શું ફરક પડે?
કાનનાં કીડા ખરી પડે તેવી ગાળ
કાનમાં ઝેર રડેવુ
કાનાફૂંસી કરવી
કાપો તો લોહી ન નીકળે તેવી સ્થિતિ
કામ કરે તે કાલા, વાત કરે તે વ્હાલા
કામ કરે તે કાલા, વાત કરે તે વ્હાલાં
કામ કર્યા તેણે કામણ કાર્ય પરિશ્રમ ફળદાઈ છે
કામ કામને શિખવે
કામ પતે એટલે ગંગા નાહ્યા/જાન છૂટે
કામના કુડા વાતોના રૂડાહરામ હાડકાના
કામના કૂડા ને વાતોના રૂડા
કામનો ચોર
કાયા કાચો કુંભ જીવન ક્ષણભંગુર છે
કારતક મહિને કણબી ડાયો
કારતક મહિને કણબી ડાહ્યો
કાલાં કાઢવાં
કાશીએ જાય તો મુંડાવુ પડે
કાશીમા પણ કાગડા તો કાળા જ
કાશીમાં પણ કાગડા તો કાળા જ
કાળજાની કોર/કાળજાનો કટકો
કાળજાનું કાચું/પાકું
કાળા અક્ષર ભેંશ બરાબર
કાળા અક્ષર ભેંસ બરાબર – અજ્ઞાનીને કશાનું મહત્વ ન હોય
કાળા અક્ષર ભેશ બરાબર
કાળા માથાનો માનવી ધારે તે કરી શકે
કાળી ટીલી ચોંટવી
કાળી લાય લાગવી
કાળો અક્ષર ભેંસ બરાબર
કિધા કુંભાર ગધેડે નાં ચડે
કીડી પર કટક
કીડી પર કટક ન ઊતારાય
કીડીને કણ અને હાથીને મણ
કીડીને કણ ને હાથી ને મણ જેને જેટલી જરૂર હોય તેને તેટલું મળવું જોઇએ
કીડીને કણ ને હાથીને મણ
કીડીને પાંખ ફૂટે એ એના મરવાની એંધાણી
કીધે કુંભાર ગધેડે ન ચડે માણસને ઘણું સમજાવવા છતાં યોગ્ય વસ્તુ ન સમજે
કીળીને કણ ને હાથીને મણ
કુંડુ કથરોટને ન નડે
કુંન્ડુ કથરોટને હસે
કુંભાર કરતાં ગધેડા ડાહ્યાં
કુંભાર કરતાં ગધેડાં ડાહ્યાં શેઠ કરતાં વાણોતર માથું મારે
કુકડો બોલે તો જ સવાર ના પડે
કુકડો બોલે તો જ સવાર પડે એવું ન હોય
કુડના દાંડિયા કપાળમાં વાગવા કપટનું પરિણામ શુભ અને સુખદાય ન મળે
કુતરાની પૂંછડી વાંકી ને વાંકી
કુતરુ કાઢતા બિલાડુ પેંઠુ
કુતરુ કાઢતા બિલાડુ પેઠુ; બકરુ કાઢતા ઊંટ પેઠુ
કુતરૂ તાણે ગામ ભણી ને શિયાળીયું સીમ ભણી
કુલડીમાં ગોળ ભાંગવો
કુવાંમાં હોયતો અવેડાંમાં આવે
કૂકડીનું મોં ઢેફલેથી રાજી ~ નાના માણસોને થોડેથી સંતોષી શકાય
કૂતરાંનો સંઘ કાશીએ ન પહોંચે ~ લડાઇ કરનારા કદી સફળતા ન મેળવી શકે:~> ગંજીનો કૂતરો ખાય નહિ કે ખાવા દે નહિ ~ અદેખો સ્વભાવ
કૂતરાની પૂંછડી જમીનમાં દટો તો પણ વાંકી ને વાંકી જ
કૂતરાની પૂંછડી વાંકી તે વાંકી જ રહે
કૂતરાનો સંઘ કશીમાં ન પહોચે
કૂતરાનો સંઘ કાશીએ ન પહોંચે
કૂતરું કાઢતા બિલાડું પેઠું
કૂવામા હોય તો હવાડામા આવે
કૂવામાં હોય તો અવેડામાં આવે
કૂવામાં હોય તો હવાડામાં આવે
કૂવામાં હોય તો હવાડામાં આવેઘરમાં હોય તો બહાર આવે
કેટલી વીસે સો થાય તેની ખબર પડવી
કેડ ભાગી જવી નબળા થઇ જવુ
કેડ માં છોકરુ ને ગામ માં ઢિંઢોરો
કેસરિયા કરવા
કેળ ફળે એક જ વાર ને આંબા ફળે વારંવાર કુળવાન અને સદાચારી એક જ હોય તોપણ ઉપયોગી
કોઇનો બળદ, કોઇની વેલ્ય, બંદાનો ડચકારો
કોઈ ધને મોટું કોઈ મને મોટું કોઈ ધનવાન હોય તો કોઈ ઉદાર હોય
કોઈ ના પુગે એને પેટ પુગે
કોઈની જીભ ફરે ને કોઈના પગ ફરે કોઈ હુકમ કરે ને બીજો ધક્કો ખાય
કોઈની સાડીબાર ન રાખે
કોઈનો બળદ કોઈની વેલ ને બંદાનો ડચકારો
કોઠી ધોઈને કાદવ કાઢવો
કોઠી ધોયે કાદવ જ નીકળે
કોઠી ધોયે કાદવ નીકળે કુપાત્ર માટે કરેલા સારા પ્રયત્નો સારું પરિણામ આપતા નથી
કોઠે જઈ આવ્યો ને કથા કરવા બેઠો
કોડિયા જેવડું કપાળ અને વચ્ચે ભમરો
કોણીએ ગોળ ચોપડવો
કોણે કહ્યું’તું કે બેટા બાવળિયા પર ચડજો ?
કોણે કહ્યું’તું કે બેટા બાવળિયા પર ચડજો ?
કોથળા માથી બિલાડી કાઢવુ
કોથળામાં પાનશેરી રાખીને મારવો
કોથળામાંથી બિલાડું કાઢવું
કોના બાપની દિવાળી
કોની માંએ સવા શેર સૂંઠ ખાધી છે
કોની માએ સવા શેર સૂંઠ ખાધી છે
કોપરાં જોખવાં
કોયલડી ને કાગ વાને વર્તાય નહિ દેખાવ જોઇને ગુણ પારખવામાં ભૂલ ના કરવી
કોરા ભાણે આરતી ન થાય ભૂખ્યા પેટે ભગવાનને ન ભજાય
કોલસાની દલાલીમાં કાળા હાથ
કોલસાની દલાલીમાં હાથ કાળા થયા
કોલસાની દલાલીમાં હાથ કાળાદુર્જન સાથે કામ પડવાથી કલંક લાગે
ક્યા રાજા ભોજ, ક્યા ગંગુ તલી
ક્યાં રાજા ભોજ , ક્યાં ગંગુ તલી
ક્યાં રાજા ભોજ અને ક્યાં ગાંગો તેલી?
ક્યાં રાજા ભોજ અને ક્યાં ગાંગો તેલી?
ક્યાં રાજા ભોજ ને ક્યાં ગાંગો તૈલી
ક્ષમા વીરનું ભૂષણ છે
ક્ષમા વીરનું ભૂષણ છે
ખંગ વાળી દેવો
ખણખોદ કરવી
ખરા બપોરે તારા દેખાડવા
ખાંટલેથી પાટલે ને પાટલેથી ખાંટલે?
ખાંડ ખાય છે
ખાંધે કોથળો ને પગ મોકળો
ખાઈને સૂઈ જવું મારીને ભાગી જવું
ખાખરાંની ખિસકોલી સાકરનાં સ્વાદમાં શું જાણે?
ખાખરાની ખિસકોલી સાકરનો સ્વાદ શું જાણે
ખાટલે મોટી ખોટ કે પાયો જ ન મળે
ખાડો ખોદે ઈ પડે
ખાડો ખોદે તે પડે કોઈનું ખરાબ ઇચ્છનાર ને પોતાનું જ ખરાબ થાય
ખાડો ખોદે તે પડેબીજાનું અહિત કરનારને અંતે એમાં ફસાવાનું  થાય છે
ખાતર ઉપર દીવો
ખાતર માથે દિવો
ખાતરે પાણી અપાવુ સરસાઈ કરવી
ખાય ઇ ખમે
ખાય એનુ નાં ખોદય
ખારત ઉપર દીવેલખર્ચ ઉપર વધુ ખર્ચ
ખાલી ચણો વાગે ઘણો પોતાને આવડતું ન હોવા છતાં  અવડે છે તેવો  દેખાવ કરે
ખાલી ચણો વાગે ઘણોઅધૂરો ઘડો છલકાય
ખાળે ડુચાને દરવાજા ઉઘાડા
ખાળે ડૂચા અને દરવાજા મોકળા
ખાળે ડૂચા ને દરવાજા મોકળા
ખિચડીમાં ઘી
ખિસ્સા ખાલી ને ભભકો ભારી
ખીચડી પકવવી
ખીચડી હલાવી બગડે ને દીકરી મલાવી બગડે
ખીજ્યું કરડે પીંડીએ રીઝ્યું ચાટે મુખ્
ખીલાના જોરે વાછરડું કૂદે
ખુદા મહેરબાન તો ગદ્ધા પહેલવાન
ખેંચ તાણ મુઝે જોર આતા હૈ
ખેંચ-પકડ મુઝે જોર આતા હૈ
ખેડ ખાતર ને પાણી, ધનને લાવે તાણી
ખેલ ખતમ, પૈસા હજમ
ખેલ ખતમ, પૈસા હજમ
ખોટો રૂપિયો કદી ન ખોવાય
ખોદે ઉંદર અને ભોગવે ભોરિંગ
ખોદ્યો ડુંગર ને કાઢ્યો ઉંદર
ખોદ્યો ડુંગર ને કાઢ્યો ઉંદર
ખોદ્યો ડુંગર, નીકળ્યો ઉંદર
ગંજીનો કૂતરો, ન ખાય ન ખાવા દે
ગંધારો ને ગોબરો, ના આવે તો શું જોબરો? વરસાદ ના આવે તો શું ખાવ?
ગઇ ગુજરીને પાર પડીકામ શરૂ કરી પુરું કરવું
ગઈ ગુજરી ભૂલી જ જવાની હોય
ગઈ તિથિ જોશી પણ ન વાંચે
ગગા મોટો થા પછી પરણાવશું
ગગો કુંવારો રહી જવો
ગજ વાગતો નથી
ગજવેલના પારખાં ન હોય
ગતકડાં કાઢવા
ગધેડા ઉપર અંબાડી ન શોભે
ગધેડા સાથે ઘોડું બાંધ્યું, ભૂંક્યૂ નહીં પણ આળોટતા શીખ્યું
ગધેડાને ગુંધરી ના હોય
ગધેડાને તાવ આવે તેવી વાત
ગરજ સરી એટલે વૈદ વેરી કામ પૂરું થતા સબંધ ન રાખનારી વ્યક્તિ
ગરજવાનને અક્કલ ન હોય સ્વાર્થી માણસ પોતાનાં સ્વાર્થ માટે સારાસારાનો વિચાર ન કરે
ગરજે ગધેડાને પણ બાપ કહેવો પડે
ગરજે ગધેડાને બાપ કહેવો પડે ~ ગરજ હોય ત્યારે અયોગ્ય વ્યક્તિને પણ માન આપવું પડે
ગરજે ગધેડાને બાપ કેવો પળે
ગરીબની વહુ સહુની ભાભીગરીબપર સહુ હુકમ ચલાવે
ગલઢા ગાડા વાળે
ગલઢી ઘોળી ને લાલ લગામ
ગળ્યું એટલે ગળ્યું, બીજું બધું બળ્યું
ગા વાળે તે ગોવાળ
ગાંજ્યો જાય તેવો નથી
ગાંઠના ગોપીચંદન
ગાંડા સાથે ગામ જવું ને ભૂતની કરવી ભાઈબંધી
ગાંડાના ગામ ન વસે
ગાંડાના ગામ ન હોય
ગાંડી પોતે સાસરે ન જાય અને ડાહીને શિખામણ આપે
ગાંડી માથે બેડું
ગાંડી સાસરે ન જાય અને ડાહીને શિખામણ આપે
ગાંડી સાસરે ન જાય અને ડાહ્યી ને શીખામણ આપે
ગાંધી-વૈદનું સહીયારું
ગાજરની પીપૂડી વાગે ત્યાં સુધી વગાડવાની ને પછી ખાઈ જવાની
ગાજ્યા મેઘ વરસે નહિ ને ભસ્યા કૂતરા કરડે નહિ
ગાજ્યા મેઘ વરસે નહીં
ગાજ્યાઁ વરસાદ વરસે નહિઁ ને ભસ્યાઁ કુતરાઁ કરડે નહિઁ
ગાજ્યાં મેઘ વરસે નહી ને ભસ્યાં કુતરાં કરડે નહી
ગાડા નીચે કૂઈતરુ
ગાડા નીચે કૂતરું
ગાડી પાટે ચડાવી દેવી
ગાડું ગબડાવવું
ગાડું જોઈને ગુડા ભાંગે
ગાભા કાઢી નાખવા
ગામ ગાંડું કરવું
ગામ માથે લેવું
ગામ હોઈ ત્યાં ઢેઢવાળો હોય
ગામ હોય ત્યાં ઉકરડો પણ હોય
ગામ હોય ત્યાં ઉકરડો હોયજ
ગામના મહેલ જોઈ આપણાં ઝૂંપડાં તોડી ન નખાય
ગામના મહેલ જોઈને આપણાઁ ઝુપડાઁ તોડી ન નખા
ગામના મોંએ ગરણું ન બંધાય
ગામના મોઢે ગઈણાં નો બંધાય
ગામનું કૂતરુ પણ વ્હાલું ~ પોતાના ગામની વસ્તુ પ્રત્યે સ્નેહભાવ
ગામનો ઉતાર
ગામમાં ખોરડું નહીં ને સિમમાં વિઘો નહીં
ગામમાં ઘર નહિ સીમમાં ખેતર નહિ
ગામમાં પેસવાના ફાંફા અને પટેલને ઘેર ઊના પાણી
ગાય દોહી કૂતરાને પાવું
ગાય પાછળ વાછરડું
ગાયના મોઢેથી કાઢી કૂતરાને નાં ધરાય
ગાયને દોહીને કૂતરાને પાવું ~ મહેનતથી મેળવેલું વેડફી નાખવું:~> ઘો મારવાની થાય ત્યારે અવળા વાડે જાય ~ વિનાશ થવાનો હોય ત્યારે અવળી બુદ્ધિ સુઝે
ગેંગે-ફેંફે થઈ જવું
ગૉળ અંધારે ખાધો તોય ગળ્યો અને અજવાળે ખાધો તોય ગળ્યો
ગોટલાં છોતરાં નીકળી જવા
ગોર પરણાવી દે, ઘર ન માંડી દે
ગોર પરણાવી દે, ઘર માંડી ન દે
ગોલોગોલી વડેને ઘધેડીનો કાન આંમલે
ગોળ ખાધા વેંત જુલાબ ન લાગે
ગોળ નાખો એટલું ગળ્યું થાય
ગોળ નાખો એટલું ગળ્યું લાગે
ગોળ વિના મોળો કંસાર, મા વિના સૂનો સંસાર
ગોળ વિના મોળો કંસાર, મા વિના સૂનો સંસાર
ગોળથી મરતો હોય તો ઝેર શું કામ પાવું?
ગ્રહણ ટાણે સાપ નીકળવો
ગ્રહણ ટાણે સાપ નીકળવો
ઘડો એવી ઠીંકરી ને માં એવી દીકરી
ઘડો-લાડવો કરી નાખવો
ઘર જાયને ઓસરી રહે
ઘર ફૂટે ઘર જાય
ઘર બાળીને તીરથ ન કરાય
ઘરકી મુરગી દાલ બરાબર ઘરની વ્યક્તિની કોઈને કદર થતી નથી
ઘરડા ગાડા વાળે
ઘરડી ઘોડી ને લાલ લગામ
ઘરડી ઘોડી ને લાલ લગામ ~ ઘરડે ઘડપણ શોખ હોવા
ઘરડી ઘોડી લાલ લગામ
ઘરડી ઘોડીને લાલ લગામ અયોગ્યને યોગ્ય બનાવવા વ્યર્થ પ઼યાસ
ઘરણ(ગ્રહણ) ટાણે ઘોહો
ઘરના ઘંટી ચાટે ને ઉપાધ્યાયને આટો
ઘરના છોકરા ઘંટી ચાટે ને પાડોશીને આંટો
ઘરના છોકરા ઘંટી ચાટે ને પાડોશીને આટો
ઘરના છોકરાઁ ઘઁટી ચાટે
ઘરના ભુવા ને ઘરના ડાકલાં
ઘરના ભૂવાને ઘરના ડાક્લા
ઘરનાં ઘંટી ચાટેને પારકાને પકવાન
ઘરનાં છોકરાં ઘંટી ચાટે ને પાડોશીને આંટો
ઘરની દાઝી વનમાં ગઈ તો વનમાં લાગી આગ
ઘરની ધોરાજી ચલાવવી
ઘરનો સુકો રોટલોય મીઠો
ઘરબાળી તીરથ નાં કરાય
ઘરમાં વાઘ બહાર બકરી
ઘરમાં સિંહ બહાર મિંદડી
ઘરમાં હાંડલા કુસ્તી કરે તેવી હાલત
ઘરે ધોળો હાથી બાંઘવો
ઘા પર મીઠું ભભરાવવું
ઘાણીનો બળદ ગમે તેટલું ચાલે પણ રહે જ્યાં હતો ત્યાં જ
ઘાણીનો બળદ ઠેર ના ઠેર ~ વૈતરુ કરનાર ઊંચે ન આવે
ઘાયલકી ગત ઘાયલ જાને
ઘી ઢળ્યું તો ખીચડીમાં –પોતને જ લાભ થવો
ઘી ઢોળાયુઁ તો ખીચડી માઁ
ઘી ઢોળાયું તો ખીચડીમાં
ઘી ઢોળાયું તો ખીચડીમાં જ ને!
ઘી-કેળાં થઈ જવા
ઘીના ઠામમાં ઘી પડી રહ્યું
ઘીનાં ઠામમાં ઘી
ઘેર ઘેર માટીના ચુલા દરેક ઘરની કેટલીક પરિસ્થિતિ સરખી  હોય છે
ઘેર ઘેર માટીના ચૂલા
ઘેર ઘેર માટીનાં ચૂલા
ઘેરઘેર માટીના ચૂલાકોઇ કુટુંબ કજિયા વિનાનું ન હોય
ઘો મરવા વાઘરીવાળે જાય
ઘો મરવાની થાય ત્યારે વાઘરીવાડે જાય
ઘોંસ પરોણો કરવો
ઘોંસ પરોણો કરવો
ઘોડા વેગે આવે ને કીળી વેગે જાય(બિમારી)
ઘોડે ચડીને આવવું
ઘોડે સ્વારી કરતો બાપ મરજો, પણ દળણા દળતી મા ન મરજો
ઘોરખોદિયો
ચકલાં ચૂંથવાંનો ધંધો
ચકલી નાની ને ફઈળકો મોટો
ચકલી નાની ને ફેડકો મોટો ~ ગજા ઉપરાંતની વાત કરવી
ચકલી નાની ને ફૈડકો મોટો
ચકીબાઈ નાહી રહ્યાં
ચટકો ભરવો લાગણી થાય તેમ કહેવુ
ચડાઉ ધનેડું
ચતુર કાગડો ઉકરડે બેસે
ચતુરની ચાર ઘડી, મૂરખનો જન્મારો
ચપટી ધૂળની ય જરૂર પડે
ચપટી મીઠાની તાણ
ચમડી તૂટે પણ દમડી ન છૂટે
ચમત્કાર વિના નમસ્કાર નહિ
ચલક ચલાણું ઓલે ઘેર ભાણું
ચા કરતા કિટલી ગરમ
ચા કરતાં કીટલી વધારે ગરમ હોય
ચાદર જોઈને પગ પહોળા કરાય
ચાયણીમાં પાણી રહે તો બાયડીના પેટમાં વાત રહે
ચાર મળે ચોટલા તો ભાંગે કૈંકના ઓટલા
ચાલતી ગાડીએ ચડી બેસવું
ચીંથરે વીંટાળેલું રતન
ચીભડાના ચોરને ફાંસીની સજા
ચેતતા નર સદા સુખી
ચેતતો નર સદા સુખી
ચોખા મગ ભેગા થઇ જવા કામ પૂરૂ થઇ જવુ
ચોખામગ ચાધી જવા સ્થિતિ બગડવી
ચોર કોટવાલને દંડે ગુનો કરનાર વ્યકિત પોતાને  પકડનાર પર દોષારાપણ કરે છે
ચોર કોટવાળને દંડેગુનો કરનાર ફરીયાદી બની જાય
ચોર ને કહે ચોરી કર અને ઘરધણીને કહે જાગતો રહેજે
ચોર પણ ચાર ઘર છોડે
ચોરની દાઢીમાં તણખલું
ચોરની મા કોઠીમાં મોં ઘાલીને રૂએ
ચોરની માં કોઠીમાં મોં ઘાલીને રૂએ
ચોરની માંને ભાંડ પરણે
ચોરની માને ભાંડ પરણે
ચોરની વાદે ચણા ઉપાડવા જવું
ચોરને કહે ચોરી કર, ને ઘરધણીને કહે જાગતો રહેજે
ચોરને કહે ચોરી કરજે અને સિપાઈને કહે જાગતો રહેજે
ચોરને ઘેર ચોર પરોણો
ચોરનો ભાઈ ઘંટી ચોર બન્ને સરખા
ચોરનો ભાઈ ઘંટીચોર
ચોરી પર શીનાજોરી
ચોરીનું ધન સીંકે ન ચડે
ચોવટ કરવી પારકી પંચાત કરવી
ચોળીને ચીકણું કરવું
ચૌદમું રતન ચખાડવું
ચૌદમું રતન ચખાડવું
છક થઈ જવું
છકી જવું
છક્કડ ખાઈ જવું
છક્કા છૂટી જવા
છછુંદરનાં છયે સરખાં ~ એકેયમાં સારો ગુણ ન હોવો
છછુંદરનાં માથાંમાંચમેલું ફૂલયોગ્યતા વિનાનું અર્પણ
છછૂંદરવેડા કરવા
છઠ્ઠીનું ધાવણ યાદ આવી જવું
છાગનપતિયાં કરવા
છાજિયા લેવા
છાણના દેવને કપાસિયાની જ આંખ હોય
છાણે વાવ્યા પાણે ઉગે
છાતી પર મગ દળવા
છાપરે ચડાવી દેવો
છાશ લેવા જવી અને દોણી સંતાડવી
છાશ લેવા જવુ અને દોહણી સંતાડવી
છાશ લેવા જવું ને દોણી સંતાડવીકામ કરવું અને શરમ શાની
છાશમાં પાણી ઉમેરવું વધારી ને કહેવુ
છાશમાં માખણ જાય અને વહુ ફુવડ કહેવાય
છાસ માગવી ને દોણી સંતાળવી
છાસમાં માખણ જાય ને વહુ ફૂવડ કેવાય
છાસિયું કરવું
છિનાળું કરવું
છીંડા શોધવા દોષ જોવા
છીંડે ચડે ઈ ચોર
છીંડે ચડ્યો તે ચોર
છેલ્લા પાટલે બેસી જવું
છેલ્લું ઓસડ છાશ
છોકરાંને છાશ ભેગા કરવા
છોકરાંનો ખેલ નથી
છોકરીને અને ઉકરડાને વધતાં વાર ન લાગે
છોરું કછોરું થાય પણ માવતર કમાવતર ન થાય
છોરું કછોરું થાય પણ માવતર કમાવતર ન થાય
જંગ જીત્યો રે મારો કાણિયો, વહુ ચલે તબ જાણિયો
જંગ જીત્યો રે મારો કાણિયો, વહુ ચલે તબ જાણિયો
જંગ જીત્યો રે મારો કાણીયો, જબ બહુ ચલે તબ જાણીયો
જંપ વળવો શાંતિ વળવી
જંપનો પૈસો ન હોવો
જણનારીમા જોર નથી તો સૂયાણિ શું કરે?
જણનારીમાં જોર ન હોય તો સુયાણી શું કરે ?
જણનારીમાં જોર ન હોય તો સુયાણી શું કરે ?
જણનારીમાં જોર ન હોય તો સૂયાણી શું કરે ?
જનોઈવઢ ઘા
જમણમાં લાડુ અને સગપણમાં સાઢુ
જમવામાં જગલો અને કૂટવામાં ભગલો
જમાઈ એટલે દશમો ગ્રહ
જર જમીનને જોરૂ કજિયાં ના છોરું
જર, જમીન ને જોરું, એ ત્રણ કજિયાના છોરું
જર, જમીન ને જોરું; ત્રણે કજિયાના છોરું
જર, જમીન ને જોરું, એ ત્રણ કજિયાના છોરું
જશ ને બદલે જોડા
જશને બદલે જોડા
જા બિલાડી મોભામોભ
જા બિલ્લી કૂત્તે કો માર
જા, વાજા અને વાંદરાં ત્રણેય સરખાં
જાગ્યા ત્યાંથી સવાર
જાગ્યા ત્યારથી સવાર ભૂલ સમજાય તો તરત સુધારવી
જાજી સુયાણી એ વેતર વંઠે
જાજો ડાહ્યો જાજો ખરડાય
જાડો નર જોઈને સુળીએ ચડાવવો
જાડો નર જોઈને સૂળીએ ચડાવવો
જાણીતો જમાદાર બે ભાઠાં વધારે મારે
જાણે એને તાણે
જાતે પગ પર કુલ્હાડી મારવી
જાતે પગ પર કુહાડો મારવો
જાન બચી લાખો પાયે
જાનમાં કોઇ જાણે નઈ ને હું વરની ફૂઈ
જાનમાં કોઇ જાણે નહીં ને વરની ફોઇ હું
જામગીરી ચલાવવી ઉશ્કેરણી કરવી
જીભ આપવી
જીભ કચરવી
જીભને હોઠથી છેટુ
જીભમાં હાડકું ન હોય, તે આમ પણ વળે અને તેમ પણ વળે
જીભમાં હાડકું ન હોય, તે આમ પણ વળે અને તેમ પણ વળે
જીભે લાપસી પીરસવી તો મોળી શું કામ પીરસવી?
જીવ ઝાલ્યો રહેતો નથી
જીવતા જગતિયું કરવું
જીવતા જગતીયું કરવું
જીવતાં પાય નહીં, પછી પીપળે રેળેં
જીવતો નર ભદ્રા પામે
જીવતો નર ભ઼દ્રા પામેજીવીએ તો જીવનું કલ્યાણ થાય
જીવવું થોડું ને જંજાળ ઝાઝી
જીવો અને જીવવા દો
જીવ્યા કરતા જોયું ભલુ
જીવ્યા કરતાં જોયું ભલું
જૂનું એટલું સોનું
જે ગામ જવું નહીં તેનો મારગ શેં પૂછવો?
જે ગામ જવું હોય નહિ તેનો મારગ શા માટે પૂછવો?
જે ચડે તે પડે
જે જન્મ્યું તે જાય
જે જાય દરબાર તેના વેચાય ઘરબાર
જે નમે તે સૌને ગમે
જે ફરે તે ચરે
જે બોલે તે બે ખાય
જે વાર્યા ન વરે તે હાર્યા વરે
જે સૌનું થશે તે વહુનું થશે
જેટલા મોં તેટલી વાતો
જેટલા સાંધા એટલા વાંધા
જેટલો ગોળ નાખો તેટલું ગળ્યું લાગે
જેટલો બહાર છે તેથી વધુ ભોંયમાં છે
જેણે મૂકી લાજ એનું નાનું સરખું રાજ
જેના લગન હોય તેના જ ગીત ગવાય
જેના હાથમાં તેના મોંમા
જેની રૂપાળી વહુ તેના ભાઈબંધ બહુ
જેની લાઠી એની ભેંસ
જેની લાઠી તેની ભેંસ
જેનું ખાય તેનું ખોદે
જેનું નામ તેનો નાશ
જેને કોઇ ન પહોંચે તેને તેનુ પેટ પહોંચે
જેને કોઈ ન પહોંચે તેને પેટ પહોંચે
જેને કોઈ ના પુગે એને એનુ પેટ પુગે
જેને રામ રાખે તેને કોણ ચાખે
જેનો આગેવાન આંધળો તેનું કટક કૂવામાં
જેનો રાજા વેપારી તેની પ્રજા ભિખારી
જેવા સાથે તેવા
જેવા હારે તેવાં
જેવી દૃષ્ટી તેવી શૃષ્ટી
જેવી દ્દષ્ટિ તેવી સૃષ્ટિ
જેવી દ્રષ્ટિ તેવી શૃષ્ટિ
જેવી દ્રષ્ટિ તેવી સૃષ્ટિ
જેવી દ્રષ્ટી તેવી શૃષ્ટિ આપણે જેવા હોઈ એ એવા બીજા જોવાય
જેવી સોબત તેવી અસર
જેવું કામ તેવા દામ
જેવું વાવો તેવુ લણો
જેવો ગોળ વિનાનો કંસાર એવો મા વિનાનો સંસાર
જેવો દેશ એવો વેશ
જેવો દેશ તેવો વેશ
જેવો સંગ તેવો રંગ
જેસલ હટે જવભર ને તોરલ હટે તલભર
જો કંઠનો ખપ હોય તો પાંચેય વસ્તુ રાખ
જોશીના પાટલે અને વૈદના ખાટલે
જ્યા ન પહોચે રવિ, ત્યા પહોંચે કવિ અને જ્યા નપહોચે કવિ ત્યાપહોચે અનુભવી
જ્યાં ગોળ હોય ત્યાં માખી બમણતી આવે જ
જ્યાં ચાહ ત્યાં રાહ
જ્યાં ન પહોચે રવિ, ત્યાં પહોંચે કવિ અને જ્યાં ન પહોંચે કવિ ત્યાં પહોંચે અનુભવી
જ્યાં સંપ ત્યાં જંપ
જ્યાં સુધી શ્વાસ ત્યાં સુધી આશ
જ્યાં સુધી શ્વાસ ત્યાં સુધી આશ
ઝ-ઞ
ઝાઝા ગુમડે ઝાઝી વ્યથા
ઝાઝા રસોઇયા રસોઇ બગાડે
ઝાઝા રસોઈયા રસોઈ બગાડે
ઝાઝા હાંડલા ભેગા થાય તો ખખડે પણ ખરા
ઝાઝા હાથ રળિયામણા વધારે માણસો હોય તો કામ જલ્દી અને સારું અને થાય
ઝાઝા હાથ રળિયામણાં ઝડપથી પુરૂ થાય છે
ઝાઝા હાથ રળિયામણાંધણા માણસોનાં સહકારયી કાર્ય સિદ્ધ થાય
ઝાઝા હાથ રળીયામણા
ઝાઝા હાથ રળીયામણા અને ઝાઝા મોઢા અદીઠ
ઝાઝા હાથ રળીયામણાં
ઝાઝી કીડી સાપને ખાઈ જાય
ઝાઝી કીડીઓ સાપને તાણે
ઝાઝી સૂયાણી વિયાંતર બગાડે
ઝાઝી સૂયાણીએ વેતર વંઠે
ઝીણો પણ રાઇનો દાણો
ઝેરના પારખા ન હોય
ઝેરના પારખા ન હોય
ટકાની ડોશી અને ઢબુનું મૂંડામણ
ટકાની ડોશી ને રૂપિયો મુંડામણ
ટકે શેર ભાજી ટકે શેર ખાજા
ટકે શેર ભાજી ટકે શેર ખાજાસારું નસરું સૌ સરખું
ટકે શેર ભાજી ને ટકે શેર ખાજા
ટલ્લે ચડાવવું
ટહેલ નાખવી
ટાંટિયો ટળવો
ટાંટીયાની કઢી થઈ જવી
ટાંડી મૂકવી
ટાઢા પહોરની તોપ ફોડવી
ટાઢા પાણીએ ખસ ગઈ
ટાઢું પાણી રેડી દેવું
ટાઢે પાણીએ ખસ ગઈ
ટાઢો ડામ દેવો
ટાયલાવેડાં કરવાં
ટાલિયા નર કો’ક નિર્ધન
ટાલિયા નર કો’ક નિર્ધન
ટીંપે ટીંપે સરોવર ભરાય
ટીપે ટીપે સરવર ભરાય
ટીપે ટીપે સરોવર ભરાય
ટીપે ટીપે સરોવર ભરાય, કાંકરે કાંકરે પાળ બંધાય
ટીપે ટીપે સરોવર ભરાય, કાંકરે કાંકરે પાળ બંધાય
ટૂંકું ને ટચ
ટેભા ટૂટી જવા
ટોટો પીસવો
ટોણો મારવો
ટોપી પહેરાવી દેવી
ટોપી ફેરવી નાખવી
ટોપી ફેરવી નાખવી
ઠણઠણગોપાલ
ઠરડ કાઢી નાખવી
ઠરીને ઠામ થવું
ઠરીને ઠીંકરું થઈ જવું
ઠાગાઠૈયા કરવા
ઠાલી રાંડને ઠાઠે દિવો
ઠેકાણે પડવું
ઠેરના ઠેર
ઠોકર વાગે ત્યારે જ અક્કલ આવે
ઠોકર વાગે ત્યારે જ અક્કલ આવે
ઠોઠ નિશાળા ને વત્તરણાઁ ઝાઝાઁ
ઠોઠ નિશાળિયાને વતરણાં ઝાઝાં
ઠોઠ નિશાળિયાને વૈતરણા ઝાઝા
ઠોઠ નીશાળીયાંના વેતરણાં જાજા
ડ-ઢ-ણ
ડ-ઢ-ણ
ડબ્બો ગુલ કરી નાખવો
ડહાપણની દાઢ ઉગવી
ડહાપણની દાઢ ઊગવી
ડાંગે માર્યા પાણી જુદા ન પડે
ડાંફાં મારવા
ડાકણેય એક ઘર તો છોડે
ડાગળી ખસવી
ડાચામાં બાળવું
ડાચું વકાસીને બેસવું
ડાફરિયાં દેવા
ડાબા હાથની વાત જમણાને ખબર ન પડે
ડાબા હાથનો ખેલ
ડાબા હાથે ચીજ મુકી દેવી
ડારો દેવો
ડાહી સાસરે જાય નહિઁ ને ગાઁડી ને શિખામણ આપે
ડાહી સાસરે જાય નહીં ને ગાંડીને શિખામણ દયે
ડાહી સાસરે ન જાય ને ગાંડીને શિખામણ દે
ડાહીબાઈને બોલાવો ને ખીરમાં મીઠું નખાવો
ડીંગ હાંકવી
ડીંડવાણું ચલાવવું
ડુંગર દૂરથી રળિયામણા
ડુંગરા દૂરથી રળિયામણાં –પરો પરિચય ન હોય ત્યાં સુધી સારું
ડૂંગર દૂરથી રળીયામણાં
ડૂબતો તરણૂ જાલે
ડૂબતો માણસ તયણુ જાલે
ડૂબતો માણસ તરણું પકડે
ડોશી મરે એનો વાંધો નહીં, જમ ઘર ભાળી જાય
ડોશી મરે તેનો ભો નથી, જમ ઘર ભાળી જાય તેનો વાંધો છે
ડોશી મરે તેનો ભો નથી, જમ ઘર ભાળી જાય તેનો વાંધો છે
ઢાંકણીમાં પાણી લઈ ડૂબી મર
ઢાંકો-ઢૂંબો કરવો
ઢાંકો-ઢૂંબો કરવો
ઢોરનો ને ચોરનો વિશ્વાસ નાં કરાય
તમાચો મારી ગાલ લાલ રાખવો
તમારે કૂકડે સવાર ~ તમે જેમ કહો તેમ
તમાશાને તેડું ન હોય
તરત દાન ને મહાપુણ્ય
તલપાપડ થવું
તલમાં તેલ નથી
તલવારની ધાર ઉપર ચાલવું
તાંબિયાની તોલડી તેર વાના માંગે
તારા જેવા તાંબિયાના તેર મળે છે
તારા બાપનું કપાળ
તારી અક્કલ ક્યાં ઘાસ ચરવા ગઈ હતી?
તારું મારું સહિયારું ને મારું મારા બાપનું
તારૂ મારૂ સહીયારૂ, પણ મારૂ મારા બાપનું
તાલમેલ ને તાશેરો
તાવડી તેર વાનાં માગે
તીરથે જઈએ તો મૂંડાવું તો પડે જ
તીસમારખાં
તુંબડીમાં કાંકરા
તેજીને ટકોરાને ગધેડાને ડફણાં – બુદ્ધિશાળી સંકેતથી સમજે ને મૂર્ખ માટે માથાકૂટ કરવી પડે છે
તેજીને ટકોરો, ગધેડાને ડફણાં
તેજીને ટકોરો, ગધેડાને ડફણાં
તેર મહિના વિતાવવા કપરા પડે
તેરી બી ચૂપ ઓર મેરી બી ચૂપ
તેરે માંગન બહોત તો મેરે ભૂપ અનેક
તેલ જુઓ તેલની ધાર જુઓ
તેલ જોવાય તેલની ધાર જોવાય
તેલ પાઈને એરંડિયું કાઢવું
તેવળ એટલે ત્રિજો ભાઈ
તોબા પોકારવી
તોળી તોળીને બોલવું
તોળી તોળીને બોલવું
ત્રણ સાથે જાય તો થાય ત્રેખડ ને માથે પડે ભેખડ
ત્રાગું કરવું
ત્રાજવું કોઇની શરમ ન રાખે ન્યાયપૂર્ણ ફેંસલો તટસ્થ જ હોય
ત્રેવડ એટલે ત્રીજો ભાઈ
ત્રેવડ ત્રીજો ભાઈ છે
થાઈ એવાં થઈએ, તો ગામ વચ્ચે રહીએ
થાકશે, ત્યારે પાકશે
થાક્યાના ગાઉ છેટા હોય
થાબડભાણા કરવા
થાય તેવા થઈએ ને ગામ વચ્ચે રહીએ
થાય તો કરવું, નહીં તો બેસી રહેવું
થૂંકના સાંધા કેટલા ટકે?
થૂંકના સાંધા કેટલા દી ટકે?
થૂંકેલું પાછું ગળવું
થૂંકેલું પાછું ગળવું
થોડું ખાવું ને મોટાની સાથે રહેવું
થોડું બોલે તે થાંભલો કોરે
થોડું બોલે તો જીતી જાય, ને બહુ બોલે તે ગોદા ખાય
થોડું રાંધ, મને પીરસ, ને ભૂખી રહે તો મારા સમ
થોડું સો મીઠું
થોડે થોડે ઠીક જ થાય
થોડે નફે બમણો વકરો
થોડે બોલે થોડું ખાય
દયા ડાકણને ખાય
દરજીનો દીકરો જીવે ત્યાં સુધી સીવે
દરદ મઈટુ એટલે વૈદ વેરી
દવાથી ના મટે ઈ દૂવાંથી મટે
દશેરાના દિવસે જ ઘોડુ ન દોડે
દશેરાનાં દિવસે ઘોડા ન દોડે
દળ ફરે વાદળ ફરે ,
ફરે નદી ના પુર પણ શુરા બોલ્યા નવ ફરે ,
ભલે પશ્ચિમ ઉગે સૂર
દળી, દળીને ઢાંકણીમાં
દળી, દળીને ઢાંકણીમાં
દાંત કાઢવા
દાંત ખાટા કરી નાખવા
દાંતે તરણું પકડવું
દાઝ્યા ઉપર ડામ
દાઝ્યા પર ડામ
દાઢીની દાઢી ને સાવરણીની સાવરણી
દાણો દબાવી જોવો
દાણો દબાવી/ચાંપી જોવો
દાધારિંગો
દાનત ખોરા ટોપરા જેવી
દામ કરે કામ અને બીબી કરે સલામ
દાળમાં કાળું
દિ નો ક્યાં દૂકાળ છે?
દિ ભરાઈ ગયા છે
દિવાલને પણ કાન હોય
દિવાલનેય કાન હોય
દી ફરવો
દી ભરાઈ ગયા છે
દી વળવો
દી વારે ઈ દિકરા
દીકરી એટલે સાપનો ભારો
દીકરી ને ગાય, દોરે ત્યાં જાય
દીકરી ને ગાય, દોરે ત્યાં જાય
દીકરી પારકી થાપણ
દીધા કરતા દયા ભલી
દીધે પે દયા ભલી
દીવા તળે અંધારું
દીવા તળે અંધારુંપ઼માણિકતા જ્યાં ત્યાં અન્યાય
દીવાલને પણ કાન હોય
દુ:ખતી રગ દબાવવી
દુ:ખનું ઓસડ દહાડા
દુ:ખે છે પેટ અને કૂટે છે માથું
દુ:ખે પેટ ને કૂટે માથું
દુઃખનું ઓસડ દહાડા સમય પસાર થાય એમ દુઃખ ની માત્ર ઘટતી જાય
દુકાળમા અધિક માસ
દુકાળમાં અધિક માસ દુષ્કાળમાંઅનેક આફતો નો સામનો કરવો પડે ત્યાં  તેજ, દુઃખમાં વધુ દુઃખ
દુખનાં રોદણાં નાં રોવાય
દુખનુ ઓસળ દહાળા
દુખે છે પેટમાં ને કૂટે છે માથું
દુઝણી ગાયની લાત પણ સારી ~ ફાયદો કરાવનારના દોષ પણ સહી લેવા
દુનિયાનો છેડો ઘર માણસ દુનિયામાં બધે ભમે પણ પોતાને સાચી સુખ શાંતિનો અનુભવતો ઘરમાં જ થાય છે
દુબળાં ઢોરને બગાં ઝાઝી
દુબળો સિપાઈ ઢેઢવાડે બળીયો
દુર થી ડુંગરા રળિયામણા
દુરથી ડુંગર રળિયામણા દુરથી બધુજ સરખું દેખાય
દૂઝણી ગાયની લાત ભલી
દૂઝતી ગાયની લાત ભલી
દૂધ પાઈને સાપ ઉછેરવો
દૂધ, સાકર, એલચી, વરીઆળી ને દ્રાક્ષ
દૂધ, સાકર, એલચી, વરીઆળી ને દ્રાક્ષ
દૂધના દૂધમાં પાણીના પાણીમાંપરિશ્રમનો પૈસો ફળે
દૂધનું દૂધ અને પાણીનું પાણી કરી નાખવું
દૂધનો દાઝેલો છાશ પણ ફૂંકી ફૂંકીને પીએ
દૂધનો દાઝેલો છાસ પણ ફૂંકી ફૂંકીને પીએ
દૂધમાં અને દહીંમાં પગ રાખવો
દૂધમાંથી પોરા કાઢવા
દૂધે વાળુ જે કરે, તે ઘર વૈદ ન જાય
દૂધે વાળુ જે કરે, તે ઘર વૈદ ન જાય
દૂરથી ડુંગર રળિયામણાં
દે દામોદર દાળમાં પાણી
દેખવું નહિ અને દાઝવું નહિ
દેડકાનો જીવ જાયને કાગડાને રમત થાય
દેવ દેવલા સમાતા ન હોય ત્યાં પૂજારાને ક્યાં બેસાડવા
દેવું ત્યારે વાયદો શો ?
દેશ તેવો વેશ
દોડવું હતું ને ઢાળ મળ્યો
દોમ દોમ સાયબી
દોરડી બળે પણ વળ ન છૂટે
દોરી બળે પણ વળ ના છોડે પાયમાલ થઈ જાય તોય અકડાઈ ના છોડે
દ્રાક્ષ ખાટી છે
દ્રાક્ષ ખાટી છે
ધકેલ પંચા દોઢસો
ધણીની નજર એક, ચોરની નજર ચાર
ધણીની નજર એક, ચોરની નજર ચાર
ધણીને ગમ્યું તે ઢાંકણીમાં –ખુદને ગમ્યું તે સારું
ધનોત-પનોત કાઢી નાખવું
ધરતીનો છેડો ઘર
ધરમ કરતાં ધાડ પડી
ધરમ ધક્કો
ધરમ ની ગાય નાં દાંત ના ગણાય
ધરમના કામમાં ઢીલ ન હોય
ધરમની ગાયના દાંત ન જોવાય
ધરમની ગાયના દાંત ના જોવાય ~ મફત મેળવેલી વસ્તુઓનો દોષ ન જોવાય
ધરમની ગાયના દાત ન જોવાય
ધરમીને ત્યા ધાળ
ધારીયુ ધણીનું થાય
ધાર્યું ધણીનું થાય
ધિરજ નાં ફળ મિઠાં
ધીરજના ફળ મીઠા ધીરજ રાખવાથી અનેક લાભ થાય છે
ધીરજના ફળ મીઠા હોય
ધીરજનાં ફળ મીઠાં
ધુમાડાને બાચકા ભર્યે દહાડો ન વળે
ધૂળ ઉપર લીંપણ ન કરાય
ધૂળ કાઢી નાખવી
ધોકે નાર પાંસરી
ધોતિયા છૂટી જવા ગભરાઈ જવુ
ધોબિનો કુતરો ના ઘરનો કે ના ઘાટ નો
ધોબી નો કુતરો ન ઘરનો ન ધાટનો બન્ને પક્ષ બાજુ કામ કરનાર નિષ્ફળ જાય છે
ધોબીનો કૂતરો ન ઘર નો, ન ઘાટનો
ધોબીનો કૂતરો, નહિ ઘરનો નહિ ઘાટનો
ધોબીનો કૂતરો, નહિ ઘરનો નહિ ઘાટનો
ધોયેલ મુળા જેવો
ધોયેલ મૂળા જેવો
ધોલધપાટ કરવી
ધોળા તો ગધેળાય હોય
ધોળા દિવસે તારા દેખાવા
ધોળાંમાં ધૂળ પળી
ધોળામાં ધૂળ પડી
ધોળિયા સાથે કાળિયો રહે, વાન ન આવે, સાન તો આવે
ધોળિયા સાથે કાળિયો રહે, વાન ન આવે, સાન તો આવે
ધોળિયા સાથે કાળિયો રહે, વાન ન આવે, સાન તો આવે
ધોળે ધરમે
ન આવડે ભીખ તો વૈદું શીખ
ન ત્રણમાં, ન તેરમાં, ન છપ્પનના મેળમાં
ન ત્રણમાં, ન તેરમાં, ન છપ્પનના મેળમાં
ન બોલવામાં નવ ગુણ
ન બોલવામાં નવગુણ મૌન રહેવું એ
ન બોલ્યામાં નવ ગુણ
ન મળી નારી એટલે સહેજે બાવા બ્રહ્મચારી
ન મામા કરતા કહેણો મામો સારો
નકલમાં અક્કલ ન હોય
નકલમાં અક્કલ નહીં
નગારખાનામાં પીપૂડીનો અવાજ ક્યાંથી સંભળાય?
નજર ઉતારવી
નજર બગાડવી
નજર લાગવી
નજરે ચડી જવું
નજરે જોયાનું ઝેર છે
નથ ઘાલવી
નદીના મૂળ અને ઋષિના કુળ ન શોધાય
નબળી ગાયને બગાઈ જાજી
નબળો ધણી બાયડી પર સુરોપુરો
નબળો ધણી બૈરી પર શૂરો
નમાજ પડતા મસીદ કોટે વળગી
નમાજ પઢતાં મસીદ કોટે વળગીસારું કામ કરવા જતા આફત આવી
નમે ઈ પ્રભુને ગમે
નમે તે સૌને ગમે
નરમ ઘેંશ જેવો
નવ ગજના નમસ્કાર
નવરો ધૂપ
નવરો નખ્ખોદ વાળે
નવરો બેઠો નખ્ખોદ કાઢે
નવરો બેઠો નખ્ખોદ વારેકામ વગરનો મુશ્ક્લી ઉભી કરે
નવરો બેઠો નખ્ખોદ વાળે
નવરો વાલંણ પાટલા મુડે
નવાણિયો કૂટાઈ ગયો
નવાણુંનો ધક્કો લાગવો
નવી ગિલ્લી નવો દાવ
નવી વહુ નવ દહાડા
નવું નવ દી તાણી તાણીને તેર દી
નવે નાકે દિવાળી
નવો ભૂવો જાજૂ ધૂણે
નવો મુલ્લો બાંગ વધુ જોરથી પોકારે
નવો મુસલમાન નવ વાર નમાજ પઢે
નસીબ અવળા હોય તો ભોંયમાંથી ભાલા ઊભા થાય
નસીબ અવળા હોય તો ભોંયમાંથી ભાલા વાગે
નસીબ બેઠેલાનું બેઠું રહે, દોડતાનું દોડતું રહે
નસીબ બેઠેલાનું બેઠું રહે, દોડતાનું દોડતું રહે
નસીબનો બળિયો
ના બોલવામાં નવ ગુણ
ના બોલ્યાં મા નવ ગણ
ના મામા કરતા કાણો મામો સારો
નાક ઊંચું રાખવું
નાક કપાઈ જવું
નાક કપાવી અપશુકન ન કરાવાય
નાક કાપે તોય ઉગે
નાક લીટી તાણવી
નાકે છી ગંધાતી નથી
નાગાઓએ કપડાની દુકાન ખોલી
નાગાની પાંચશેરી ભારે
નાગાની પાનશેરી ભારે હોય
નાગાની પુંઠે બાવળ ઉગે તોય છાંયો થાય
નાગાને નાવાનુય શું ને નીચોવાનું શું?
નાગાને નાવું શું અને નીચોવવું શું ?
નાગાને નાવું શું અને નીચોવવું શું ?
નાગાને લૂંટાયાનો ભો શો?
નાચ ન જાને આંગન ટેઢા
નાચ ના જાણે ને આંગણું વાંકુ
નાચવા જવું અને ઘુંમટો તાંણવોએવું કામ ન કરવું જેથી મોં સંતાળવું
નાચવું ન હોય તો આંગણું વાંકુ
નાચવું નહિ ત્યારે આંગણું વાકું કામ ના કરવુ ત્યારે ખોટું બહાનું બતાવાવવું
નાચવું નહી એને આગણું વાકું કામ કરવાનું મન ન હોવુંં
નાણા વગરનો નાથીયો, નાણે નાથાલાલ
નાણા વગરનો નાથીયો, નાણે નાથાલાલ
નાણા વગરનો નાથીયો,નાણે નાથા લાલ
નાણું આવશે પણ ટાણું નહિ આવે
નાણું મળશે પણ ટાણું નહિ મળે
નાતનો માલ નાત જમે, મુસાભાઈના વા ને પાણી
નાતનો માલ નાત જમે, મુસાભાઈના વા ને પાણી
નાના મોઢે મોટી વાત
નાનું પણ નાગનું બચ્ચું ~ ઉંમર કે કદ નાનું પણ શક્તિ વધું:~>
નાનો પણ રાઈનો દાણો
નામ છે એનો નાશ છે
નામ મોટા દર્શન ખોટા
નામું માંડવું
નીર-ક્ષીર વિવેક
નેવાંનાં પાણી મોભારે નાં ચડે
નેવાના પાણી મોભે ના ચડે
નોકર ખાય તો નફો જાય, શેઠ ખાય તો મૂડી જાય
નોકર ખાય તો નફો જાય, શેઠ ખાય તો મૂડી જાય
નોકર ખાય તો નફો જાય, શેઠ ખાય તો મૂડી જાય
પંચ કહે તે પરમેશ્વર
પંચકી લકડી એક કા બોજ
પઈની પેદાશ નહિ ને ઘડીની ફુરસદ નહિ
પઈની પેદાશ નહીં ને ઘડીની નવરશ નહીં
પગ કુંડાળામાં પડી જવો
પગ ન ઊપડવો
પગ લપસી જવો
પગચંપી કરવી
પગપેસારો કરવો
પગભર થવું
પગલાં પાડવા/પગલાં ઓળખવા
પગે માછલાં મારે ને મોડે રાંમ પુકારે
પછેડી એટલી સોડ તણાય
પટ રાખવી આબરૂ બચાવવી
પટેલની ઘોડી પાદર સુધી
પટેલની ઘોડી પાદર સુધી ~ મર્યાદિત વિસ્તારમાં જ શક્તિમાન હોવું
પટોળે પડી ભાત, ફાટે નહીં પણ ફીટે નહીં
પડતો બોલ ઝીલવો
પડી પટોડે ભાત, ફાટે પણ ફીટે નહિ
પડી પટોડે ભાત, ફાટે પણ ફીટે નહિ
પડ્યા પર પાટું
પડ્યાં ઉપર પાટું
પડ્યો પોદળો ધૂળ ઉપાડે
પઢાવેલો પોપટ
પત્તર ખાંડવી
પથારો પાથરવો
પથ્થર ઉપર પાણી
પરચો આપવો/દેખાડવો
પરણ્યા નથી પણ પાટલે તો બેઠા છો ને?
પરાણે પ્રીત થાય નહીં
પલાળ્યું છે એટલે મૂંડાવવું તો પડશે જ ને
પવન પ્રમાણે સઢ ફેરવવો
પહેતા પાણીમાં હાથ ધોઈ લેવા
પહેલુ સુખ તે જાતે નર્યા
પહેલું સુંખ તે જાતે નર્યાશરીર સારું તો બધું જ સારું
પહેલું સુખ તે જાતે નર્યા તંદુરસ્તી એ પ્રથમ સુખ છે
પહેલો ઘા પરમેશ્વરનો
પહેલો સગો પાડોશી
પહોંચેલ માયા/બુટ્ટી
પાંચમની છઠ્ઠ ક્યારે ન થાય
પાંચમાં પૂછાય તેવો
પાંચે ય આંગળી ઘીમાં
પાંચે ય આંગળી સરખી ન હોય
પાંચે ય આંગળીએ દેવ પૂજવા
પાંસરુંદોર કરી નાખવું/થઈ જવું
પાકા ઘડે કાંઠા ન ચડે
પાકા ઘડે કાઠા ન ચડે
પાકે ઘડે કાંઠા ન ચઢેઅમુક વસ્તુ વીતી ગયા પછી પરિસ્થિતિ ન બદલાય
પાકે ઘડે કાઠાં ન ચડે ઉમર થયા પછી કુટેવોમાં સુધારો  ન આવે
પાઘડી ફેરવી નાખવી
પાઘડીનો વળ છેડે
પાઘડીનો વળ છેડે આવે
પાછો આવ્યો
પાટિયા દેવાવા છાતી બેસી જવી
પાટિયાં બેસી જવાં
પાટો બાઝવો
પાઠ ભણાવવો
પાડા ઉપર પાણી
પાડા મૂંડવાં
પાડાનાં વાંકે પખાલીને ડામ
પાડાને વાંકે પખાલીને ડામ
પાડાને વાંકે પખાલીને ડામ ~ વાંક કોઇનો ને સજા બીજાને
પાડાને વાકે પખાલીને ડામ એક ની ભૂલને લીધે બીજાને સજા થવી
પાડો ચાલે પાંચ ગાઉૂ ને પખાલી ચાલે પંદર ગાઉૂ
પાણાં ઉપર પાણી
પાણી ઉતારવું
પાણી ચડાવવું
પાણી દેખાડવું
પાણી પહેલા પાળ બાંધવી
પાણી પહેલા પાળ બાંધી લેવી સારી
પાણી પહેલાં પાળ બાંધવી કોઇ પણ કામ  તેના નિરધારિત સમય પહેલા કરવાથી તે કામમાં ફાયદો થાય છે
પાણી પહેલાં પાળ બાંધવીઅગમચેતી વાપરવી
પાણી પાણી કરી નાખવું
પાણી પીને ઘર પૂછવું
પાણી ફેરવવું
પાણી માપવું
પાણીચું આપવું
પાણીમાં બેસી જવું
પાણીમાં રહીને મગર સાથે વેર ન બંધાય
પાણીમાં રહેવું ને મગર હારે વેર બાંધવું
પાણીમાંથી પોરા કાઢવા
પાણીમાંથી પોરા કાઢે
પાનો ચડાવવો
પાપ છાપરે ચડીને પોકારે
પાપડતોડ પહેલવાન
પાપડી ભેગી ઈયળ બફાય
પાપનો ઘડો કોક દિ ફૂટે
પાપનો ઘડો ભરાઈ જવો
પાપળી ભેગી ઈયળ બફાયસારાં ભેગું ખરાબ પણ ખેંચાય
પાપી પેટનો સવાલ છે
પારકા કજિયા ઉછીના ન લેવાય
પારકા છોકરાને જતિ કરવા સૌ તૈયાર હોય
પારકાં છોકરાંને જતિ કરવા
પારકાંના મહેલ જોય આપણાં જૂંપડાં ના બળાય
પારકિ માં કાન વિંધે
પારકી આશ સદા નિરાશ
પારકી આશ સદા નીરાશ
પારકી છઠ્ઠીનો જાગતલ
પારકી પંચાતમાં શું કામ પડવું
પારકી મા જ કાન વિંધે
પારકી મા જ કાન વીંધે લોહીનો સંબંધ  ન હોય તે  વ્યકિત જ કષ્ટદાયક કેળવણી આપી શકે છે
પારકી માં કાન વીંધે
પારકી રોટલીની કોર મિઠી
પારકી લેખણ, પારકી શાહી, મત્તું મારે માવજીભાઈ
પારકી લેખણ, પારકી શાહી, મત્તું મારે માવજીભાઈ
પારકે પાદર પહોળા થવું
પારકે પૈસે દિવાળી
પારકે પૈસે પરમાનંદ
પારકે ભાણે મોટો લાડુંબીજાની વસ્તુ સારી લાગે
પારકે ભાણે લાડુ મોટો દેખાય
પાવિયાંને શું પાનો ચડે?
પાશેરામાં પહેલી પુણી છે
પાશેરામાં પહેલી પૂણી છે
પિયરની પાલખી કરતાં સાસરિયાની સૂળી સારી
પિળુ એટલુ સોનુ ના હોય
પીઠ પાછળ ઘા
પીળું તેટલું સોનું નહિ, ઊજળું તેટલું દૂધ નહિ
પીળું તેટલું સોનું નહિ, ઊજળું તેટલું દૂધ નહિ
પુણ્ય પરવારી જવું
પુત્રના લક્ષણ પારણામા અને વહુના લક્ષણ બારણામા
પુત્રના લક્ષણ પારણામાંથી ને વહુના લક્ષણ બારણામાંથી
પુત્રનાં લક્ષણ પારણાં માં અને વહુનાં લક્ષણ બારણાં માં
પુરાણ માંડવું
પૂઈછે પંડિત થવાય
પેટ કરાવે વેઁઠ
પેટ કરાવે વેઠ
પેટ ચોળીને શૂળ ઊભું ન કરાય
પેટ છે કે પાતાળ ?
પેટ છે કે પાતાળ ?
પેટ ઠારવું/પેટ બાળવું
પેટ પકડીને હસવું
પેટ પર પાટું મારવું
પેટ માંથે પોટલાં નાં બંધાય
પેટ મોટું રાખવું
પેટછૂટી વાત કરવી
પેટનું પાણી ન હલવું
પેટનો ખાડો પૂરવો
પેટનો બળ્યો ગામ બાળે
પેટપૂજા કરવી
પેટમાં ઘુસી જવું
પેટમાં પેસીને પગ પહોળા કરવા
પેટમાં ફાળ પડવી
પેટિયું રળી લેવું
પેટે પાટા બાંધવા
પૈ ની પેદાશ નહી અને ઘડીની નવરાશ નહી
પૈસા તો ડાબા હાથનો મેલ છે
પૈસાનું પાણી કરવું
પૈસો મારો પરમેશ્વર ને હું પૈસાનો દાસ
પોચું ભાળી જવું
પોત પ્રકાશવું
પોતાના પગ નીચે રેલો આવે ત્યારે જ ખબર પડે
પોતાની ગલીમાં કુતરો પણ સિંહ
પોતાને તુબડે તરવુ આપબળથી જીવવુ
પોતાનો કક્કો જ ખરો કરવો
પોતિયા ઢીલા થઈ જવા
પોતિયું કાઢીને ઊભા રહેવું
પોથાં તે થોથાં, અને ડાચાં તે સાચાં
પોથી માંહેના રીંગણા
પોથીમાંના રીંગણાંમાત્ર કહૈવા પૂરતી વાત
પોદળામાં સાંઠો
પોદળો પડ્યો તો ધૂળ લઇને ઉખડે
પોપટીયું જ્ઞાન
પોપાબાઈનું રાજ
પોબારા ગણી જવા
પોમલી જણે ને પોમલો શુઆવડ ખાએ
પોલ ખૂલી ગઈ
પોલ ખૂલી ગઈ
પ્રસાદી ચખાડવી
પ્રીત પરાણે ન થાય
ફઈને મૂછ ઉગે તો તેને કાકો કહેવાય
ફટકો પડવો
ફણગો ફૂટવો
ફના- ફાતિયા થઈ જવા
ફનાફાતિયા થઈ જવું/કરી નાખવું
ફરે ઈ ચરે, બાંઈધો ભુઈખે મરે
ફરે તે ચરે
ફરે તે ચરે ને બાંધ્યું ભૂખે મરે
ફરે તે ચરે, બાંધ્યા ભૂખ્યા મરે
ફસકી જવું
ફાંકો રાખવો
ફાચર મારવી
ફાટીને ધુમાડે જવું
ફાવ્યો વખણાય
ફાળિયું ખંખેરી નાખવું
ફિશિયારી મારવી
ફીંફાં ખાંડવાં
ફીફા ખાંડવા મિથ્યા પ્રયત્ન કરવા
ફુલ નહિ તો ફુલની પાંખડી
ફૂ થઇ જવુ નાશ થઇ જવો
ફૂંકી ફૂંકીને પગ મૂકવો
ફૂંકી ફૂંકીને પગ મૂકવો
ફૂટી બદામના ભાવે
ફૂલ નહિ તો ફૂલની પાંખડીયથા શકિત આપવું
ફૂલાઈને ફાળકો થઈ જવું
ફૂલીને ફાળકો થવું આનંદ માં જુમવું
ફોદેફોદા ઊડી જવા
બંધ બેસતી પાઘડી પહેરી લેવી
બકરાંના વાડા હોય, સિંહના નહીં
બકરી બે થઇ જવુ સાવ નરમ થઇ જવુ
બકરી ય કાળી ને ભેંસેય કાળી
બકરીએ કાળીને ભેંસેય કાળી
બકરું કઢતા ઉંટ પેઠું
બકરું કાઢતા ઊંટ પેઠું
બકરું કાઢતા ઊંટ પેસે ~ નાનું વિધ્ન દૂર કરવા જતાં મોટું વિધ્ન આવી પડે
બકરૂ કાઢતા ઉંટ પેઠૂં
બક્ષિસ લાખની પણ હિસાબ કોડીનો
બગભગત
બગભગત-ઠગભગત
બગલમાં છરી અને ગામમાં ઢંઢેરો
બગલો એક પગે તપ કરે, માછલુ દેખીને મેલે મોઢામાં
બગલો પાવશ બેઠો
બગાસું ખાતા પતાસું મળ્યું
બત્રીસ કોઠે દીવા પ્રગટ્યા
બધો ભાર અંતે કન્યાની કેડ પર આવે
બધો ભાર કન્યની કેડ પર
બધો ભાર કન્યાની કેડ પર
બલિદાનનો બકરો
બહેરો બે વાર હસે
બળ કોનાં બાપનું
બળતાંમાં ઘી હોમવું
બળતું ઘર કૃષ્ણાર્પણ કરવું
બળિયાના બે ભાગ
બળિયાનાં બે ભાગ વધુ લાભ મેળવે
બળીયાં ના બે ભાગ
બળીયાના બે ભાગ બળવાન માણસ બળવાન કારણે હમેશા વધુ લઇ જાય
બાંધી મુઠી લાખની
બાંધી મુઠ્ઠી લાખની, ઉઘાડી વા ખાય
બાંધી મુઠ્ઠી લાખની, ખોલો તો રાખની
બાંધી મુઠ્ઠી લાખની, ઉઘાડી વા ખાય
બાંધી મૂઠી લાખની કોઇ ખનગી વાત જાહેર ન થાય ત્યાં સુધીજ વ્યકિતની આબરૂ જળવાઇ રહે છે
બાંધે એની તલવાર
બાઈ બાઈ ચારણી
બાઈને કોઈ લે નહિ ને ભાઈને કોઈ આપે નહિ
બાડા ગામમાં બે બારશ
બાપ એવા બેટા વડ એવા ટેટામાબાપનાં સંસ્કાર સંતાનમાં ઉતરે
બાપ તેવા બેટા ને વડ તેવા ટેટા
બાપ નુ ના માને ઈ બાવાનુ ક્યાંથી માને
બાપ શેર તો દીકરો સવા શેર
બાપના કૂવામાં ડુબી ન મરાય
બાપના પૈસે તાગડધીન્ના
બાપનું વહાણ ને બેસવાની તાણ
બાપે માર્યા વેર
બાફી મારવું
બાર ગાઉએ બોલી બદલાય
બાર ગાવે બોલી બદલે, તરવર બદલે શાખા બુઢાપામાં કેશ બદલે, પણ લખણ ના બદલે લાખા
બાર બાવા ને તેર ચોકા
બાર ભૈયા અને તેર ચૌકા જૂથ નાનું પણ મતભેદ ઘણા
બાર વરસે બાવો બોલ્યો, જા બેટા દુકાળ પડશે
બાર વરસે બાવો બોલ્યો, જા બેટા દુકાળ પડશે
બાર વર્ષે બાવો બાલ્યો
બાર વર્ષે બાવો બોલ્યો તારુ સત્યાનાશ જાય
બાર હાથનું ચીભડું ને તેર હાથનું બી
બારે બુધ્ધી ને સોળે સાન
બારે મેઘ ખાંગા થવા
બારે વહાણ ડૂબી જવા
બાવળ વાવો તો કાંટા ઉગે અને આંબો વાવો તો કેરી મળે
બાવળીયા વાવો તો કાંટા લાગે ને આંબા વાવો તો કેરી ખાવ
બાવા બાર ને લાડવા ચાર
બાવાના બેઉ બગડ્યા
બાવાના બેય બગડે
બાવાના બેવુ બગડે
બાવાનાં બે બગડ્યા બે બાજુથી પસ્તાવું
બાવાનાં બેવુ બગડે
બાવો ઉઠ્યો બગલમાં હાથ
બાવો બેઠો જપે જે આવે તે ખપે
બિલાડીના કીધે શીંકુ ન ટૂટે
બિલાડીના પેટમાં ખીર ન ટકે, બૈરાંના પેટમાં વાત ન ટકે
બિલાડીના પેટમાં ખીર ન ટકે, બૈરાંના પેટમાં વાત ન ટકે
બિલાડીની ડોકે ઘંટ બાંધે કોણ?
બિલાડીનું બચ્ચું સાત ઘેર ફરે
બિલાડીને દૂધ ભળાવો તો પછી શું થાય ?
બિલાડીને દૂધ ભળાવો તો પછી શું થાય ?
બીજાની ચિતા પર પોતાની ભાખરી શેકી લેવી
બીડું ઝડપવું
બે ઘરનો પરોણો ભૂખે મરે
બે પાંદડે થવું
બે પાડા લડે તેમાં ઝાડનો ખો નીકળે
બે બદામનો માણસ
બે બાજુની ઢોલકી વગાડવી
બેઉ હાથમાં લાડવા
બેગાની શાદીમેં અબ્દુલ્લા દિવાના
બેઠાં બેઠાં ખાધે તો કુબેરના ભંડાર પણ ખૂટી જાય
બેડાં ઉપર બેડુ ચડે તે પંણીઆરીને ભાર
બૈરાંની બુદ્ધિ પગની પાનીએ
બૈરાંની બુધ્ધિ પગની પાનીએ
બોકડો વધેરવો
બોડી-બામણીનું ખેતર
બોલીને નાં બગાડાય
બોલીને ફરી જવું
બોલે ઈ બે ખાય
બોલે એના બોર વેચાય
બોલે એનાં બોર વેચાયકહ્યા વિના કોઇ ન જાણે
બોલે તેના બોર વહેચાય
બોલે તેના બોર વેંચાય
બોલે તેના બોર વેચાય
બોળી બામણીનું ખેતર
બ્રાહ્મણી વંઠે તો તરકડે જાય
બ્રાહ્મણી વંઠે તો તરકડે જાય
ભડનો દીકરો
ભણેલા ભીંત ભૂલે
ભણ્યો ભૂલે ને તારો ડૂબેગમે તેની પણ ભૂલ થઇ શકે
ભભૂતિ ચોલાવવી ધનમાલ વિનાનુ કરવુ
ભરડી મારવું
ભરાઈ પડવું
ભરોસાની ભેંસ પાડો જણે
ભલભલાને ભૂ પાઈ દેવું
ભલું થયું ભાંગી જંજાળ, સુખે ભજશું શ્રીગોપાળ
ભલું થયું ભાંગી જંજાળ, સુખે ભજશું શ્રીગોપાળ
ભલું થયું ભાગી જંજાળનિરાંત અનુભવવી
ભસતાં કૂઈતરા કઈડે નય ને ગાઈજા મે વરહે નઈ
ભસતાં કૂતરાં ભાગ્યે જ કરડે – લાંબી લાંબી વાતો કરનારથી કંઇ થઇ શકતું નથી
ભાંગરો વાટવો
ભાંગ્યાનો ભેરુ
ભાંગ્યું તો ય ભરુચ
ભાંડો ફૂટી ગયો
ભાગતા ભૂતની ચોટલી ભલી
ભાગશાળીને ભૂત રળે
ભાગ્યશાળીને ભૂત રળે
ભાભોજી ભારમાં તો વહુ લાજમાંબન્ને પક્ષે મુજવણમાં રહેવું
ભાવતુ હતુ ને વૈદે કીધુ
ભાવતું હતું ને વૈદે કીધું પોતાને પસંદ હોય અને હિતકારી આપણને તેજ કામ કરવાનું કહે
ભાવતું હતુને વૈદ્યે કહ્યું પોતાને ગમતું હોય અને હિતેચ્છુ પણ એજ સૂચવે
ભાવતુતુ ને વૈદ્યે કીધુ
ભીંતને પણ કાન હોય છે
ભીખના હાંલ્લા શીંકે ન ચડે
ભીડ ભાંગે ઈ ભાઈ
ભુખ્યો ભજન નાં કરે
ભુવો ધૂણે પણ નાળિયેર તો ઘર ભણી જ ફેંકે
ભૂંડાથી ભૂત ભાગે
ભૂંડાને પણ સારો કહેવડાવે તેવો છે
ભૂખે ભજન ન હોઈ ગોપાલા
ભૂત ગયું ને પલિત આવ્યું
ભૂતનું સ્થાનક પીપળો
ભૂતોભાઈ પણ ઓળખતો નથી
ભૂલ્યા ત્યાંથી ફરી ગણો
ભેંશ આગળ ભાગવત
ભેંશ ભાગોળે, છાશ છાગોળે અને ઘેર ધમાધમ
ભેંશના શીંગડા ભેંશને ભારી
ભેંશના શીંગડા ભેંશને ભારી
ભેંસ આગળ ભાગવત
ભેંસ આગળ ભાગવત – અણસમજુને ઉપદેશ આપવો નકામો
ભેંસ આગળ ભાગવત ના સમજ લોકોને શીખામણ આપવી
ભેંસ ભાગોળે અને છાશ છાગોળે
ભેંસ ભામણને ભાજી, પાણી દેખી રાજી
ભેખડે ભરાવી દેવો
ભેજાગેપ
ભેજાનું દહીં કરવું
ભેસ આગળ ભાગવત
ભેસ ભાગોળે અને છાશ છાગોળે
ભોઈની પટલાઈ
ભોઈની પટલાઈ
ભોળાનો ભગવાન
મંકોડી પહેલવાન
મકાન ક્યે મને ઉખેરી જો, વરો ક્યે મને આદરી જો
મગ જે પાણીએ ચડતા હોય તે પાણીએ જ ચડાવાય
મગજમાં રાઈ ભરાઈ જવી
મગનું નામ મરી ન પાડે
મગરનાં આંસુ સારવા
મણ મણની ચોપડાવવી
મણનું માથું જાય પણ નવટાંકનું નાક ન જાય
મણનું માથું ભલે જાય પણ નવટાંકનું નાક ન જાય
મન ઊતરી જવું
મન ચંગા તો કથરોટમાં ગંગામન શુદ્ધ હોય તો યાત્રાકરવી જરૂરનથી
મન ચંગા તો કથરોટમેં ગંગા
મન ઢચુપચુ થઈ જવું
મન દઈને કામ કરવું
મન મનાવવું/મારીને રહેવું
મન મોટું કરવું
મન હોય તો માંડવે જવાય
મન હોય તો માળવે જવાય
મન, મોતી ને કાચ, ભાંગ્યા સંધાય નહિ
મનનો ઊભરો ઠાલવવો
મનમાં પરણવું ને મનમાં રાંડવું
મનમાં પરણ્યાં ને મનમાં રાંડ્યા
મનુષ્ય યત્ન, ઈશ્વર કૃપા
મફતકા ચંદન ઘસબે લાલિયા
મરચા લાગવા
મરચાં લેવા
મરચાં વાટવા
મરચું-મીઠું ભભરાવવું
મરતાને સૌ મારે
મરતો ગયો ને મારતો ગયો
મસાણમાંથી મડા બેઠા કરવા
મસાણેથી મડદાં પાછાં ન આવે
મસીદમાં ગયું’તું જ કોણ?
મહાણેથી મળદા પાછા ના આવે
મહેતો મારે નહિ મહેતો ભણાવે નહિસારો દેખાનય પણ આવડત ન હોય
મહેતો મારે ય નહિ અને ભણાવે ય નહિ
મળદાં માંથે વીજળી પળી
મળદાને જમની શું બીક?
મળે તો ઈદ, ન મળે તો રોજા
મા ઈ મા બીજા વગડાનાં  વા
મા કરતાં માસી વહાલી લાગે
મા તે મા, બીજા બધા વગડાના વા
મા તે મા, બીજા વગડાના વા
મા તે મા, બીજા વગડાનાં વા
મા તેવી દીકરી, ઘડો તેવી ઠીકરી
મા મૂળો અને બાપ ગાજર વર્ણસંકરની બાબત બનવી
મા મૂળો ને બાપ ગાજર
માંકડને મોં આવવું
માંગો તો હજાર હાથ વાળા પાસેજ માંગો
માંગ્યા વિના મા પણ ન પીરસે
માંગ્યું મોત ના આવે
માંડીવાળેલ
માંદી કામ કરે ને સાજી કઈડ જાલે
માઈગા મેં વરહે નહીં
માખણ લગાવવું
માગુ દીકરીનું હોય – માગુ વહુનું ન હોય
માગ્યા મોત ના આવે
માણસ માત્ર ભૂલને પાત્ર
માણસ વહાલો નથી માણસનું કામ વહાલું છે
માણ્યુ તેનું સ્મરણ પણ લહાણુ
માણ્યુ તેનું સ્મરણ પણ લહાણું
માથા માથે માથું ન રહેવું
માથાનો ફરેલ
માથાનો મળી ગયો
માથે દુખનાં ઝાડ ઉગવા
માથે પડેલા મફતલાલ
માથે હાથ રાખવો
માન ન માન મૈં તેરા મહેમાન
માના પેટમાંય સખણો નહિ રહ્યો હોય
માનો તો દેવ નહિ તો પથ્થર
માપમાં રહેવું
મામા બનાવવા
મામાનું ઘર કેટલે, દિવો બળે એટલે
મામો રોજ લાડવો ન આપે
મારવો તો મીર
મારવો તો મીર ને હણવો તો હાથી ~ લાભ મેળવવો હોય તો પછી મોટો જ મેળવાય
મારા છગન-મગન બે સોનાના, ગામનાં છોકરાં ગારાના
મારીને મુસલમાન કરવો
મારુ મારુ આગવુ ને તારુ મારુ સહીયારુ
મારે મીર ને ફૂલાય પીંજારો
માલ પચી જવો
માશીબાનું રાજ નથી
મિયાં ચોરે મૂઠે ને અલ્લા ચોરે ઊંટે
મિયાં પડ્યા પણ ટંગડી ઊંચી
મિયાં મહાદેવનો મેળ કેમ મળે
મિયાંની મીંદડી
મિયાં-બીબી રાજી તો ક્યા કરેગા કાજી
મીંયાંની ટંગડી ઉંચી
મીઠા ઝાડના મૂળ ન ખવાય
મીઠાં જાળનાં મૂળ નાં ખવાય
મુખમેં રામ, બગલમેં છૂરી
મુલ્લાની દોડ મસીદ સુધી
મુવા નહિ ને પાછા થયા
મુસાભાઈના વા ને પાણી
મૂઈ ભેંશના ડોળા મોટા
મૂઈ ભેંસનાં મોટા ડોળાવસ્તુની હયાતી બાદ તેની કદર થાય
મૂછે વળ આપવો
મૂડી કરતાં વ્યાજ વધુ વહાલું હોય
મૂરખ મિત્ર કરતાં દાનો દુશ્મન સારો
મૂરખના ગાડાં ન ભરાય
મૂરખની માથે શિંગડા ન ઉગે
મૂરખને માથે સિંગળા ના હોય
મેં ભેગો ગારો
મેતો મારેય નહીં ને ભણાવેય નહીં
મેથીપાક આપવો
મેથીપાક ચખાડવો
મેદાન મારવું
મેરી બિલ્લી મુજ કો મ્યાઉં ~ જેને આશરો આપ્યો હોય તે જ બેવફાઇ કરે
મેરી બિલ્લી મુજસે મ્યાંઉંપોતાના જ દગો કરે
મેરી બિલ્લી મૂઝસે મ્યાઉં
મેલ કરવત મોચીના મોચી
મેહુલાં વરહ્યાં ભલાં
મોં કાળું કરવું
મોં ચડાવવું
મોં તોડી લેવું
મોં પરથી માંખી ઉડતી નથી
મોં બંધ કરવું
મોં માથાના મેળ વિનાની વાત
મોં માથાના મેળ વિનાની વાત
મોંકાણના સમાચાર
મોંકાણના સમાચાર
મોંછડી ભેંસ ને નછરવી છોડીચંચળતા ન છોડવી
મોટું પેટ રાખવું
મોઢાંમાં રામ બગલ માં છરી
મોઢાનો મોળો
મોઢામાં મગ ભર્યા છે?
મોઢું કટાણું કરવું/બગાડવું
મોઢું જોઈને ચાંદલો કરાય
મોતિયા મરી જવા
મોર ના ઇંડા ચીતરવા ના પડે
મોર વગડામાં નાચ્યો કોણે જાણ્યો ! – સાચી સાબિતીનો અભાવ
મોરના ઈંડા ચીતરવા ન પડે
મોરના ઈંડાને ચીતરવા ન પડે
મોરનાં ઈંડા ચીતરવા ન પડે
મોરનાં ઈંડાં ચીતરવાં ન પડેસાચી વસ્તુને જાહેરાતની જરૂર નથી
મોરનાં ઈંડાંને ચીતરવાં ન પડે – સાચી વસ્તુને જાહેરાતની જરૂર નથી હોતી
મોરનાં ઈંડાને ચીતરવા ન પડે માતાપિતાના સંસ્કાર સંતાનમાં આપો આપ ઉતરી આવે છે
મોસાળમાં જમણ અને મા પીરસનાર
મોસાળે જમણ ને માં પિરસે
યથા રાજા તથા પ્રજા
ય-ર
રંગ ગયા પણ ઢંગ ન ગયા
રમત રમવી
રમતવાતમાં
રાંકના કહ્યા ભિખારા નાં માને
રાંકને ઘેર રતનખૂજ હર્ષજનક બાબત બનવી
રાંડ્યા પછી ડહાપણ નકામુ
રાંડ્યા પછીનું ડહાપણ
રાંધવા ગયા કંસાર અને થઈ ગયું થૂલું
રાંધેલ ધાન રઝળી પડ્યા
રાઈના પડ રાતે ગયા
રાજા ને ગમે તે રાણી
રાજા, વાજા અને વાંદરાં ત્રણેય સરખાં
રાજા, વાજા ને વાંદરા, ત્રણેય સરખા
રાજાને ગમી તે રાણી, છાણા વીણતી આણી
રાજાને ગમે તે રાણી, ભલે છાણા વીણતી આણી
રાત ગઈ અને વાત ગઈ
રાત થોડી ને વેશ ઝાઝા
રાત થોડી વેશ ઝાઝાઓછા સમય અને વધારે કામ
રાતે પાણીએ રોવાનો વખત
રામ બોલો ભાઈ રામ થઈ જવું/રામશરણ પહોંચવું
રામ રમાડી દેવા
રામ રાખે તેને કોણ ચાખે
રામના નામે પથ્થર તરે
રામનામ જપના પરાયા માલ અપના
રામનું રાજ
રામબાણ ઈલાજ
રામબાણ વાગ્યા હોય તે જાણે
રામાયણ માંડવી
રીંગણાં જોખવા
રૂપ રૂપનો અંબાર
રેતીમાં વહાણ ચલાવવું
રેવડી ઉડાડવી હશીપાત્ર બનાવવું
રેવડી દાણાદાણ કરી નાખવી
રોકડું પરખાવવું
રોગ ને શત્રુ ઉગતાં જ ડામવા પડે
રોજ મરે એને કોણ રોવે
રોજની રામાયણ
રોટલાથી કામ કે ટપટપથી
રોટલો મળે પણ ઓટલો ન મળે
રોતો રોતો જાય તે મુવાની ખબર લઈ આવે
રોદણા રોવા
રોદણા રોવા
લંકાએ સોનું શું કામનું?
લંકાની લાડી ને ઘોઘાનો વર
લંગોટીયો યાર
લક્ષ્મી ચાંદલો કરવા આવે ત્યારે કપાળ ધોવા ન જવાય
લક્ષ્મી ચાંદલો કરવા આવે ત્યારે કપાળધોવા ન જવાય
લક્ષ્મી ચાંદલો કરવા આવે ત્યારે મોં ધોવા ન જવાય
લખણ ન બદલે લાખા
લખણ ન મૂકે લાખા
લખમી ચાંદલો કરવા આવે તો મુરત ના જોવાય
લગને લગને કુંવારા લાલ
લપસ્યા તોયે ગંગામાં
લમણાંઝીક કરવી
લાંગણ કરવી તદ્દન કોરો ઉપવાસ કરવો
લાંબા જોડે ટૂંકો જાય, મરે નહિ તો માંદો થાય
લાકડાના લાડુ ખાય તે પસ્તાય અને ન ખાય તે પણ પસ્તાય
લાકડાની તલવાર ચલાવવી
લાકડી ભાંગે નહિ ને સાપ મરી જાય નુકસાન વગર કામ થઇ જાય
લાકડે માંકડું વળગાવી દેવું
લાખ મળ્યા નહિ અને લખેશ્રી થયા નહિ
લાખ મળ્યાં નહિ અને લખેશ્રી થયા નહિ
લાખો મરજો પણ લાખોનો પાલનહાર ન મરજો
લાગ્યું તો તીર, નહિ તો તુક્કો
લાજવાને બદલે ગાજવું
લાતો ના ભૂત વાતોથી ન માને
લાતોંકે ભૂત બાતોંસે નહીં માનતે
લાપસી પીરસવી જીભે, તો મોળી શી પીરસવી?
લાલો લાભ વગર નાં લોટે
લાલો લાભ વિના ન લૂટે
લાલો લાભ વિના ન લોટે
લીલા લહેર કરવા
લૂલી વાસીદુ વાળે અને સાત જણને કામે લગાડે
લે લાકડી ને કર મેરાયું
લેતાં લાજે ને આપતાં ગાજે
લેને ગઈ પૂત ઔર ખો આઈ ખસમ
લોઢાના ચણા ચાવવા
લોઢું લોઢાંને કાપે
લોઢું લોઢાને કાપે
લોઢે લોઢુ ના થવાય
લોભને થોભ ન હોય
લોભિયા હોય ત્યાં ધુતારા ભૂખે ન મરે
લોભી હોય ત્યાં ધૂતારા ભૂખે ન મરે
લોભી હોય ત્યાં ધૂતારાં ભૂખેના મરે
લોભીયા નુ ધન ધૂતારા ખાય
લોભે લક્ષણ જાય
લોભે લક્ષણ જાય
લોભે લખણ જાય
લ્યે મગો ને ભરે જગો
લ્યે લાલો ને ભરે હરદાસ
વખાણી ખીચડી દાંતે ચોટે
વખાણેલી ખીચડી દાઢે વળગી
વખાણેલી ખીચડી દાઢે વળગે
વઘારેલી ખીચડી દાઢે વાળગી
વટનો કટકો
વડ એવા ટેટાં ને બાપ એવા બેટાં
વડ જેવા ટેટા ને બાપ જેવા બેટાં
વઢકણી વહુ ને દીકરો જણ્યો
વઢકણી વહુંએ દીકરો જણ્યો
વધારે પડતા રસોઈયા રસોઈ બગાડે
વર મરો કે કન્યા મરો, ગોરનું તરભાણું ભરો
વર મરો, કન્યા મરો પણ ગોરનું તરભાણુ ભરો
વર મરો, કન્યા મરો પણ ગોરનું તરભાણું ભરો
વર રહ્યો વાસી ને કન્યા ગઈ નાસી
વરની ફૂઇ દોડી દોડી મૂઇ
વરને કોણ વખાણે? વરની મા!
વરને વખાણે વરની માં
વરસના વચલા દહાડે
વસી વધે નહિ ને કુત્તા પામે નહિ પ્રમાણસરનું હોવું
વહેતા પાણી નિર્મળા
વહેતી ગંગામાં ડુબકી લગાવવી
વહેમનું કોઈ ઓસડ નથી
વહોરાવાળું નાડું પકડી ન રખાય
વા વાત લઇ જાયમાઠા ખબર વીજળીવેગે જાય
વા વાતને લઈ જાય
વાં ફરે એમ વાંતુ ફરે
વાંઢાને કન્યા જોવા ન મોકલાય
વાંદરા ને સીડી ના અપાય
વાંદરાને સીડી ન અપાય
વાંદરો કૂદે ખીલાના જોરે ~ માણસ મોટે ભાગે બીજાની મદદથી જ જોર કરતો હોય છે
વાંદરો ઘરડો થાય પણ ગુલાંટ ન ભૂલે
વાંદરો ઘરડો થાય પણ ઠેકડા મારવાનું ન ભૂલે – માણસની વય બદલે પણ લક્ષણોમાં ખાસ બદલાવ ન આવે
વાંસો ને પેટ એક થઈ જાય
વાઈરા ના વરે ઈ હાઈરા વરે
વાઘ પર સવારી કરવી સહેલી છે પણ નીચે ઉતરવું અઘરું છે
વાઘને કોણ કહે કે તારુ મોં ગંધાય છે
વાટકીનું શિરામણ ઓછી વ્યવસ્થા હોવી
વાડ ચિભડાં ગળે
વાડ ચીભડા ગળે
વાડ થઇને ચીભડાં ગળે રક્ષક જ ભક્ષક બને
વાડ થઈને ચીભડા ગળે
વાડ થઈને ચીભડાં ગળે
વાડ વિના વેલો ન ચડે
વાડે વેલો ચડે
વાણિયા વાણિયા ફેરવી તોળ
વાણિયા વિદ્યા કરવી
વાણિયાની મૂછ નીચી તો કહે સાત વાર નીચી
વાણિયો પેટમાં પેસીને પગ પહોળા કરે
વાણિયો રીઝે તો તાળી આપે
વાત ગળે ઉતરવી
વાતનું વતેસર કરવું
વાતમાં કોઈ દમ નથી
વાધરી સાંટું ડોબુ ના મરાય
વાન ના આવે, સાન આવે
વારા ફરતો વારો, મારા પછી તારો, મે પછી ગારો
વારા ફરથી વારો અને મારા પછી તારો
વાર્યા ન વળે તે હાર્યા વળે
વાર્યાં ના વરે, હાર્યાં વરે
વાવડી ચસ્કી
વાવો તેવુ લણો
વાવો તેવું લણો
વાવો તેવું લણો, કરો તેવું પામો
વાળ વાંહે એયડા પ્યેં
વાળંદના વાંકા હોય તો કોથળીમાંથી કરડે
વિદ્યા વિનય થી શોભે છે
વિદ્યા વિનયથી શોભે
વિના ચમત્કાર નહિ નમસ્કાર
વિનાશકાળે વિપરીત બુદ્ધિ
વિશ્વાસે વહાણ તરે
વિશ્વાસે વહાણ હાલેં
વીંછીના દાબડામાં હાથ નાખીએ તો પરિણામ શું આવે?
વીસનખી વાઘણ
વેંત એકની જીભ
વેંત એકની જીભ
વેળાવેળાની છાંયડીસમય સમય નો પ઼ભાવ
વૈદ્યના ખાટલે
વો દિન કહાં કિ મિયાં કે પાઉં મેં જૂતિયા
વ્યાજ ને ઘોડાય ના આંબે
શંકા ભૂત અને મંછા ડાકણ
શાંત પાણી ઊંડા હોય
શાંતિ પમાડે તે સંત
શિયા-વિયા થઈ જવું
શિયાળ તાણે સીમ ભણી અને કૂતરું તાણે ગામ ભણી
શિયાળો ભોગીનો ઉનાળો જોગીનો
શીંગડા, પૂંછડા વિનાનો આખલો
શીરા માટે શ્રાવક થવું
શું થાય, બાવા બન્યા હૈ તો હિન્દી બોલ્યા વિના સૂટકા નહિ હૈ !
શેક્યો પાપડ ભાંગવાની તાકાત નથી
શેઠ કરતાં વાણોતર ડાહ્યાં
શેઠની શિખામણ ઝાંપા સુધી
શેઠની શીખામણ જાંપા સુધી
શેઠને ગુમડું થાય તો ગામ આખુ ખબર કાઢ્વા જાય
શેતાનનુ નામ લીધુ શેતાન હાજર
શેતાનું નામ લીધુ શેતાન હાજર
શેર માટીની ખોટ
શેરના માથે સવા શેર
શેરને માથે સવાશેર
શેહ ખાઈ જવી
શોભાનો ગાંઠિયો
શોભાનો ગાંઠીયો
શ્રી ગણેશાય નમઃ કરવું
શ્રી ગણેશાય નમઃ કરવું
સંગ એવો રંગ
સંગ તેવો રંગ
સંગર્યો સાપ પણ કામનો
સંઘરેલો સાપ કામ લાગે
સંઘર્યો સાપ પણ કામ આવે
સંતોષી નર સદા સુખી
સંપ ત્યાં જંપ
સંભાળ્યાનો સંતાપ અને દીઠાનું ઝેર સાંભળવાથી દુઃખ થાય અને જોવાથી પણ દુઃખ થાય છે
સંમદર તરીને ખાબોચિયામાં ડૂબ્યા મોટા સાહસમાં સફળ થયા અને નજીવા કામમાં નિષ્ફળ રહેવુ
સંસાર છે ચાલ્યા કરે
સઈ, સોની ને સાળવી ન મૂકે સગી બેનને જાળવી
સઈની સાંજ ને મોચીની સવાર ક્યારે ય ન પડે
સક્કરવાર વળવો
સગપણમાં સાઢુ ને જમણમાં લાડુ
સતી શાપ આપે નહિ અને શંખણીના શાપ લાગે નહિ
સત્તર પંચા પંચાણું ને બે મૂક્યા છૂટના, લાવો પટેલ સોમાં બે ઓછા
સત્તા આગળ શાણપણ નકામું
સદાનો રમતારામ છે
સબળકા વગર ધબળકો
સમ ખાય તે સદા જુઠો વાત વાત માં સોગન ખાય તેના પર ક્યારેય વિશ્વાસ કરવો નહિ
સમજુ વેરી સારો પણ મૂરખ ભાઈબંધ ખોટો મૂરખ મિત્ર કરતા શાણો શત્રુ સારો
સમો વર્તે સાવધાન સમય જોઇને કામ વર્તન કરવુ જોઈએ
સર સલામત તો પઘડિયાં બહોત
સવા મણ તેલે અંધારું સાધનો હોવા છતાં વ્યવસ્થા ન હોવી
સસરાની શૂળી સારી પણ પિયરની પાલખી ભુંડી સ્ત્રીનું સ્થાન તેના સાસરે જ શોભે
સસ્તુ ભાડું ને સિદ્ધપુરની જાત્રા
સહિયારી સાસુને ઉકરડે મૌકાણ જે સહિયારું છે તેની સંભાળ કોઈ રાખતું નથી
સહુ પોતપોતાના ગીત ગાય સૌને પોતાની જ વાતો હોય
સળગતામાં હાથ ઘાલો તો હાથ તો દાઝે જ ને
સળગતું લાકડું ઘરમાં ન ઘલાય
સાંઠે બુદ્ધિ નાઠી
સાગરનું નીર ગાગરમાં ન સમાય અતિશયપણું અને અગાધતા સાથે ના જોવા મળે
સાચને આંચ ન આવે
સાચાને સાચવનાર ઇશ્વર
સાજા ખાય અન્ન ને માંદા ખાય ધન બીમાર માણસ પાછળ ધન વધારે વપરાય
સાજે લુગડે થીગડું ન હોય કારણ વગર કોય કાર્ય ન હોય
સાન ઠેકાણે આવવી
સાનમાં સમજે તો સારું
સાપ કાંચળી બદલે પણ વાળ ન મુકે માણસની પ્રકૃતિ અને પ્રાણ બદલાતા નથી
સાપ ગયા અને લીસોટા રહી ગયા
સાપ મરેને પરોણો ય ના ભાંગે
સાપના દરમાં હાથ નાખવો
સાપના મોમાંથી અમૃત ન નીકળે દુષ્ટ લોકો પાસેથી સારું કામ કરશે એવી આશા ન રાખી શકાય
સાપને ઘર પરોણા સાપ એક ભૂખ્યો હોય તે બીજા ભૂખ્યાને  શું ખવડાવે
સાપને ઘેર સાપ પરોણો
સાપે છછુંદર ગળી
સાપે છછુંદર ગળ્યા જેવી હાલત
સારા કામમાં સો વિઘન
સારામાં સહુનો ભાગ સુખમાં સૌ ભાગ પડાવે
સાસ ત્યાં સુધી શોષજીવે ત્યાં સુધી જંજાળદમ ત્યાં લગી દવા
સાહસ વિના સિદ્ધિ નથી
સાહુકારની છોકરી ને સરકારની નોકરી
સાહેબ મહેરબાન તો ગધ્ધા પહેલવાન ઈશ્વરની કૃપા હોય તો મુર્ખ પણ હોશિયાર થઇ શકે છે
સિંદરી બળે પણ વળ નાં જાય
સિંહ પાંજરે પડ્યો ગરીબ ગુલામી દુઃખદાયી હોય છે
સિંહ ભૂખો મરે પણ ખડ ન ખાય
સિંહનાં ટોળાં ન હોય ~ બહાદુર માણસ એકલો જ હોય છે
સિંહને કોણ ક્યે તારૂ ડાચું ગંધાય?
સિદિને સિદકા વાલાં
સિધ્ધિ તેને જઈ વરે જે પરસેવે ન્હાય
સીંદરી બળી ગઇ પણ વળ ન ગયા
સીંદરી બળે પણ વળ ન મૂકે
સીદીભાઈને સીદકાં વહાલાં
સીદીભાઈનો ડાબો કાન
સીધી આંગળીએ ઘી ન નીકળે
સીધુ જાય અને યજમાન રીસાય
સુકા ભેગુ લીલુ બળે
સુખમાં સાંભરે સોની ને દુ:ખમાં સાંભરે રામ
સુથારનું મન બાવળિયે સ્વાર્થભરી નજર હોવી
સુપાત્રે દાન કુપાત્રે ધાન દાન પાત્ર જોઇને અપાય
સુરતનું જમણ ને કાશીનું મરણ
સૂકા ભેગુ લીલું બળે
સૂકા ભેગું લીલું બળે
સૂપડાં સાફ થઈ ગયાં
સૂરજ કાઈ છાબડે ઢાંક્યો રહે નહિ શક્તિશાળી, પ્રતિભાશાળી વ્યક્તિ છુપી રહી શકતી નથી
સૂળીનો ઘા સોયથી સર્યો
સેવા કરે તેને મેવા મળે
સો દવા એક હવા
સો દહાડા સાસુના તો એક દહાડો વહુનો
સો દાહ્ડાં સાસુના એક દા‘હ્ડો વહુનો
સો મણ તલે અંધારું –અન્યાય થવો
સો વાત ની એક વાત
સો વાતની એક વાત
સો સોનાર કી એક લૂહાર કી
સોટી વાગે ચમચમ ને વિદ્યા આવે રૂમઝૂમ
સોના કરતાં ઘડામણ મોંઘું
સોનાં કરતા ઘડામણ મોંઘુ
સોનાંની થાળીને લોઢાની મેખ
સોનાની જાળ પાણીમાં ન નખાય
સોનાની જાળને પાણીમાં ન ફેંકાય
સોનાની થાળીમાં લોઢાનો મેખ
સોનાનો સૂરજ ઉગવો
સોનામાં સુગંધ મળે
સોનીના સો ઘા તો લુહારનો એક ઘા
સોનીના સો ને લુહાર નો એક
સોનું સડે નહિ ને વાણિયો વટલાય નહિ
સોબત કરતા શ્વાનની બે બાજુ નુ દુઃખ,
સોય માંથી સોંસરવો નિકળે
સોળે સાન, વીસે વાન
સૌ ચૂહે મારકે બિલ્લી ચલી હજકો
સૌને મન સૌના સોનાના
સ્ત્રી ચરિત્રને કોણ પામી શકે ?
સ્ત્રી રહે તો આપથી અને જાય તો સગા બાપથી
હઁગીને આહડવા બેસવુઁ
હરામના હાડકાં
હરામનુ ના પચે
હલકાથી ભારે હોય
હલકુ લોહી હવાલદારનુ
હવનમાં હાડકાં હોમવા
હવેલી લેતા ગુજરાત ખોઈ
હસવામાંથી ખસવું થવું
હસવું અને લોટ ફાકવો બન્ને સાથે ન થાય
હસે તેનુ ઘર વસે
હસે તેનું ઘર વસે
હળદરના ગાંઠીયે ગાંધી ન થવાય
હળાહળ કળજુગ
હા જી હા કરવું
હાકલા-પડકારા કરવા
હાજાં ગગડી જવા
હાડકાં ખોખરાં કરવા/રંગી નાખવાં
હાડહાડ થવું
હાથ અજમાવવો/સાફ કરવો
હાથ ઊંચા કરી દેવા
હાથ દેખાડવો
હાથ ધોઈ નાખવા
હાથ ભીડમાં હોવો
હાથતાળી આપવી
હાથના કર્યા હૈયે વાગ્યા
હાથનો ચોખ્ખો
હાથમાં આવ્યું તે હથિયાર
હાથી અને ઘોડાનો ફરક
હાથી જીવતો લાખનો , મરે તો સવા લાખનો
હાથીના દાંત દેખાડવાના જુદા અને ચાવવાના જુદા
હાથીના પેટમાં હરડેકોઇ મહત્વ ન હોવું
હાથીની અંબાડીએ ચડી છાણાં ન વિણાય
હાથીની પાછળ કૂતરા ભસે
હાર્યો જુગારી બમણુ રમે
હાલ હાલ હલ્લુની માશી હાલતો થા
હિંમતે મર્દા તો મદદે ખુદા
હિમ્મતે મર્દા તો મદદે ખુદા
હિરો ગોગે જઈને આવ્યો અને ડેલીએ હાથ દઈને આવ્યો
હીરાની પરીક્ષા ઝવેરી જ જાણે
હીરો ઘોઘે જઈ આવ્યો અને ડેલે હાથ દઈ આવ્યો
હું પહોળી ને શેરી સાંકડી
હું મરું પણ તને રાંડ કરું
હું રાણી, તું રાણી તો કોણ ભરે પાણી ?
હુતો ને હુતી બે જણ
હૈયા ઉકલત
હૈયું બાળવું તેના કરતા હાથ બાળવા સારા
હૈયે છે પણ હોઠે નથી
હૈયે રામ વસવા
હોઠ સાજા તો ઉત્તર ઝાઝા  सर सलामत तो पगड़िया बहुत
હોય ત્યારે ઇદ, ન હોય ત્યારે રોજા
હોળી નું નાળીયેર થવું
હોળીનું નાળિયેર