Posted in सुभाषित - Subhasit

हत्वासुरं महिषरूपधरं महोग्रं
मातस्त्वया सुरगणः किल रक्षितोऽयम् ।
कां ते स्तुतिं जननि मन्दधियो विदामो
वेदा गतिं तव यथार्थतया न जग्मुः ॥ ३२ ॥

હે માતા! મહિષ(પાડા) નુ રૂપ ધારણ કરેલા અતિ બળવાન અસુરને મારીને દેવોની રક્ષા કરી છે. હે માં, વેદો પણ તમારા સ્વરૂપને યોગ્ય રીતે જાણતા નથી તો અલ્પ બુદ્ધિવાળા અમે તમારી શી સ્તુતિ કરીએ ?

ભુવનેશ્વરી ભાગવત ૫/૧૯/૩૨

Posted in सुभाषित - Subhasit

हत्वासुरं महिषरूपधरं महोग्रं
मातस्त्वया सुरगणः किल रक्षितोऽयम् ।
कां ते स्तुतिं जननि मन्दधियो विदामो
वेदा गतिं तव यथार्थतया न जग्मुः ॥ ३२ ॥

હે માતા! મહિષ(પાડા) નુ રૂપ ધારણ કરેલા અતિ બળવાન અસુરને મારીને દેવોની રક્ષા કરી છે. હે માં, વેદો પણ તમારા સ્વરૂપને યોગ્ય રીતે જાણતા નથી તો અલ્પ બુદ્ધિવાળા અમે તમારી શી સ્તુતિ કરીએ ?

Posted in सुभाषित - Subhasit

एकैव शक्तिः परमेश्वरस्य भिन्ना चतुर्धा विनियोगकाले । भोगे भवानी पुरुषेषु विष्णुः कोपेषु काली समरेषु दुर्गा ॥ ५२॥

एका शक्तिश्च शम्भोर्विनिमयनविधौ सा चतुर्धा विभिन्ना क्रोधे काली विजाताच समरसमये सा च चण्डी च दुर्गा । भोगे सृष्टौ नियोगे च सकलजगतां सा भवानी च जाता सर्वेषां रक्षणानुग्रहकरणविधौ तस्य विष्णुर्भवेत्सा ॥ ५२॥

॥ श्रीशिवकामसुन्दरीसहस्रनामस्तोत्रम् ॥

व्यवहार में नाना प्रकार की जो कोई शक्ति उपयोग करते है वो सारी शक्ति परमेश्वर की ही है।
उपयोग करने वाली शक्ति भवानी है।
पुरुषार्थ करने वाली शक्ति लक्ष्मी है।
कोपयमान करने वाली शक्ति दुर्गा है।
और
प्रलय करने वाली शक्ति काली है।

વયવહાર માં જુદા જુદા પ્રકારે જે કાંઈ શક્તિ વપરાય છે તેએ બધી. શક્તિ પરમેશ્વર ની જ છે. ઉપભોગ કરતી વખતની શક્તિ ભવાની છે. પરુષાર્થ માટે વપરાતી શક્તિ લક્ષ્મી તરીકે જાણીતી છે. કોપાયમાન થતી વખત ની શક્તિ દુર્ગા છે અને પ્રલય વખત ની શક્તિ કાલી ગણાય છે.

Posted in स्वाध्याय

સ્વાધ્યાય પરિવાર ના પ.પૂ.પાંડુરંગ
શાસ્ત્રી આઠવલેજી(પૂ.દાદાજી)ને
વિશ્વભર ના રાજકીય મહાનુભાવો ની ભાવવંદના🙏🕉🇮🇳🙏તત્વજ્ઞાન વિદ્યાપીઠ માં તપોવન પદ્યતિ નું શિક્ષણ એ
21 મી સદીમાં ભૌતિક શિક્ષણ જગત ને ભેટ હશે. જીવન વિકાસ
નું .જીવન પદ્યતિનું શિક્ષણ એજ
માનવ ને શાંતિ, સુખમય જીવન આપશે. પૂ.પાંડુરંગજી આપ સમાજ પાસે પણ માગ્યા વગર આપ આટલું સુંદર સંસ્કૃતિ નું કાયઁ
કરો છો.ખરેખર આપમાં ઋષિ પ્રતિભાના દશઁન થાય છે.

ડૉ.સવઁપલલી રાધાકૃષ્ણન
રાષ્ટ્રપતિ
ભારત સરકાર(ઈ.સ1956)
🙏ભક્તિને સમાજાભિમુખ કરીને,સમાજમાં આથિક અને સમાજિક ઉન્નતિ કરી છે.પૂ.પાંડુરંગ શાસ્ત્રીઆઠવલેજી એ સવઁધમઁસમભાવ નહીં,પણ સવઁધમઁ સ્વીકાર ની ભાવના જાગૃત કરી સમાજને એક નવી જ દિશા સૂચવી છે.આવા મહાપુરુષ પૂ.દાદાજી ને મારા હસ્તે પોગેસ ઈન રિલીજીયન(progress in Religion) એવૉર્ડ અપઁણ કરું છું

શ્રી કે.આર.નારાયણ
રાષ્ટ્રપતિ
ભારત સરકાર(ઈ.સ1993)મુંબઈ

🙏પૂ.દાદાજી ને(જોજઁ બુશ)એ
કહેલું કે મારી પાસે પદ,પતિષઠા અને અઢળક સંપત્તિ હોવા છતાં તમે જે કરી શકિયા તે મારાથી ન થયું હોત.લાખો લોકોને તમે ગાંઠના ખચે અને પોતાનું ટિફિન લઈ ને નિ:સ્વાર્થ ભાવે દોડતા કયૉ તેતો અદ્ભુત કાંતિ છે. તેથી મિસ્ટર આઠવલેજી ની દુનિયા ના સૌથી મોટા એવૉર્ડ (ટેમ્પલટન એવૉર્ડ)માટે પસંદગી થઈ છે.એ ખુબ જ આનંદ ની વાત છે.

શ્રી જોજઁ બુશ(સીનિયર)
રાષ્ટ્રપતિ
અમેરિકા સરકાર(ઈ.સ1997)
🙏ઉત્કૃષ્ટ સામાજિક નેતૃત્વ માટે નો એશિયા ખંડના સૌથી મોટા એવૉર્ડ રેમન મેગ્સેસે એવોર્ડ થી આજે અમે સન્માનની એ છીએ પૂ.દાદાજી ની ફિલોસોફી એ દુનિયા ને માગઁદશન કરે છે.

શ્રી ફિડલ.વ્હી.રેમોસ
રાષ્ટ્રપતિ
ફિલિપાઇન્સ સરકાર(ઈ.સ.1996)
🙏હું જાતે ભારત ના ગામડામાં ફયો છું પૂ.દાદાજી ના પયોગો જાતે જોયા છીએ. માનવ-માનવમાં ભકિત ની શકિત થી સમાજમાં જબરજસ્ત કાંતિ કરી છે.હું ભારતમાં પાંડુરંગ શાસ્ત્રીઆઠવલેજી નુ કાયઁ જોવા ખાસ આવ્યો છું. ફાંસમાંથી પ્રકાશિત થતાં આંતરરાષ્ટ્રીય EFda Dosser ઈફદા દોસેર સામયિક ના જાન્યુઆરી-એપિલ1990ના અંક માં(swaddhyay the unknown the peaceful the silent,yet singing revolutionએ)વિષયક નીચે પાંડુરંગ શાસ્ત્રીના વિચારો અને સ્વાધ્યાય કાયઁ ની માહિતી આપતો એક વિસ્તૃત લેખ લખ્યો.યુરોપ ખંડના અલગ-અલગ દેશોમાં અલગ-અલગ યુનિવર્સિટીઓમાં જાતેજ જઈ ત્યા ના શિક્ષણ શાસ્ત્રીઓને પૂ.પાંડુરંગશાસ્ત્રી આઠવલેજી ના કાયઁ થી પરિચિત કયૉ.

ડૉ.મજીદ રહેનુમા
યુનોના શિક્ષણ વિભાગ ના ડાયરેક્ટર અને
એજયુકેશન મિનિસ્ટર

ઈરાન દેશ(ગવઁમેનટ)🙏
પૂ.દાદાજીના વિચારો આવનાર પેઠી ને ખૂબ જ જરૂરી છે. સ્વાધ્યાય પરિવાર અમારા નેપાળ દેશના ભગવાન પશુપતિનાથ ની તીર્થયાત્રા કરી નિ:સ્વાર્થ ભાવે તે પણ કોઈ પાસે માંગી ને નહીં પોતાના ટાઈમ.ટીફીન.ટિકિટ લઈ ને એ ખૂબ જ મોટી વાત છે. સમાજ પાસે કોઈ પણ જાત ની અપેક્ષા વગર માનમ-માનવ મા ભેદભાવ દુર કારીયા છે.ભગવાન ના વિચારો છેલ્લા માનવ સુધી લઈ ગયા છે.🙏

શ્રી મહેન્દ્રસિંગ
રાજા
નેપાળ દેશ(ઈ.સ1969-70)
🙏 પૂ.દાદાજીનું પચંડ કાયઁ પતયક્ષ જોયું ત્યારે લાગ્યુ કે આજના કાળનું અદ્વિતીય કાયઁ છે.અને આ વિચારો ની સાંપતકાળ માટે તાતી જરૂર છે.

શ્રી એ.ટી.આયઁરત્તને
સવોદય આંદોલનના
પમુખ

શ્રીલંકા દેશ(ઈ.સ2005) 🙏
શ્રી પાંડુરંગ શાસ્ત્રીઆઠવલેજીના પ્રભાવશાળી વિચારો તેમના સ્વાધ્યાય કાયઁ અને લોહી નો નહી લોહી બનાવનાર પયંગબર કહો કે રામ તે એકજ પરમેશ્વરનાસંતાન છો .સમજ માનવ સમાજ માં સિથર કરી .તેમના વિચારો મે જાતે તેમની સાથે બેસીને સાંભળ્યા છે. તે પોતે હિંદુ હોવા છતાં પણ કુરાન માં જે મંહમદ પયંગબર સાહેબ જે વાત કહી તેજ વાત તેમના મુખે સાંભળી છે.તે મહામાનવ પૂ.દાદાજી એ માનવને માનવ તરીકે જોયો છે.નહી કે હિંદુ-મુસ્લિમ તરીકે આજ વાત હોય ને પર સે છે. તેથી અમારી સરકાર તેમને
(સ્ટેટ એવોર્ડ અપઁણ કરે છે.)પ.પૂ.દાદાજી નું ભવ્ય સન્માન કરીએ છીએ. અને સુવઁણ પદક અપઁણ કરે છે.મુસ્લિમ રાષ્ટ્ર માં પાંચ હજાર થી પણ વધુ મુસ્લિમ ભાઇઓ તેમનુ(દાદાજી)નું પવચન
સાંભળવા આવે છે.🙏
શેખ સાહેબ
વડા
બહેરીન દેશ (મુસ્લિમ રાષ્ટ્ર)(ઈ.સ1984)🙏

મીસ્ટર. આઠવલેજી ની. ભગવાન બધામાં જ વસ્યો છે એ આધ્યાત્મિક એકતા ની સમજણ કેળવ્યા પછી સંસાર ની બધી સમસ્યાઓનુ નિરાકારણ થઈ શકશે.આવા મહાપુરુષ ને મારા હસ્તે દુનિયા નો સૌથી મોટો ટેમ્પલટન એવૉર્ડ થી નવાજવામાં આવે છે.1.2મિલિયન ડોલર નો ટેમ્પલટન એવોર્ડ અપઁણ કરુ છું🙏💐🇮🇳💐🙏

પિનસ ફિલિપ

બિટન(લંડન)ઈ.સ1997🙏💐
ખ્યાલ રહે,કે હું ચુસ્ત ખિસતીછું. પણ પૂ.પાંડુરંગશાસ્ત્રી આઠવલેજી એ અંદર વસેલા ભગવાન પાસેથી હિંમત મેળવવાનું શીખવ્યું છે. વિશ્વનો સજઁનહાર તો એક જ છે.ત્યારે આ બધાધામિઁક સંપ્રદાયો અથઁવિહોણા છે.🙏

મીસીસ .ઓલગા.જે.નગોગી.

કેન્યા(નૈરોબી)દેશ

તીર્થરાજમિલન ઈ.સ1986 અલાહાબાદ (ઉતર પદેશ)મા આવ્યા હતા ત્યારે ત્યા ઉપસ્થિત પાંચ લાખ ની મેદની સમક્ષ ( Vision of God)પૂ.પાંડુરંગ દાદાજી ને અપઁણ કરતાં કહ્યુ કે એક વ્યકિત(દાદાજી)ઈશ્વર વિશે બોલે અને તેને સાંભળવા પાંચ લાખ માણસો ભેગા થાય તે વાત મારા માન્યમાં નથી આવતી. પણ હુ અહીંયા જાતે જોવછુ અહીં સ્વાધ્યાય પરિવાર ના ભાઇઓઅને બહેનો સ્વંય શિસ્ત થી એકત્રિત થયા છે એકવળ પૂ.દાદાજી ના વિચારો થી જ શકય બની શકે છે.

ડૉ.હેલમેટ ફિફર
(ટાયરની સેન્ટ નિકોલસ માટે ની આંતરરાષ્ટ્રીય સંશોધન સંસ્થા ના
ડાયરેક્ટર)
જમઁની દેશ
પ.પૂ.દાદાજી એ માનવ માંથી ભેદભાવ દુર કરીયા છે. વિશ્વ સમાજમાં અદ્ભુત કાંતિ કરી છે.તે પણ ભકિત ની શકિત થી પૂ.જયશ્રી દીદીજી એ પૂ.દાદાજી ના નિધન પછી તેમના સ્વાધ્યાય કાયઁ ના વિચારો લઈ ને વિશ્વ ભરમાં ફરે છે.વિશ્વ ની અનેક
ઇન્ટરનેશનલ કોનફરન્સ માં જઈ વિશ્વ ના ફિલોસોફર.વિવિઘ ધમઁના ધમઁગુર.મહાનુભાવો.તત્વજ્ઞાનની ઓને સ્વાધ્યાય પરિવારના ભાઇઓ અનેબહેનો જે કાયઁ કરે તે નાનો હોય કે મોટો કૃતિ શીલ દરેક ના કાયઁ ની વાત પૂ.દાદાજી ના પયોગો .વિચારો થી જે સમાજ મા માનવમાં જે પરિવતઁન આવ્યુ છે. તે વિશ્વ ના મહાનુભાવો સમક્ષ રજુ કરે છે.
🙏💐🇮🇳💐🙏

મીસીસ .મારિયા વોસ.
પમુખ
(ફોકરેલ આંદોલન)

ઈટાલી દેશ🙏ઈ.સ.2016
મીસ્ટર પાંડુરંગ આઠવલેજી આપના તત્વજ્ઞાન ના વિચારો ની માત્ર જાપાન કે અમેરીકા ને જ નહી વિશ્વ ને જરૂર છે. ભવિષ્યમાં તમારા હાથે જબરજસ્ત કાયઁ થશે જે માનવ સમાજ ને ઉપયોગી બનશે.
ડૉ.સીને.ગામી.
સેક્રેટરી
(બીજી વિશ્વ ધમઁ પરિષદ)

જાપાન દેશ ઈ.સ.1954
🙏💐🇮🇳💐🙏

Posted in छोटी कहानिया - १००० से ज्यादा रोचक और प्रेरणात्मक

🙇‍♂🙇‍♂🙇‍♂🙇‍♂🙇‍♂🙇‍♂🙇‍♂🙇‍♂🙇‍♂🙇‍♂

आज का प्रेरक प्रसंग
👇🏽👇🏽👇🏽👇🏽👇🏽👇🏽

🔥क्रोध पर विजय🔥

बहुत प्राचीन बात है। किसी गाँव में एक बुर्जुग महात्मा रहते थे। दूर-दूर से लोग शिक्षा गृहण करने के उद्देश्य से अपने बच्चों को उनके आश्रम में भेजते थे। एक दिन महात्मा जी के पास कमल नाम का एक अधेड़ उम्र का व्यक्ति आया।

‘गुरु जी मुझे अपने श्रीचरणों में जगह दे दीजिए। अब मेरी कोई कामना बाकी नहीं रही है। मैं आश्रम में रहकर आपके आज्ञानुसार समाज को अभी तक प्राप्त किया हुआ ज्ञान वितरित करना चाहता हूँ।‘ पारखी वृद्ध महात्मा ने एकदम समझ लिया कि यह व्यक्ति काबिल है, इसकी कामना सच्ची है और यह समाज के प्रति अपने दायित्व को निभाने के लिए कृतसंकल्पित है।

कमल उनके चरणों में गिरकर प्रार्थना किये जा रहा था-गुरु जी! मुझे अपने श्रीचरणों में स्थान दें।

महात्मा जी ने कहा-‘पुत्र! आश्रम की परम्परा है कि तुम स्नान करके पवित्र हो और भगवान के आगे संकल्प धारण करो कि अपना कृतव्य सही तरीके से निभाओगे। अतः इस कार्य के लिए तुम कल प्रातः स्नान करके आश्रम आ जाना।’

उसके जाते ही वृद्ध महात्मा जी ने साफ-सफाई का कार्य करने वाली महिला को अपने पास बुलाया और कहा ‘कल सुबह यह नया शिक्षक आयेगा। जैसे ही यह आश्रम के नजदीक आये, तुम इस प्रकार से झाड़ू लगाना कि उसके चेहरे पर धूल गिर जाए। लेकिन यह कार्य थोड़ा सावधानी से करना। वह तुम पर हाथ भी छोड़ सकता है। महिला महात्मा जी की बहुत सम्मान करती थी। उसने उनकी आज्ञा को सहर्ष स्वीकार कर लिया।

अति प्रसन्न मुद्रा में कमल नहा-धोकर इठलाता हुआ आश्रम आने लगा। जैसे ही वह नजदीक पहुँचा, महिला ने तेजी से झाड़ू लगाना शुरू कर दिया। कमल के पूरे चेहरे में धूल चली गई। उसके क्रोध की सीमा न रही। पास पड़े पत्थर को उठाकर वह महिला को मारने के लिए दौड़ा। महिला पहले ही सावधान थी। वह झाड़ू फैंक-फांक के वहाँ से भाग खड़ी हुई। अधेड़ के मुख में जो आया बकता चला गया।

कमल वापिस घर गया और दुबारा स्नान करके महात्मा के पास लौटा।

महात्मा जी ने कहा-‘अभी तो तुम जानवरों के समान लडने के लिए दौड़ते-चिल्लाते हो। तुमसे अभी यहाँ शिक्षण कार्य नहीं होगा। तुम एक वर्ष के बाद आना तब तक जो कार्य करते हो वही करते रहो।’

कमल की इच्छा सच्ची थी। उसकी महात्मा में श्रद्धा भी सच्ची थी। वर्ष पूरा होते ही वह फिर महात्मा जी के समीप उपस्थित हुआ।

महात्मा जी ने आदेश दिया- ‘पुत्र तुम कल स्नान करके प्रातः आना।’

कमल के जाते ही महात्मा जी ने सफाई कर्मचारी को बुला कर कहा-‘वह फिर आ रहा है। इस बार मार्ग में झाड़ू इस तरह से लगाना कि धूल के साथ-साथ उस पर झाड़ू की हल्की सी चोट भी लग जाए। डरना मत, वह तुम्हें मारेगा नहीं। कुछ भी बोले तो चुपचाप सुनते रहना।’

अगले दिन स्नान-ध्यान करके वह व्यक्ति जैसे ही द्वार तक पहुंचा। महिला झाड़ू लगाते हुए पहुंच गयी। महिला ने आदेशानुसार जानबूझकर झाड़ू उस पर इस प्रकार से छुआ कि कपड़े भी गंदे हो गये।

कमल को बहुत क्रोध आया, पर झगड़ने की बात उसके मन में नहीं आयी। वह केवल महिला को गालियाँ बक कर फिर स्नान करने घर लौट गया।

जब वह महात्मा जी के पास वापिस पहुंचा, संत ने कहा-‘तुम्हारी काबिलियत में मुझे संदेह है। एक वर्ष के बाद यहाँ आना।’

एक वर्ष और बीत गया। कमल महात्मा जी के पास आया। उसे पूर्व के भांति स्नान-ध्यान करके आने की आज्ञा मिली।

महात्मा जी ने उसके जाते ही उसी महिला को फिर बुलाया- ‘इस बार सुबह जब वह आये तो तुम इस बार अपनी कचड़े की टोकरी उस पर उड़ेल देना।’

साफ-सफाई करने वाली महिला डर गयी।

महिला ने कहा- ‘वह तो अति कठोर स्वभाव का है। ऐसा करने पर तो वह अत्यंत क्रोधित होगा और मार-पीट पर उतर जायेगा।’

महात्मा जी ने उसे आश्वासन दिया-‘चिन्ता मत करो। इस बार वह कुछ नहीं कहेगा। इसलिए तुम्हें भागने की आवश्यकता नहीं है।’

सुबह जैसे ही कमल आश्रम पहुँचा। महिला ने अनजान बनकर पूरा कूड़ा-कचरा उस पर उड़ेल दिया।

पर यह क्या! इस बार न तो वह गुस्सा हुआ और न ही मार-पीट के लिए दौड़ा।

कमल ने कहा- ‘माता! आप मेरी गुरु हैं। ’

कमल ने महिला के सामने अपना मस्तक झुका कर कहा… ‘आपने मुझ मूर्ख-अभिमानी पर अति कृपा की है।

आपके सहयोग से मैंने अपने बड़प्पन के अहंकार और क्रोध-रूपी शत्रु पर विजय प्राप्त की है।

वह दुबारा घर गया। स्नान करके आश्रम में उपस्थित हुआ।

इस बार महात्मा जी ने उसे गले लगा लिया और बोले- ‘पुत्र! तुमने अपने क्रोध पर काबू पा लिया है अतः अब तुम आश्रम में कार्य करने के सच्चे अधिकारी हो।

🎀🎀🎀🎀🎀🎀🎀🎀🎀

Posted in छोटी कहानिया - १००० से ज्यादा रोचक और प्रेरणात्मक

चार आने का हिसाब

बहुत समय पहले की बात है , चंदनपुर का राजा बड़ा प्रतापी था , दूर-दूर तक उसकी समृद्धि की चर्चाएं होती थी, उसके महल में हर एक सुख-सुविधा की वस्तु उपलब्ध थी पर फिर भी अंदर से उसका मन अशांत रहता था। उसने कई ज्योतिषियों और पंडितों से इसका कारण जानना चाहा, बहुत से विद्वानो से मिला, किसी ने कोई अंगूठी पहनाई तो किसी ने यज्ञ कराए , पर फिर भी राजा का दुःख दूर नहीं हुआ, उसे शांति नहीं मिली।

एक दिन भेष बदल कर राजा अपने राज्य की सैर पर निकला। घूमते- घूमते वह एक खेत के निकट से गुजरा , तभी उसकी नज़र एक किसान पर पड़ी , किसान ने फटे-पुराने वस्त्र धारण कर रखे थे और वह पेड़ की छाँव में बैठ कर भोजन कर रहा था।

किसान के वस्त्र देख राजा के मन में आया कि वह किसान को कुछ स्वर्ण मुद्राएं दे दे ताकि उसके जीवन मे कुछ खुशियां आ पाये।

राजा किसान के सम्मुख जा कर बोला – ” मैं एक राहगीर हूँ , मुझे तुम्हारे खेत पर ये चार स्वर्ण मुद्राएँ गिरी मिलीं , चूँकि यह खेत तुम्हारा है इसलिए ये मुद्राएं तुम ही रख लो। “

किसान – ” ना – ना सेठ जी , ये मुद्राएं मेरी नहीं हैं , इसे आप ही रखें या किसी और को दान कर दें , मुझे इनकी कोई आवश्यकता नहीं। “

किसान की यह प्रतिक्रिया राजा को बड़ी अजीब लगी , वह बोला , ” धन की आवश्यकता किसे नहीं होती भला आप लक्ष्मी को ना कैसे कर सकते हैं ?”

“सेठ जी , मैं रोज चार आने कमा लेता हूँ , और उतने में ही प्रसन्न रहता हूँ… “, किसान बोला।

“क्या ? आप सिर्फ चार आने की कमाई करते हैं , और उतने में ही प्रसन्न रहते हैं , यह कैसे संभव है !” , राजा ने अचरज से पुछा।

” सेठ जी”, किसान बोला ,” प्रसन्नता इस बात पर निर्भर नहीं करती की आप कितना कमाते हैं या आपके पास कितना धन है …. प्रसन्नता उस धन के प्रयोग पर निर्भर करती है। “

” तो तुम इन चार आने का क्या-क्या कर लेते हो ?, राजा ने उपहास के लहजे में प्रश्न किया।

किसान भी बेकार की बहस में नहीं पड़ना चाहता था उसने आगे बढ़ते हुए उत्तर दिया , ”
इन चार आनो में से एक मैं कुएं में डाल देता हूँ , दुसरे से कर्ज चुका देता हूँ , तीसरा उधार में दे देता हूँ और चौथा मिटटी में गाड़ देता हूँ ….”

राजा सोचने लगा , उसे यह उत्तर समझ नहीं आया। वह किसान से इसका अर्थ पूछना चाहता था , पर वो जा चुका था।

राजा ने अगले दिन ही सभा बुलाई और पूरे दरबार में कल की घटना कह सुनाई और सबसे किसान के उस कथन का अर्थ पूछने लगा।

दरबारियों ने अपने-अपने तर्क पेश किये पर कोई भी राजा को संतुष्ट नहीं कर पाया , अंत में किसान को ही दरबार में बुलाने का निर्णय लिया गया।

बहुत खोज-बीन के बाद किसान मिला और उसे कल की सभा में प्रस्तुत होने का निर्देश दिया गया।

राजा ने किसान को उस दिन अपने भेष बदल कर भ्रमण करने के बारे में बताया और सम्मान पूर्वक दरबार में बैठाया।

” मैं तुम्हारे उत्तर से प्रभावित हूँ , और तुम्हारे चार आने का हिसाब जानना चाहता हूँ; बताओ, तुम अपने कमाए चार आने किस तरह खर्च करते हो जो तुम इतना प्रसन्न और संतुष्ट रह पाते हो ?” , राजा ने प्रश्न किया।

किसान बोला ,” हुजूर , जैसा की मैंने बताया था , मैं एक आना कुएं में डाल देता हूँ , यानि अपने परिवार के भरण-पोषण में लगा देता हूँ, दुसरे से मैं कर्ज चुकता हूँ , यानि इसे मैं अपने वृद्ध माँ-बाप की सेवा में लगा देता हूँ , तीसरा मैं उधार दे देता हूँ , यानि अपने बच्चों की शिक्षा-दीक्षा में लगा देता हूँ, और चौथा मैं मिटटी में गाड़ देता हूँ , यानि मैं एक पैसे की बचत कर लेता हूँ ताकि समय आने पर मुझे किसी से माँगना ना पड़े और मैं इसे धार्मिक ,सामजिक या अन्य आवश्यक कार्यों में लगा सकूँ। “

राजा को अब किसान की बात समझ आ चुकी थी। राजा की समस्या का समाधान हो चुका था , वह जान चुका था की यदि उसे प्रसन्न एवं संतुष्ट रहना है तो उस भी अपने अर्जित किये धन का सही-सही उपयोग करना होगा।

मित्रों, देखा जाए तो पहले की अपेक्षा लोगों की आमदनी बढ़ी है पर क्या उसी अनुपात में हमारी प्रसन्नता भी बढ़ी है ? पैसों के मामलों में हम कहीं न कहीं गलती कर रहे हैं , जीवन को स्थिर बनाना ज़रूरी है और इसके लिए हमें अपनी आमदनी और उसके इस्तेमाल पर ज़रूर गौर करना चाहिए, नहीं तो भले हम लाखों रूपये कमा लें पर फिर भी प्रसन्न एवं संतुष्ट नहीं रह पाएंगे !
* 🙏🏻जय श्री राधे कृष्णा 🙏🏻*